Jona LenderingDrone-magnetometrie
Vergelijking van een deel van het Actueel Hoogtebestand Nederland met hetzelfde gebied, gemeten het magnetisch beeld.Toen de eerste archeologen in de achttiende eeuw aan het werk gingen, interpreteerden ze hun vondsten aan de hand van teksten, en zo is het lang gebleven. Als je had gelezen dat de Bataven in opstand waren gekomen in het najaar van 69 na Chr., dan was dat zowel de mogelijke verklaring als de mogelijke datering van die brandlaag in dat Romeinse fort. Het probleem met de tekstuele interpretatiewijze is natuurlijk dat we over een deel van het verleden geen teksten hebben. Sterker nog, dat is het grootste deel.
Gelukkig hebben archeologen in de twintigste eeuw geleerd om met allerlei natuurkundige en scheikundige technieken informatie te ontfutselen aan het voorwerp en aan het landschap. De geschiedenis van de archeologie is het triomfantelijke verhaal van een oudheidkundig specialisme dat de ene na de andere nieuwe techniek introduceerde, daardoor meer en meer informatie over het verleden wist te genereren en zich minder afhankelijk van de teksten maakte. Archeologie is niet langer “de dienstmaagd van de filologie”. De innovatie gaat bovendien door, zoals nog onlangs, toen archeologen van Periplus Archeomare op het idee kwamen een magnetometer aan een drone te hangen.
Magnetometrie
Magnetometrie doet denken aan bodemradar (ground penetrating radar): de archeoloog loopt met een instrument over het maaiveld en onderzoekt wat er in de grond zit. Het verschil is dat bodemradar teruggekaatste radiogolven benut om zo de diepte en de vorm van objecten te meten, terwijl een magnetometer de magnetische sterkte detecteert van ondergrondse voorwerpen. Meer precies geformuleerd meet de magnetometer variaties in het aardmagnetische veld, die erop wijzen dat er ijzerhoudende voorwerpen in de bodem zijn. Het simpelste voorbeeld is de metaaldetector, waarmee munten en mantelspelden zijn te vinden. Of munitie.
Magnetometrie is, zoals bij elke archeologische methode, makkelijker gezegd dan gedaan. Als je te maken hebt met een variatie in het aardmagnetisch veld, moet je natuurlijk eerst vaststellen hoe sterk dat is. Dat is, om zo te zeggen, de achtergrondruis die je moet wegfilteren om het object te herkennen. Verder moet je filteren voor lokale verstoringen, zoals wanneer er een elektriciteitskabel in de omgeving is. De stand van de zon vormt een andere invloed waarvoor moet worden gecorrigeerd. Software doet deze correcties al jaren nagenoeg automatisch, want magnetometrie is een beproefde methode.
Zijn de correcties eenmaal uitgevoerd, dan wordt van alles zichtbaar: niet alleen metalen voorwerpen, maar ook de fundamenten van oude gebouwen of waterlopen die in de loop der tijden zijn dicht geslibd. En dus lopen archeologen al sinds jaar en dag met magnetometers in wagentjes over hun opgraving. Wat eigenlijk best omslachtig is.
Magnetometrie met een drone
Twee jaar geleden, in december 2023, pakten archeologen van Periplus Archeomare het daarom anders aan: ze hingen de magnetometer aan een drone die zo’n anderhalve meter boven het veld vloog. Dat was een primeur en er moest nog worden uitgevogeld wat de ideale richting was om opnames te maken en hoe hoog die drone moest vliegen. De methode bleek echter te werken en het voordeel is dat de onderzoekers het te onderzoeken terrein niet hoeven te betreden.
Een van de resultaten ziet u op het plaatje rechtsboven: u herkent een oeroude waterloop waar twee van rechts komende geulen zich mee verenigen. Enkele metalen voorwerpen die ook zijn waargenomen, zijn op dit plaatje niet te zien. Het plaatje linksboven toont hetzelfde gebied, maar dan in het Actueel Hoogtebestand, zeg maar de grote Lidar-kaart van Nederland. Met enige moeite is de waterloop wel te herkennen, maar het plaatje rechts geeft veel meer detail en inzicht.
Kortom: vooruitgang. Archeologie is een kerngezond wetenschappelijk specialisme.
Literatuur
S. van den Brenk en R.W. Cassée, Drone magnetometeropnamen Almere. Geofysisch inventariserend veldonderzoek (2024)
[De oudheidkundige wetenschappen zijn in de eerste plaats wetenschappen. Een overzicht van stukjes over het wetenschappelijk aspect, vindt u daar.]
#ActueelHoogtebestand #archeologieAlsDienstmaagd #bodemradar #drone #magnetometer #PeriplusArcheomare
N-gated Hacker News
💧🌏 Greg Cocks
RTN
solo
John Vaccaro (johniac)
sep33
Bose-Einstein-Kondensat
GeekProjects News
OptimusPrimeBot
