Ahura Mazda

Also known as Ormaz or Horomazes. Ahura means “lord.” Mazda means “wisdom.”

Ahura Mazda is the main god & sky deity in Zoroastrianism. He’s the 1st, & most commonly invoked, in the Yasna. The Yasna is the Avestan name of both a text within the Avesta collection & of the Yasna liturgy, Zoroastrianism’s principal act of worship.

The 1st worthwhile invocation of Ahura Mazda happened during the Achaemenid period (circa 550-330 BC) with the Behistun Inscription of Darius the Great.

Until the reign of Artaxerxes II (circa 405/404-358 BC), Ahura Mazda was worshipped & invoke alone in all extant royal inscriptions. With Artaxerxes II, Ahura Mazda was gathered into a triad of deities with Mithra & Anahita.

In the Achaemenid period, the only known depiction of Ahura Mazda at the royal court was an empty chariot drawn by white horses. This was to invite Ahura Mazda to accompany the Persian army into battle.

Ahura Mazda was pictured in images starting from the 5th century BC. But during the Sassanid period, these depictions were replaced by stone-carved figures, & eventually removed entirely due to an iconoclastic movement supported by the Sasanian dynasty.

The worship of Ahura Mazda didn’t originate with Zoroaster. But it existed before the prophet’s message. Unlike other deities of the ancient world, who were capricious or vengeful, Ahura Mazda is known for his omniscience, absolute goodness, & immateriality (he has no physical form).

According to Zoroastrian tradition, Zoroaster (at the age of 30) received a revelation: while gathering water, at dawn, for a sacred ritual, he saw the shining figure of an Amesha Spenta, Vohu Manah, who led Zoroaster to the presence of Ahura Mazda. This is where he was taught the cardinal principles of the “Good Religion,” later known as Zoroastrianism.

As a result of this vision, Zoroaster felt that he was chosen to spread & preach the religion. He stated that this source of all goodness was the Ahura, worthy of the highest worship.

Zoroastrianism is famous for its ethical dualism. According to the Gathas (the oldest hymns of the faith), Ahura Mazda created 2 “Twin Spirits”:

• Spenta Mainyu
  • The “Bounteous Spirit” who chose light & truth.
• Angra Mainyu (Ahriman)
  • The “Destructive Spirit” who chose darkness & the Lie.

This struggle is the engine of history. Ahura Mazda created the material world as a “trap” for Angra Mainyu, where evil could be engaged, limited, & eventually defeated through the collective “good thoughts, good works, & good deeds” of humanity.

In some Zurvanist narratives, it’s mentioned that Zurvan had a wife who gave birth to Ahura Mazda & Ahriman. Later, Ahura Mazda married his mom & had kids with her, including the sun, dogs, pigs, donkeys, & cattle.

Zurvanism was a fatalistic religious movement of Zoroastrianism in which the divinity Zurvan is a 1st principle who engendered equal but opposite twins, Ahura Mazda & Angra Mainyu. But in non-Zurvanist Zoroastrian traditions, it’s said that Ahura Mazda married his daughter Spenta Armaiti & she gave birth to Keyumars.

Later, she gave birth to Mashya & Mashyana. These traditions are considered to be that Mashya & Mashyana are the kids of Keyumars.

Zoroaster stated that Ahura Mazda created spirits known as yazatas to aid him. Zoroaster proclaimed that some Iranian gods were daevas who deserved no worship. These “bad” deities were created by Angra Mainyu, the destructive spirit.

Angra Mainyu was the source of all sin & misery in the universe. Zoroaster claimed that Ahura Mazda used the aid of humans in the cosmic struggle against Angra Mainyu. However, Ahura Mazda is Angra Mainyu’s superior, not his equal. Angra Mainyu & his daevas (which attempted to attract humans away from the Path of Asha) would eventually be defeated.

Ahura Mazda is often pictured surrounded by 6 (sometimes 7) divine beings called the Amesha Spentas. They’re not separate gods. But rather emanations, or “archangels,” that represent aspects of his own nature:

• Vohu Manah (Good Mind)
  • Divine wisdom & the protector of animals.
• Asha Vahishta (Best Righteousness)
  • The order of the universe & protector of fire.
• Khshathra Vairya (Desirable Dominion)
  • Divine power & the protector of the Earth.
• Spenta Armaiti (Holy Devotion)
  • Religious piety & the protector of the Earth.
• Haurvatat (Wholeness/Health)
  • Perfection & the protector of water.
• Ameretat (Immortality)
  • Eternal life & the protector of plants

Many scholars of religious studies note that several key ideas were either introduced (or solidified) in Judaism (& later Christianity & Islam) through this contact:

• Heaven & Hell
  • The idea of a place of reward & punishment.
• The Devil
  • The evolution of “Satan” from a heavenly prosecutor to a cosmic adversary (Angra Mainyu).
• The Messiah
  • The Zoroastrian concept of the Saoshyant, a Savior who brings about the end of the world & the resurrection of the dead.
• The Final Judgement
  • The belief that every individual will cross a bridge (the Chinvat Bridge) after death to be judged for their deeds.

Today, the followers of Ahura Mazda are primarily the Parsis, with pockets of communities around the world. The most famous modern Parsi is Freddie Mercury (of Queen fame). The modern Parsis are mainly in India & pockets in Iran & the United States (mainly in California & Texas).

They continue to keep the “Ever-Burning Fire” (or Eternal Flame) alive in their temples as a symbol of Ahura Mazda’s eternal light & purity.

One-Time Monthly Yearly

Make a one-time donation

Make a monthly donation

Make a yearly donation

Choose an amount

$1.00 $5.00 $10.00 $1.00 $5.00 $10.00 $5.00 $10.00 $15.00

Or enter a custom amount

$

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

DonateDonate monthlyDonate yearly #330BC #358BC #5thCenturyBC #AchaemenidPeriod #Ahriman #AhuraMazda #Ameretat #Anahita #AngraMainyu #ArtaxerxesII #AshaVahishta #Avestan #BehistunInscriptionOfDariusTheGreat #California #ChinvatBridge #Christianity #Circa405404BC #Circa550BC #Daevas #devil #EternalFlame #EverBurningFire #Fatalistic #FreddieMercury #Gathas #Haurvatat #Heaven #Hell #Horomazes #IconoclasticMovement #India #Iran #IranianGods #Islam #Judaism #Keyumars #KhshathraVairya #Mashya #Mashyana #Messiah #Mithra #Ormazd #Parsi #PathOfAsha #Persian #Queen #Saoshyant #SasanianDynasty #SassanidPeriod #SpentaArmaiti #SpentaMainyu #Temple #Texas #TwinSpirits #UnitedStatesOfAmerica #VohuManah #Yasna #Yazatas #Zoroaster #Zoroastrianism #Zurvan #Zurvanist

Het nieuwe leger van Darius III

Volgens het Staatliches Münzkabinett in München is dit een goudstuk van Darius III Codomannus (maar misschien is ‘ie ouder)

Ik liet u vorige maand achter met een Alexander de Grote die in het voorjaar van 331 v.Chr. op het punt stond de strijd aan te binden met de Perzische koning Darius III. Diens bijnaam “Codomannus” kennen we alleen uit een Latijnse tekst, en we weten niet zeker wat de Perzische vorm kan zijn, maar de meest plausibele verklaring die ik ooit heb gelezen is dat het zoiets als “de krijgszuchtige” betekent. En dat zou niet voor niets zijn, want de man was voor de duvel niet bang en was een knappe organisator.

En na slag bij Issos, waarover we het in deze reeks al hebben behandeld, was hij zo’n beetje alles kwijt: zijn infanterie en cavalerie, zijn oorlogskas, zijn familie. Desondanks slaagde hij er in de maanden na zijn nederlaag in om alle moeilijkheden weer te boven te komen, wat bewijst hoe gevaarlijk hij was. Het mocht echter niet baten. Dat de vijanden uit het westen zouden doorbreken, stond geschreven in de sterren – letterlijk, zoals bleek bij Gaugamela – en geen sterveling kon daar verandering in brengen.

Na de slag bij Issos (november 333 v.Chr.) was Darius naar het oosten teruggekeerd om zich te laten zien in Babylon en Ekbatana en zich te verzekeren van de steun van de lokale machthebbers. Het zal hem enige moeite hebben gekost, maar hij wist de bestuurders ervan te overtuigen dat de toestand weliswaar ernstig maar niet hopeloos was. Een enkeling zal zich hebben herinnerd hoe zo’n veertig jaar eerder satrapen ten westen van de Eufraat in opstand waren gekomen tegen Artaxerxes II Mnemon, en hoe het imperium zich had hersteld. Er was geen reden om aan te nemen dat het rijk nu minder veerkracht bezat.

Onderhandelingen

In de winter opende Darius onderhandelingen. Er zijn verschillende voorstellen bekend. Zo bood hij eerst een enorme losprijs voor zijn gevangen genomen familieleden en suggereerde hij, zonder territoriale concessies te doen, een gelijkwaardig bondgenootschap. Voor een Perzische koning was dit een opmerkelijk gul aanbod. De god Ahuramazda had immers

deze aarde geschapen, de hemel daarboven geschapen, de mensen geschapen, het geluk van de mensen geschapen en Darius tot hun koning had gemaakt, één koning voor velen, één heer over allen,

zoals de beknopte Perzische scheppingsmythe luidde. Die ene koning van de gehele mensheid kon natuurlijk geen gelijkwaardig bondgenootschap aangaan met een andere koning, maar Darius was een realist.

Na Alexanders afwijzende reactie begreep Darius dat hij een tweede leger moest opbouwen. Dit keer zou het niet, zoals bij Issos, alleen bestaan uit Perzische, Medische en Kaspische troepen, maar zouden ook soldaten worden opgeroepen uit de oostelijke gebiedsdelen. Hij gelastte de satraap van Baktrië, zijn familielid Bessos, met deze contingenten naar het westen te komen.

Bessos

Bessos had de rang van mathišta, een titel die zoiets wil zeggen als “de grootste” (na de koning). Al zolang het Perzische Rijk bestond was Baktrië, waar de beste krijgers van het imperium vandaan kwamen, het domein van de beoogde troonopvolger, zodat het commando over de eliteregimenten uit deze regio meestal in de vertrouwde handen was van de kroonprins. Zolang deze minderjarig was, fungeerde een verwant van de koning als satraap van Baktrië.

Voor zo iemand was de verleiding groot te hopen op de dood van de heerser. Dat was ook de positie van Bessos. Zeker nu Darius’ vrouw en kinderen in Macedonische handen waren gevallen, mocht hij hopen op de troon. Darius had dus reden zijn familielid met enig wantrouwen te bezien, en het verzoek soldaten naar het westen te brengen had daarom niet alleen een militair motief, maar diende ook om de mathišta in de gaten te houden.

Een nieuw leger

In het voorjaar van 332 v.Chr., terwijl Alexander in Tyrus was, begon Darius in Babylonië een nieuw leger op te bouwen. De goudstukken die hij liet slaan om de soldaten te betalen zijn teruggevonden en tonen de grote koning met in zijn handen de Perzische rijksinsigniën: een boog en een speer. Anderhalf jaar later was het leger op volle sterkte, en dat was heel snel. Xerxes had bijvoorbeeld drie jaar nodig gehad om de strijdmacht te verzamelen voor de Griekse campagne van 480 en Artaxerxes III had er even lang over gedaan om de strijdmacht samen te stellen waarmee hij het afvallige Egypte heroverde. Darius had de helft van de tijd nodig gehad en had de troepen bovendien beter weten uit te rusten. Hij bezat het talent te leren van eerdere fouten.

Tegelijk hernam hij het diplomatieke offensief. Hij deed een tweede voorstel, waarin hij Alexander verzocht om vrede in ruil voor land. Zoals ik al vertelde bood hij aan al het gebied tussen ten westen van de Halys (in Midden-Turkije) af te staan aan de Macedoniërs. Parmenion doorzag dat méér veroveren problemen zou opleveren, want er waren onvoldoende Macedoniërs om het gebied te besturen en te bezetten. “Ik zou het aannemen als ik Alexander was”, zou hij hebben geadviseerd, waarop Alexander zou hebben geantwoord dat hij het ook zou hebben aangenomen als hij Parmenion was. Alexander accepteerde de bestuurlijke risico’s en schreef Darius “dat de aarde geen twee zonnen kon verdragen, en Azië geen twee koningen”.noot Ploutarchos, Moralia 180b.

Er is wel beweerd dat Darius’ tweede aanbod bewijs dat hij maar langzaam inzicht kreeg in de nieuwe realiteiten. Er is echter een machiavellistischer interpretatie mogelijk, namelijk dat Darius wílde dat de onderhandelingen op niets zouden uitlopen en alleen de indruk wilde wekken zwak te staan. Het effect was dat Alexander werd gesterkt in zijn gevoel de Perzen al te hebben verslagen. Hij kon alle tijd nemen om naar Egypte te gaan en pas daarna beginnen aan de tocht naar Irak en Iran. Ondertussen kon de grote koning verdergaan met het trainen van zijn nieuwe leger. Helaas deden zijn soldaten geen gevechtservaring op, zodat ze hun vuurproef zouden ondergaan in het naderende treffen met Alexanders ervaren krijgers.

[Een overzicht van alle blogjes over Alexander de Grote is hier.]

#Ahuramazda #AlexanderDeGrote #Baktrië #Bessos #DariusIIICodomannus #mathišta #Medië

Angelic Ranks Across Religions

This is about the different ranks amongst different religions. We hope you enjoy!

Christianity:

The most famous ranking in Western culture comes from Pseudo-Dionysius the Areopagite in his 5th century work, The Celestial Hierarchy. He divided angels into 9 “choirs” organized into 3 “triads.”

The First Triad (Comtemplators of God):

Seraphim: The “Burning Ones” They have 6 wings & surround the throne of God, perpetually chanting the Trisagion (“Holy, Holy, Holy”).

Cherubim: Known as the “Plenitude of Knowledge.” In Scripture, they’re guardians of sacred space (like Eden or the Ark of the Covenant).

Thrones: Also called Ophanim (Wheels). They represent divine justice & the “chariot” of God.

The Second Triad (Cosmic Governors):

Dominions (Dominations): They regulate the duties of lower angels & represent the authority of God over the universe.

Virtues: Known as the “Brillant” or “Shining Ones.” They’re associated with miracles & bestowing grace & valor.

Powers: These are “warrior” angels who protect the world from demonic interference & maintain the laws of nature.

The Third Triad (Messengers to Humanity):

Principalities: The “Chief Messengers.” Though common tradition lists many, only Michael, Gabriel, & Raphael are officially recognized in most Catholic & Orthodox canons.

Angels: The lowest rank, most concerned with the affairs of individual humans (including Guardian Angels).

Judaism: The Maimonidean Hierarchy

In Judaism, the ranking of angels is primarily used to explain the different levels of “closeness” to the Divine Essence. The most widely cited list is from Maimonides (the Rambam) in his Mishneh Torah.

Chayot Ha-Kodesh: “Holy Living Creatures.” The highest possible rank.

Ophanim: “Wheels.” Associated with Ezekiel’s vision of the Chariot.

Erelim: “The Valiant Ones.” Linked to the concept of peace.

Chashmalim: “The Glowing/Amber Ones.”

Seraphim: “The Burning Ones.”

Malachim: “Messengers.” The general term for angels.

Elohim: “Godly Beings.” Referring to their divine reflection.

Bene Elohim: “Sons of God.”

Cherubim: Guardians & attendants

Ishim: “Person-like Beings.” They’re the closest to the human intellect.

Islam:

Islam doesn’t use a numbered “1 to 9” hierarchy in the same way Christianity does. Instead, angels (Mala’ika) are categorized by their by their functions.

The Four Archangels:

Jibril (Gabriel): The Angel of Revelation

Israfil (Raphael): The Angel of the Trumpet. This signals the Day of Judgment.

Mikail (Michael): The Angel of Mercy & Providence (weather & sustenance).

Azrael (Malak al-Mawt): The Angel of Death.

The Bearers of the Throne (Hamalat al-Arsh): 8 massive angels who carry the Throne of Allah.

The Cherubim (Al-Karubiyyun): Angels who are perpetually lost in the praises of God, unaware of anything else.

The Recording Angels (Kiraman Katibin): Every human has 2 (Raquib & Atib) who record good & bad deeds.

Munkar & Nakir: The interrogators of the soul in the grave.

Maalik & Ridwan: The guardians of Hell & Paradise, respectively.

Zoroastrianism: The Amesha Spentas:

In Zoroastrianism, the “angels” are emanations of the supreme God, Ahura Mazda. They’re known as the Amesha Spentas (Holy Immortals).

Vohu Manah: Good Mind/Purpose

Asha Vahishta: Best Righteousness/Truth

Khshathra Vairya: Desirable Dominion/Power

Spenta Armaiti: Holy Devotion/Piety

Haurvatat: Wholeness/Health

Ameretat: Immortality

Below these entities are the Yazatas. These are entities/beings “worthy of worship,” like Mithra.

Buddhism: The 26 Heavenly Realms

In Buddhist cosmology, “angels” are called Devas. Rather than a hierarchy, they’re ranked by the level of the Heaven they inhabit.

The 6 Sensual Heavens: Devas here still experience desire (like the Four Great Kings who guard the world).

The 16 Fine-Maternal Heavens (Arupa-loka): Beings of pure consciousness with no physical form at all, existing in states like “Infinite Space” or “Neither Perception nor Non-Perception.”

Hinduism: Celestial Classes

Hinduism features a vast array of celestial beings. While not always called “angels,” they function as intermediaries between the Trimurti (which we’ve covered in another post. Check it out!): Brahma, Vishnu, & Shiva, & humanity.

Devas: The benevolent “shining ones” who govern natural forces (Indra, Agni, Vagu).

Gandharvas: Celestial musicians & messsengers.

Apsaras: Celestial dancers & spirits of the clouds & waters.

Yakshas: Nature spirits & guardians of the earth’s treasures.

Vidyadharas: “Knowledge holders” or magical beings of the air.

Make a one-time donation

Your contribution is appreciated.

Donate

Make a monthly donation

Your contribution is appreciated.

Donate monthly

Make a yearly donation

Your contribution is appreciated.

Donate yearly

#16FineMaternialHeavens #26HeavenlyRealms #3Triads #4GreatKings #5thCentury #6SensualHeavens #9Choirs #AhuraMazda #AlKarubiyyun #Ameretat #AmeshaSpentas #Angels #Apsaras #ArchangelGabriel #ArchangelMichael #Archangels #ArkOfTheCovenant #ArupaLoka #AshaVahishta #Atib #Azrael #BeneElohim #Brahma #Buddhism #Canons #Catholic #Chashmalim #ChayoteHaKodesh #Cherubim #Christianity #DayOfJudgment #Devas #Dominations #Dominions #Eden #Elohim #Erelim #Ezekiel #Gandharvas #GuardianAngel #HamalatAlArsh #Haurvatat #Hell #Hinduism #HolyImmortals #Indra #Islam #Israfil #Jibril #Judaism #KhshathraVairya #KiramanKatibin #MaimonideanHierarchy #MalaIka #Malachim #MalakAlMawt #MalikRidwan #Mikail #MishnahTorah #Mithra #MunkarNakir #Ophanim #Orthodox #Paradise #Powers #Pricipalities #PseudoDionysiusTheAreopagite #Rambam #Raphael #Raquib #Seraphim #SpentaArmaiti #TheCelestialHierarchy #ThroneOfAllah #ThroneOfGod #Thrones #Trimurti #Trisagion #Vagu #Vidyadharas #Virtures #Vishnu #VohuManah #Yakshas #Yazatas #Zoroastrianism

Het manicheïsme

Illustratie uit een manichees handschrift (Humboldtforum, Berlijn)

Vrijwel zeker kent u de Dode-Zee-rollen: een kleine duizend teksten die documenteren hoe veelkleurig het jodendom was. Iets minder bekend zijn de teksten uit Nag Hammadi, die varianten op het christendom documenteerden die vóór de ontdekking van deze boeken alleen bekend waren uit de polemische geschriften van orthodoxe auteurs. Nog iets minder bekend: bij de verkoolde boekrollen uit Herculaneum waren filosofische traktaten die licht wierpen op het epicurisme. En helemaal onbekend zijn de laatantieke, manichese teksten die zijn gevonden op verschillende plaatsen in Centraal-Azië. Daarover straks meer. Eerst iets over het manicheïsme zelf.

Ideeën

De manicheeërs geloofden dat de kosmos bestond uit twee conflicterende principes: het Rijk van het Licht staat tegenover dat van de Duisternis. Goed versus kwaad dus. Nu zegt dat op zich niet zo veel. De crux is het mensbeeld. De manicheeërs meenden dat mensen bestonden uit een lichtvonk, de ziel of geest, die gevangen was geraakt in de materie, de duisternis. Een gelovige probeerde de gevangen lichtvonk te bevrijden, wat betekende dat de geest krachtiger moest zijn dan het lichaam.

Manicheeërs ervoeren seksualiteit als problematisch. Er kwamen kinderen van en dat betekende dat opnieuw een ziel gevangen was gezet. Je kunt nu flauwe grappen maken dat de manicheeërs daarom zijn uitgestorven, maar dat heeft vermoedelijk andere redenen gehad, want in de Late Oudheid was het manicheïsme een grote godsdienst, met aanhangers in het Romeinse Rijk, in Sassanidisch Perzië en langs de Zijderoute tot in het China van de Sui- en Tang-dynastieën (581-907) aan toe.

Nu hebben alle levende wezens een ziel. De manicheeërs waren op dit punt consequent: wie een levend wezen doodde, zelfs als het ging om het plukken van vruchten, verwondde het Licht en verlengde zo de gevangenschap van het Licht in de Duisternis. Vegetarisme was dus aanbevolen, en zelfs het eten van planten gold als problematisch. Simpel gezegd: een manicheeër leefde uiterst ascetisch.

De eeuwigheid

Ik heb met opzet in het midden gelaten of het conflict tussen het Rijk van het Licht en dat van de Duisternis eeuwig is. Als ik het goed begrijp, is dat niet helemaal duidelijk. Het staat vast dat er manicheeërs waren die geloofden in een Laatste Oordeel, waarin Licht en Duisternis voorgoed zullen worden gescheiden. Omdat het Licht uiteindelijk triomfeert, is het manicheïsme zo bezien een verlossingsleer.

Tegelijk spreken teksten over een eeuwig conflict. Deze ambiguïteit, of niet goed doordachte doctrine, kennen we ook uit het Iraanse zoroastrisme en andere dualistische wereldbeelden. Misschien is de oplossing wel gelegen in een cyclisch wereldbeeld, waarin de kosmos zich hernieuwt, inclusief tijd, zodat er én een eindpunt kan zijn én eeuwigheid. Ik weet het niet.

Ahuramazda vertrapt Ahriman (Naqš-e Rustam)

Mani

Ik noemde het zoroastrisme niet zonder reden, want deze Iraanse godsdienst is een van de wortels van het manicheïsme. Zoroastriërs plaatsen de goede god Ahuramazda tegenover de slechte god Ahriman, en eisten dat mensen goed nadachten, de waarheid spraken en rechtvaardig handelden. Deze ideeën beïnvloedden de grondlegger van het manicheïsme, de profeet Mani.

Hij lijkt in 214 na Chr. te zijn geboren in Ktesifon, beschouwde zich als een apostel van Jezus Christus en begon rond 240 zijn onderricht. Het Sassanidische Rijk was pas net ontstaan en er was – althans aanvankelijk -ruimte voor nieuwe ideeën. Mani combineerde niet alleen christelijke en zoroastrische ideeën, maar verwees ook naar het boeddhisme, naar het platonisme en naar het Corpus Hermeticum.

In 242 verbleef Mani aan het hof van de Sassanidische koning Shapur I, aan wie hij een van zijn boeken opdroeg. De profeet reisde ook door Medië, Centraal-Azië en Gandara, terwijl zijn discipelen reisden naar Egypte, Syrië en Parthië. De nieuwe leer verspreidde zich, maar niet iedereen was ervan gecharmeerd. De zoroastrische priester Kartir vond vervolging gerechtvaardigd en koning Bahram I gelastte in 276 de arrestatie van Mani. Hij werd in Gunj-e Shapur doodgemarteld.

Manichees borduurwerk (Humboldtforum, Berlijn)

Expansie

Mani’s leerlingen hadden de weg naar het oosten en westen al gevonden; na de dood van hun meester vluchtten ze naar de gebieden langs de Zijderoute en naar het Romeinse Rijk. De vervolging droeg zo ongewild bij aan de verspreiding van de manichese leer. En vermoedelijk ook aan de variatie van ideeën, want wat in pakweg Xinjiang werd geschreven, zal niet altijd zijn doorgedrongen naar pakweg Egypte. Al moet je de mobiliteit van antieke mensen en ideeën nooit onderschatten – dat is de les van de DNA-revolutie.

In elk geval waren er binnen een eeuw dualistische gemeenschappen in een gebied dat zich uitstrekte van Karthago tot Centraal-Azië. Daar zou het manicheïsme zijn duurzaamste invloed hebben: rond het jaar 1000 was het daar nog steeds de belangrijkste religie.

In Romeins Afrika was het manicheïsme minder invloedrijk. We weten er wel wat van, want de christelijke auteur Augustinus was van 373 en 382 manicheeër. Later bekeerde hij zich tot het christendom en polemiseerde hij tegen het manicheïsme. Zijn geschriften, niet bepaald objectief, zijn lange tijd de belangrijkste bron van informatie geweest over het concurrerende geloof.

Bovendien is door het enorme gezag van de kerkvader in de Middeleeuwen elk dualistisch geloof getypeerd als manichees. Paulicianen, bogomielen, katharen en waldenzen zijn op verschillende momenten allemaal een keer beschreven als manicheeërs, wat de indruk wekt dat het allemaal een pot nat is. Dat is maar helemaal de vraag.

Manichees handschrift (Humboldtforum, Berlijn)

Tekstvondsten

Ik beloofde iets over tekstvondsten. Lange tijd waren onze voornaamste bronnen van informatie de polemieken van Augustinus, Efrem de Syriër en Epifaneios van Salamis. Dat zijn christelijke bronnen. Verder weten we dat keizer Diocletianus de manicheeërs beschouwde als on-Romeins en ze, met hun geschriften, liet verbranden. Ook Romeinse bronnen zijn dus niet erg positief over het geloof van Mani en zijn volgelingen. Idemdito de islamitische auteurs.

In de twintigste eeuw is de situatie verbeterd doordat we inmiddels beschikken over allerlei originele manichese teksten. Ze zijn in 1902-1914 in het toenmalige Turkestan ontdekt en voor zover ik weet zijn ze nog altijd niet helemaal gepubliceerd. Andere originele geschriften zijn de Tebessa Codex (uit Algerije) en de Keulse Mani-Codex. Die laatste is een bijna ontroerend klein, slechts 3,5 x 4,5 cm metend, boekje, geschreven in uiterst fijne letters.

Een zeer grote bibliotheek, daterend uit ongeveer 400 na Chr., is gevonden in Medinet Madi. Die teksten zijn, als ik het wel heb, momenteel in Dublin, maar ik ben nooit in Ierland geweest, dus ik kan daar weinig over vertellen. En tot slot: uit Xinjiang is allerlei materiaal bekend. Dat heb ik in Berlijn gezien. De foto’s bij dit stukje komen daar vandaan.

#Ahriman #Ahuramazda #ascese #Augustinus #BahramI #boeddhisme #bogomielen #CorpusHermeticum #Diocletianus #dualisme #EfremDeSyriër #EpifaneiosVanSalamis #Kartir #katharen #LaatsteOordeel #lichtmetafoor #Mani #manicheïsme #paulicianen #seks #seksualiteit #ShapurI #TangDynastie #vegetarisme #Xinjiang #ziel #zoroastrisme

Perzisch Lydië

Een Lydiër (Persepolis)

In het vorige blogje vertelde ik over het ontstaan, de bloei en de ondergang van het IJzertijdkoninkrijk Lydië. Rond het midden van de zesde eeuw had de Perzische koning Cyrus de Grote het onderworpen. De eerste door hem aangewezen gouverneur werd geconfronteerd met een opstand, die echter werd onderdrukt. Vanaf nu was Lydië een Perzische satrapie, wat een duur woord is voor een grote provincie. Misschien moeten we de gouverneurs, de satrapen, wel aanduiden als onderkoningen. De nieuwe heersers verbeterden de zogeheten Koninklijke Weg die Sardes en Gordion verbond met de hoofdsteden van het Perzische Rijk: Sousa, Persepolis en Pasargadai.

Oroitos

De generaal die de Lydische opstand onderdrukte, een zeker Harpagos, lijkt vrij lang over het westen van Anatolie geregeerd te hebben. Nog lang daarna claimde een lokale dynastie in Lycië, het zuidwesten van het huidige Turkije, van Harpagos af te stammen. Zulke claims zijn weleens waar gebleken. Wat de waarheid ook zij, toen Cyrus in 530 v.Chr. overleed, was de hoogste bestuurde in Lydië een satraap genaamd Oroitos.

Tijdens de regering van Cyrus’ zoon en opvolger Kambyses (r.530-522) beheerde Oroitos westelijk Anatolië. Een verantwoordelijke positie, want de koning zelf was bezig met een oorlog in Egypte, dat hij annexeerde. In de chaotische periode na de dood van Kambyses veroverde Oroitos het Griekse eiland Samos. De lokale heerser, Polykrates, was een bondgenoot geweest van Egypte en dat bekocht hij met de dood.

Oroitos heeft vermoedelijk gewoon zijn plicht gedaan, maar met de annexatie van Samos was hij gevaarlijk machtig. Hij beheerde immers én het goud van Lydië én de vloot van Samos. Dat maakte hem tot een potentiële bedreiging van Kambyses’ opvolger Darius de Grote (r.522-486). Een moordenaar ruimde het probleem op. De satrapie kwam uiteindelijk in 513 v.Chr. in handen van Darius’ jongere broer Artafernes.

Cultuurcontact

Ten westen van Lydië lagen enkele grote Griekse havensteden, talloze Griekse eilanden en het Griekse vasteland. Dat betekende dat Lydië in de frontlijn lag toen de Griekse havensteden in 499 v.Chr. in opstand kwamen tegen de Perzen (de zogeheten Ionische Opstand). De Grieken plunderden de benedenstad van Sardes en hielden het, toen koning Darius eenmaal legers had gestuurd, nog vijf jaar vol. Artafernes verraste de Griekse wereld vervolgens door zijn milde behandeling van de verslagen rebellen, maar het lijkt er ook op dat rijke Perzische aristocraten allerlei geconfisqueerde landgoederen in handen hebben gekregen.

Een “meesteres der dieren” (Louvre, Parijs)

Er woonden al veel Iraniërs in Lydië, bijvoorbeeld als gedemobiliseerde soldaten. Er zijn legio aanwijzingen voor de verering van oosterse goden (bijvoorbeeld Anahita) en de “Iranificatie” van de oude Lydische goden. Zo stond de priester van de moedergodin Artimus/Artemis in Efese nog eeuwen bekend met de Perzische titel megabyxus, “degene die is vrijgemaakt voor de cultus van de god”, terwijl de bewoners van deze satrapie de Lydische god Pldans gelijkstelden aan de Perzische Ahuramazda – en ook aan de Griekse Apollo, want het was een smeltkroes van culturen.

Lydië bleef een frontlijngebied, want het was de vanzelfsprekende Perzische basis tijdens de militaire expedities die in 492, 490 en 480-479 plaatsvonden naar het westen. De eerste eindigde met de onderwerping van Macedonië, de tweede met verovering van Delos en het debacle bij Marathon, en de derde… het gangbare beeld is dat de Grieken de Perzen versloegen bij de zeeslag bij Salamis, maar de werkelijkheid is genuanceerder. Ik blogde er al eens over, namelijk hier, en laat de materie nu rusten. Feit is dat de Grieken uit het moederland de Griekse havensteden in Anatolië veroverden en dat de satraap van Lydië er weinig meer te zeggen had.

Lydië en Athene

Over het Lydië van de vier decennia na 480 is weinig bekend. De meeste Griekse bronnen zijn gericht op Athene, dat door een cordon sanitaire van Griekse havensteden in Azië was afgeschermd van Lydië en er weinig mee van doen had. Pas in 440 lezen we weer over Lydië, toen de satraap Pissouthnes probeerde het eiland Samos te heroveren, dat in opstand was gekomen tegen Athene. Het liep op niets uit. Toen Athene een decennium later verzeild raakte in de Archidamische Oorlog tegen Sparta (431-421 v.Chr.), probeerde Pissouthnes zijn invloed uit te breiden door vrijwel elke opstandige lidstaat van de Atheense alliantie, zoals Kolofon en Lesbos, te ondersteunen.

Een Perzische gouden armband uit Sardes (Neues Museum, Berlijn)

In 420 kwam Pissouthnes zelf in opstand tegen koning Darius II Nothos. We weten niet waarom. De koning stuurde een edelman genaamd Tissafernes naar Lydië, die hem uit de weg ruimde en als satraap opvolgde. Gedurende zijn eerste jaren in functie moest hij echter vechten tegen Pissouthnes’ zoon Amorges, die de opstand van zijn vader voortzette met hulp uit Athene.

Het was deze Atheense interventie in Lydië die koning Darius deed besluiten Sparta te steunen in de Dekeleïsche of Ionische Oorlog (413-404). De onderhandelingen werden gevoerd door zijn zoon Cyrus, die later eveneens in opstand kwam. Sparta stemde ermee in de Griekse havensteden in westelijk Klein-Azië niet te beschermen als Perzië zich er meester van maakte en kreeg in ruil de gevraagde steun tegen Athene.

De vierde eeuw

Sparta versloeg Athene en achtte zich, nu het de leider van de Griekse wereld was, aan zijn stand verplicht in te grijpen in Azië. Dit was in feite niet de afspraak, maar koning Darius was dood en de nieuwe koning, Artaxerxes II Mnemon, had andere zaken aan zijn hoofd: zijn broer Cyrus rukte tegen hem op. Ik blogde daar al eens over. De Spartaanse koning Agesilaos intervenieerde dus in Lydië. Een door de Perzen gesubsidieerde anti-Spartaanse coalitie dwong hem terug te keren (de Korinthische Oorlog).

Tempel van Artemis, Sardes

De volgende ons bekende satraap was Autofradates, een loyale dienaar van Artaxerxes toen die werd geconfronteerd met een reeks opstanden in het westen. Weer een andere satraap was Spithridates, die om het leven kwam toen de Macedonische koning Alexander in het voorjaar van 334 een inval deed in Klein-Azië. In de zomer van dat jaar gaf Sardes zich over. Voortaan werd Lydië bestuurd door Griekstalige gouverneurs, eerst als onderdeel van het rijk van Alexander, later door zijn opvolgers, nog later als onderdeel van het Seleukidische Rijk.

Doordat de vorsten vaak direct zaken deden met de steden, raakte de bestuurslaag waar Lydië bij hoorde, de satrapieën dus, grotendeels achterhaald. Van Lydië vernemen we weinig meer, maar het bleef toch bestaan als het kerngebied van het latere Pergameense Rijk en de – nog latere – Romeinse provincie Asia.

#AgesilaosII #Ahuramazda #AlexanderDeGrote #Amorges #Anahita #ArchidamischeOorlog #ArtafernesI #ArtaxerxesIIMnemon #ArtemisVanEfese #Asia #Athene #Autofradates #CyrusDeGrote #CyrusDeJongere #DariusIDeGrote #DariusIINothos #DekeleïscheOorlog #Efese #Gordion #Harpagos #IonischeOorlog #IonischeOpstand #KambysesII #Kolofon #KoninklijkeWeg #KorinthischeOorlog #Lesbos #Lydië #Marathon #Oroitos #Pissouthnes #Pldans #PolykratesVanSamos #Samos #Sardes #satrapie #SeleukidischeRijk #Sparta #Spithridates #Tissafernes #zeeslagBijSalamis

Het Rijk van de Sassaniden (1)

Shapur I (Bishapur)

Ik kondigde het al aan: in mijn reeks naar aanleiding van het handboek van De Blois en Van der Spek, Een kennismaking met de oude wereld, vandaag een stuk over de Sassaniden. Deze dynastie, die vanuit Perzië regeerde over Irak, Iran, Afghanistan en omringende gebieden, speelde een belangrijke rol in wat voor het Romeinse Rijk “de Crisis van de Derde Eeuw” heet. De Sassaniden waren echter meer dan een Angstgegner voor de Romeinen. De periode tussen 224 en 651 is ook te beschouwen als onderdeel van de geschiedenis van Voor-Azië. Een recente studie heet Re-Orientalizing the Sasanians.

De vroege Sassaniden

De naam “Sassaniden” is afgeleid van die van een Anahita-priester genaamd Sassan, die gold als de voorouder van de dynastie. De familie behoorde tot wat De Blois en Van der Spek de “grootgrondbezittende aristocratie van krijgers” noemen. Haar grootgrondbezit was in de omgeving van Firuzabad en Istakhr, dat niet ver ligt van het aloude Persepolis. Deze streek heette Persis, het Perzische kernland. Een van Sassans zonen, Papak, kwam aan het begin van de derde eeuw na Chr. in opstand kwam tegen de wettige heerser van heel Iran, de Parthische koning Artabanos IV.

De overwinning van Ardašir (Salmas)

Tot dan toe was Persis een Parthische vazal geweest, maar Papak en zijn zoon Ardašir wisten rond 224 de onafhankelijkheid te bevechten. In 226 nam Ardašir Ktesifon in, de hoofdstad van het Parthische Rijk. Vervolgens werden de lokale heersers vervangen door leden van de Sassanidische dynastie of andere bondgenoten, en daarmee waren alle Parthische vazallen omgezet in Sassanidische vazallen. Het resultaat was een staat die centraler werd bestuurd.

Er waren ook continuïteiten. Ktesifon bleef de stad waar de koningen werden gekroond en Ardašir aanvaardde de titel van “koning der koningen”, die tot dan toe gebruikt was geweest door de Parthische heerser en – eeuwen daarvoor – door de Achaimenidische heersers.

Rotsreliëf met de investituur van Ardašir (links), die de macht krijgt van Ahuramazda (rechts).

De religie van de Sassaniden

In hun inscripties omschrijven de Sassanidische vorsten zichzelf als “Mazda-aanbiddende koningen”: ze vereerden dus de oppergod Ahuramazda. Koning Ardašir verleende privileges aan de magiërs, de religieuze specialisten van het zoroastrisme, die zo grote politieke macht verwierven. Ze speelden bijvoorbeeld een rol bij de inauguratieceremonie in Ktesifon, fungeerden als rechters en als belastinginners. In de Sassanidische rotsreliëfs zien we vaak “investituurscènes”, waarin Ahuramazda, gezeten op een paard, de macht overdraagt ​​aan een koning.

Deze religieuze ideologie liet aanvankelijk weinig ruimte voor andere ideeën. De profeet Mani (216-276), die had geprobeerd het christendom, het boeddhisme en het zoroastrisme te combineren, belandde in de cel. Toen het Romeinse Rijk, de aartsvijand van het Sassanidische Rijk, steeds christelijker werd, nam in Perzië de vervolging van de christenen toe. Zoals in het Romeinse Rijk het Perzische manicheïsme werd vervolgd, zo zag men in het Sassanidische Rijk christenen als sympathisanten van een buitenlands geloof.

Paleis, Firuzabad

Shapur I

Het conflict met Rome, dat in 231 begon met gevechten aan de Eufraat, escaleerde onder Ardaširs zoon en opvolger Shapur I (r.241-272). Volgens Romeinse bronnen stelden de Sassaniden territoriale eisen: ze zouden het Achaimenidische Rijk willen herstellen en eisten alle Romeinse gebieden in Azië op. Deze claim stemt ruwweg overeen met de titel “koning van Iran en niet-Iran” maar lijkt overdreven. In feite wilde Shapur vermoedelijk vooral de gebieden terugkrijgen die ooit door de Parthen geregeerd waren geweest, waaronder Hatra en Armenië. Toekomstige oorlogen zouden zich dan ook concentreren op de regio langs de bovenloop van de Tigris. Wie deze regio beheerste, beheerste de zuidelijke toegangswegen naar Armenië en kon Romeins Syrië binnenvallen.

Zulke oorlogen waren niet nieuw. Ook de Parthen hadden met Rome gestreden om dit gebied. Het verschil was enerzijds dat de Sassaniden ernaar streefden bufferstaten te annexeren en anderzijds dat de Sassaniden er, zo schrijven De Blois en Van der Spek,

beter dan hun voorgangers in staat waren belastingen te heffen en voorraden te verzamelen en (mede daardoor) grote, sterke legers konden mobiliseren.

Om de sleutelstad Nisibis te bemachtigen, viel Shapur ook delen van Romeins Syrië aan. Toen hij Antiochië had geplunderd, was een Romeinse tegenaanval onvermijdelijk. Keizer Gordianus III viel Mesopotamië binnen en was aanvankelijk succesvol, maar sneuvelde (244). Om zijn leger te behouden moest zijn opvolger, Philippus Arabs, een weinig eervol vredesverdrag sluiten. Met enige  rechtvaardiging beweerde Shapur Philippus op de Romeinse troon te hebben geplaatst. Romeinse krijgsgevangenen werden gedwongen de stad Bishapur te bouwen, waar een rotsreliëf Shapurs triomf herdacht. Soortgelijke reliëfs zijn ook elders te zien.

Mozaïek uit Bishapur (Nationaal Museum, Teheran)

Meer Perzische successen volgden. De Romeinse keizer Valerianus werd niet alleen verslagen, hij werd zelfs gevangengenomen (260). De vernedering, weergegeven op de rotsreliëfs in Bishapur en Naqš-e Rustam, kon niet completer zijn en de gebeurtenis markeert het dieptepunt van Romes Crisis van de Derde Eeuw. Onder de keizers Odaenathus (r.261-267), Carus (r.282-283), Diocletianus (r.284-305) en Galerius (r.293-311) herstelde Rome echter zijn posities. In 298 sloten de Romeinen en de Sassaniden een vredesverdrag waarin de Perzen gebieden in het noorden van Mesopotamië opgaven.

Het oosten

Rome was niet de enige vijand van Sassanidisch Perzië. Shapur viel ook de Kushana’s aan, die regeerden over Gandara (de vallei van de rivier de Kabul) en de Punjab. De Perzen bezetten Peshawar en namen als buit onder meer de bedelnap van Boeddha mee. Die zal nog wel ergens in Bishapur zijn.

Door een Sassanidisch leger opgeworpen belegeingsdam bij Doura Europos. De mijnen, waarin ze gifgassen inzetten, lagen uiteraard onderaards.

De inkomsten van de plundering van Peshawar en Antiochië werden benut om grote stukken voordien ongebruikt land in cultuur te brengen. Er kwamen nieuwe wegen en bruggen. De Sassaniden openden handelsroutes met India en Arabië en ontwikkelden nieuwe banksystemen. Leuk weetje: ons woord cheque gaat terug op een Perzisch woord.

Zo meteen meer.

 [Een overzicht van de blogjes over het handboek oude geschiedenis is hier.]

#ahuramazda #antiochie #ardasirI #artabanosIv #bishapur #boeddha #carus #crisisVanDeDerdeEeuw #deBloisEnVanDerSpek #diocletianus #galerius #gandara #gordianusIii #handboek #hatra #istakhr #ktesifon #kushanas #mani #manicheisme #naqsERustam #nisibis #odaenathus #parthischeRijk #persis #peshawar #philippusArabs #punjab #sassaniden #sassanidischeRotsreliefs #shapurI #valerianus #zoroastrisme

Esperienze estetiche fondamentali / 9: Dr Jekyll, Mr Hyde e Herr Wittfogel nella Baghdad occidentale, più basiti che perplessi https://www.carmillaonline.com/2023/10/02/esperienze-estetiche-fondamentali-9-dr-jekyll-mr-hyde-e-herr-wittfogel-nella-baghdad-occidentale-piu-basiti-che-perplessi/ #AntonGiulioBragaglia #RobertLouisStevenson #JohannJakobBachofen #KarlAugustWittfogel #Bemporad-Marzocco #Dr.Jekyll&Mr.Hyde #OswaldSpengler #EmilioSalgari #DiegoGabutti #HannahArendt #PoulAnderson #AhuraMazdā

The Avesta is the scripture of Zoroastrianism which developed from an oral tradition founded by the prophet Zoroaster (Zarathustra, Zartosht) sometime between c. https://www.worldhistory.org/Avesta/ #History #AhuraMazda #AncientPersianReligion #ArdashirI

The Sasanian Empire (224-651 CE, also given as Sassanian, Sasanid or Sassanid) was the last pre-Islamic Persian empire, established in 224 CE by Ardeshir I, son of Papak, descendant of Sasan. https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/ #History #AhuraMazda #AncientPersianArtandArchitecture #ArdashirI