📍 Mazarrón, Murcia: een geliefde bestemming voor steeds meer Nederlanders en Belgen. ☀️

🏡 Dankzij het heerlijke klimaat, de ruimte en de ontspannen levensstijl kiezen velen hier voor een tweede woning, verhuur of een nieuw leven aan de Costa Cálida.

👉 Woning in Mazarrón en hulp nodig bij juridische, fiscale of administratieve zaken? Smart Woningbeheer staat voor je klaar.

🔗 https://www.smart-woningbeheer.com/mazarron-costa-calida-spanje.html

#Mazarron #Murcia #CostaCalida #NederlandstaligeGestor #SmartWoningbeheer

Voor-westerse geschiedenis (10) zeevaart

Begin vorig jaar publiceerde ik met classicus Hein van Dolen een vertaling van de fragmenten die we nog hebben van de Fenicische Geschiedenis van Filon van Byblos. Een van die passages, onderdeel van het lange Fragment 2, is een opsomming van uitvindingen waardoor de mens meer mans was geworden. Hier zijn enkele voorbeelden die betrekking hebben op de scheepvaart:

• Ousoös pakte toen een boom, brak de takken ervan af en waagde zich als allereerste op zee.
• Een van hen, Chousour, bekwaamde zich in het spreken, bezweren en profeteren. … Hij vond ook vishaak, lokaas, snoer en vlot uit, waarmee hij als eerste mens heeft gezeild.
• De Tweelingen of Kabeiren, Korybanten of Samothrakiërs waren de uitvinders van het schip.

Hoewel Filon in de Romeinse tijd schreef in het Grieks, gaan zijn voorbeelden terug op veel ouder Kanaänitische verhalen. Zo is Filons Chousour ook bekend van kleitabletten uit de havenstad Ugarit, waar hij Kothar-wa-Khasis heet, “Vaardigheid-en-Wijsheid”. Hoewel het dus mythische informatie is, is het bepaald niet onwaarschijnlijk dat de eersten die zich op zee waagden, zich lieten meedrijven op een boomstam. Toen men de smaak te pakken had, zal men de stammen hebben uitgehold – zie de kano van Pesse uit het vroege achtste millennium v.Chr. Ik stel me voor dat Cyprus zo wel zal zijn gekoloniseerd. De uitvinding van het vlot en het volwaardige schip vormden het logische vervolg.

Scheepsgeschiedenis

We zouden, zoals zo vaak, meer willen weten, maar er is veel onduidelijkheid. Van afbeeldingen op Naqada-aardewerk die traditioneel worden geïdentificeerd als de eerste schepen op de Nijl, zijn ook wel uitgelegd als abstracte vormen. Het is allemaal zo zeker niet. Gelukkig hebben we behalve afbeeldingen ook de bark die is gevonden bij de piramide van Khufu en vanzelfsprekend ook allerlei wrakken: het Bronstijdschip bij Uluburun, de Fenicische wrakken van Mazarrón, de hellenistische schepen bij Keryneia en Mahdia en in eigen land de rivierschepen bij Zwammerdam, Woerden en De Meern. Het conserveren van het antieke hout is overigens een vaardigheid die archeologen pas in de tweede helft van de twintigste eeuw onder de knie hebben gekregen.

De scheepvaart begon als kustvaart. Van papyrus vervaardigde boten, aangedreven door roeiers en door de wind in de zeilen, voeren vanuit Egypte naar Byblos om daar cederhout te halen. Later werden de schepen gemaakt van duurzamer materiaal, namelijk hout. Aan het achterschip werd eerst een, later een tweede grote helmstok vastgemaakt; die enorme roeispanen dienden als roer. Het belang van de kiel werd erkend en de tuigage werden verbeterd. In de derde eeuw v.Chr. werd aan het vierkante zeil een tweede, kleiner zeil aan de voorsteven toegevoegd.

De geroeide galei is een ander scheepstype, al vermeld door Homeros. De Feniciërs plaatsten op twee en later drie roeibanken boven elkaar (de triëre); later kwamen Griekse ingenieurs op het idee de roeibanken te voorzien van meer dan één roeier (de pentere). Met zulke schepen verplaatste Nearchos, de admiraal van Alexander de Grote, duizenden manschappen over de Indische Oceaan en Perzische Golf. Deze zeeschepen, bedoeld voor de oorlog, waren voorzien van een ram, hoewel die (anders dan men wel denkt) slechts zelden werd gebruikt. Omdat zeeschepen snel en dus licht moesten zijn, was het dek minimaal en daardoor voerden ze zelden geschut, hoewel de katapult en de polybolos al waren uitgevonden.

In de Romeinse tijd ontstond de tweemaster, maar die verdween in de vijfde eeuw, op het moment dat het schip met het driehoekige latijnzeil zijn opwachting maakt. Het werd pas later, in de Arabische tijd, werkelijk populair. Ik heb me laten vertellen dat deze schepen niet zo heel erg veel stabieler waren dan de aloude schepen met vierkante zeilen. De introductie van het in China uitgevonden stevenroer schijnt wel een verbetering te zijn geweest, al was het maar omdat het door één stuurman te bedienen was, in plaats van de twee mannen aan de helmstokken.

Risico’s

De schepen werden dus geleidelijk beter, maar dat wil niet zeggen dat een zeereis zonder risico was. Ik gaf al aan dat men in de winter liever niet voer. Maar ook in de zomer dreigde gevaar. De Griekse auteur Herodotos van Halikarnassos vermeldt bijvoorbeeld een Perzische vloten die vergingen voor de Athos, voor Magnesia en bij Euboia. In de Eerste Punische Oorlog zonken diverse vloten, waarbij tienduizenden mensen verdronken. De apostel Paulus strandde na een storm op Malta. De Romeinse gouverneur Plinius de Jongere, op weg naar zijn provincie, liet de keizer weten dat hij de gevaarlijke kaap ten zuiden van de Peloponnesos veilig was gepasseerd. De laatantieke auteur Synesios wijdt een brief aan een moeizame reis over de Libische Zee.

Diezelfde auteur weet te vertellen dat de eenvoudige lieden van de Cyrenaica nog altijd verhalen vertelden over Odysseus. Dit is vermoedelijk een literair verzinsel, want Synesios lijkt niet werkelijk geïnteresseerd te zijn geweest in de opvattingen van boeren en vissers, maar helemaal uit te sluiten is het niet. Als Filon van Byblos na vijftien eeuwen nog verhalen kende over Kothar-wa-Khasis, kunnen ook verhalen over avonturen op zee een lang leven beschoren zijn geweest.

Ontbossing

Een van de interessantste recente ontdekkingen is dat de Romeinen in de derde eeuw na Chr. steeds jongere bomen begonnen te kappen. Dat duidt op ontbossing en dat is in lijn met een vermoeden van de Franse historicus Fernand Braudel, die er in La Méditerrannée (1977) op wees dat de onmogelijkheid aan voldoende scheepshout te komen, een rol speelde bij de neergang van de Mediterrane economie. Het is zinvol hierbij te wijzen op een ander gegeven: landtransport is zeventien keer zo duur als zeetransport (en riviertransport is zeven keer zo duur als zeetransport). Ontbossing en dus vermindering van de zeehandel maakten het transport dus veel duurder.

Braudel meende dat het zwaartepunt in de zeehandel verschoof naar het Kalifaat, maar ik kan zo snel niet ontdekken waar de Arabieren wel geschikt scheepshout hebben kunnen kappen. Braudel opperde verder dat de geschiedenis zich herhaalde toen de Arabieren al hun bossen hadden gekapt; toen verschoof het zwaartepunt zich naar het noordwesten van Europa. Ik laat in het midden of dit werkelijk klopt of dat dit feitenvrij gespeculeer is.

Wat ik wel zeker weet is dat zeevaart nooit zonder gevaar is geweest. Van de oosterse Baälmythologie via de Odyssee tot de Openbaring van Johannes zijn de zee en de dood identiek. En elke voor-westerse cultuur riep bovennatuurlijke beschermers aan voor de zeevaart: de Kabeiren, de godin Isis, de hemelse Tweelingen, de god Neptunus, Sint-Nikolaas, of Maria als Sterre der Zee. Wie het dichter bij huis zoekt, hoeft maar naar het Rijksmuseum van Oudheden te gaan, waar allerlei monumentjes staan die zijn gewijd aan de lokale godin Nehalennia (Keltisch: “zij die bij de zee verblijft”). De aanname dat het bedankjes zijn voor reddingen op zee, of toezeggingen voor een behouden vaart, is welbeschouwd precies dat: een aanname. Maar omdat het ook op de Noordzee geducht kan spoken, is het wel verrekte plausibel.

[Een overzicht van de blogjes in de reeks over de voor-westerse geschiedenis is hier.]

De olifanten van Hannibal

Nee, archeologen hebben in Spanje géén olifant ontdekt uit het leger van Hannibal. Of, iets genuanceerder: het is een stuk waarschijnlijker dat de ontdekte dikhuid niet komt uit de tijd van Hannibal dan wel.

De claim

Eerst de claim, zoals gemeld in de media. De NU.nl meent dat het opgegraven bot “naar alle waarschijnlijkheid bewijst dat de beroemde veldheer Hannibal Barka met olifanten de Alpen is overgetrokken”. Dat is nooit de vraag geweest en dat is ook niet wat de onderzoekers beweren. De NOS kopt dat het bot “mogelijk bewijs voor tocht Hannibal door Europa” vormt. Ik zal deze twee stukjes verder onbesproken laten en meteen doorgaan naar de wetenschappelijke publicatie, die weliswaar achter betaalmuren ligt, maar die iemand met me heeft gedeeld (bedankt!).

Eerlijk gezegd dacht ik: het is niet zonder reden dat de onderzoekers dit stuk wetenschap achter academische betaalmuren hebben verborgen. Het is een prachtvoorbeeld van een te snelle conclusie, en ongetwijfeld hebben ze erop gespeculeerd dat de nieuwssites toch niet weten dat een koolstofdatering geen datering is.

De vondst

Er is inderdaad een olifantenbot gevonden. Mooi. Dat is leuk. We hadden allang olifantenmateriaal uit Karthaags Spanje (gevonden in een wrak in de Bajo de la Campana), maar dat is vrijwel zeker import. Het bot op deze plek suggereert dat deze olifant op de uiterwaarden van de Guadalquivir heeft gegraasd en dus in Spanje leefde.

Maar ja, met die mededeling win je geen publiciteit. Dus wordt Hannibal erbij gehaald. Mythische naam. Aandacht gegarandeerd.

De ouderdom

Alleen: de ouderdom klopt niet echt. Er is een koolstofdatering, en een koolstofdatering is geen datering maar de waarschijnlijkheid van een datering. Loop even mee.

Het probleem zit echter dieper. Dat is dat er op de gemeten ouderdom een correctie nodig is voor de natuurlijk aanwezige radioactiviteit, die namelijk varieert. Deze correctie staat bekend als kalibratie. U leest hier wat dat is.

Simpel uitgelegd: we kijken naar de wijze waarop de piek in de roze waarschijnlijkheidscurve correspondeert met de blauwe curve en komen zo tot een nieuwe waarschijnlijkheidscurve, die is aangegeven in grijs.

En nu is de kans op een datering ineens een heel andere. Met 68% waarschijnlijkheid stamt het monster uit een van de twee tijdvakken tussen 389 en 355 v.Chr. en 281 en 232 v.Chr. De voor Hannibals Alpencampagne relevante datering zou rond 220 v.Chr. liggen, en dat ligt dus buiten deze twee tijdvakken. We kunnen de waarschijnlijkheidsmarge verbreden tot 95%, en dan is er helemaal rechts in de curve inderdaad wat ruimte. Een paar procent. Vandaar: de kans dat het gevonden bot niet met Hannibal te maken heeft, is vele malen groter dan dat het bot wel stamt uit zijn tijd. Kortom: niets aan de hand.

Of beter: we weten iets meer over de fauna van Karthaags Andalusië. Ook leuk, maar alleen voor specialisten. Het levert de archeologen geen exposure op. Dus hebben ze hun vondst maar gehypet. Om niet te zeggen: zó zeer gehypet dat het grenst aan misleiding.

Welke olifant?

Bevat het artikel nou echt niks leuks? Ik had even de hoop dat de archeologen hadden kunnen vaststellen welke olifantensoort dit was: een Indische olifant, een Afrikaanse savanne-olifant of een Afrikaanse bos-olifant? Van de eerste soort staat vast dat de Seleukidische heersers die inzetten, maar de Karthagers lijken daarover niet te hebben beschikt. Resteren de twee Afrikaanse olifanten. De savanne-olifant is enorm en zou, met een toren erop, een heel ander wapen zijn dan de kleinere bos-olifant, die antieke generaals konden inzetten als een groot soort paard. Voor het begrip van de Karthaagse tactiek maakt dus uit welk soort olifant de Karthagers kenden.

Er is een sterk vermoeden dat de Karthagers savanne-olifanten inzetten. Maar meer bewijs is welkom. De onderzoekers hebben geprobeerd het te vinden. Helaas kwamen ze daar niet achter. Dat zeggen ze dan weer wél eerlijk.

Advies voor journalisten

Advies voor journalisten: schrijf maar liever niet over archeologie. De kans dat je ten onrechte schrijft over iets dat geen nieuws is, is vele malen groter dan de kans dat je ten onrechte niet schrijft over iets dat wél nieuws had behoren te zijn.

Toerist in Cartagena

Ik wilde al heel lang naar Cartagena, of Carthago Nova, zoals de Romeinen het noemden, of Qart Hadašt, op z’n Karthaags. Het was de hoofdstad van de Karthaagse bezittingen in Iberië en onlangs identificeerden archeologen de resten van het paleis van de bestuurders. Hier woonde Hasdrubal de Schone, hier groeide Hannibal Barka op. Ik zal nog bloggen over de spectaculaire manier waarop de Romeinen de stad veroverden.

De stad bestond in de Oudheid uit een schiereiland waarop vijf heuvels waren te herkennen. De Griekse geschiedschrijver Polybios noteert dat “op de westelijke heuvel een paleis oprijst, door Hasdrubal gebouwd in grootse stijl, omdat hij streefde naar het aanzien van alleenheerser”.noot Polybios, Wereldgeschiedenis 10.10. Van dat paleis is niets meer te herkennen, want het is voor een groot deel in de rotsen ingehouwen en er liggen Romeinse resten over de heuvel heen. Daarover zo meteen meer.

Onderwaterarcheologie

De bus waarmee wij vanuit Alicante kwamen, arriveerde rond het middaguur, zodat we in Cartagena weinig tijd hadden. Morgen is het immers maandag en dan is veel gesloten, en vandaag is het zondag en hebben nogal wat instellingen geen opening na de siësta. We gingen snel naar het Museum voor Onderwaterarcheologie, waar enkele Fenicische wrakken liggen. Om precies te zijn ligt de helft van alle Fenicische wrakken hier, en dat heeft een reden. Het onderzeese reliëf heeft even ten noordoosten van Cartagena namelijk enkele toppen die nu eens de vorm hebben van een heel laag eiland, dan weer de vorm van een onzichtbare ondiepte: “een val”, zoals het museum het scheepskerkhof aanduidt.

En dus ligt hier het Fenicische wrak dat bekendstaat als Mazarrón 2, inclusief de lading loodbaren en alle andere handelswaren en gebruiksvoorwerpen. Het schip dateert uit de zevende eeuw v.Chr. Mazarrón 1 ligt even verderop, is iets jonger, en is veel minder goed bewaard. Het derde wrak, Bajo de la Campana, is het onderwerp van de tijdelijke expositie, “Feniciërs, handelaren ter zee”.

Heel bijzonder vond ik een beeldje van een Fenicisch scheepstype dat bekendstaat als hippos, “paard”, en dat was vervaardigd van de onderkaak van een paard. De expositie stond echter in een te kleine ruimte en bovendien was er geen gebruik gemaakt van ontspiegeld glas, dus het viel al met al wat tegen, ook al was de uitleg zeker goed.

Dat geldt ook voor de vaste opstelling, waarvan Mazarrón 2 het hoogtepunt is. In diverse vitrines lagen handelsproducten en andere voorwerpen, variërend van de Bronstijd tot de Nieuwe Tijd. Er was uitleg van de ontwikkeling in het scheepsontwerp, geïllustreerd met doorsnedes van een Fenicisch, een Grieks, een Romeins en een middeleeuws schip. Maar het beste is de uitleg van wat onderwaterarcheologie eigenlijk is en wat de professionaliteitseisen zijn. Niemand kan het museum verlaten met het idee dat onderwaterarcheologie een hobby is en slechts een zee aan informatie ontsluit.

En dat is belangrijk. Als een museum toont hoe archeologie een wetenschap is, stelt de overheid geld beschikbaar, ook als het wat minder bezoekers trekt. En als dat eens mis gaat, komen betrokken burgers, die begrijpen wat op het spel staat, voor de wetenschap in het geweer.

Paleis

Terug naar het door Hasdrubal op de westelijke heuvel in grootse stijl gebouwde paleis. Er is heel weinig van over omdat de Romeinen hier later het een en ander bouwden. Dat is keurig geconserveerd aan de zuidelijke voet van de heuvel, waar het Forum; op de heuvel zelf is het archeologisch park Cerro del Molinete aangelegd. Daar is nogal wat protest tegen geweest, want in die heuvel zaten dus, onzichtbaar maar wel aanwezig, de resten van het Karthaagse paleis.

Die zijn ingemeten en ook al was er weinig van te zien, het was mogelijk het paleis te reconstrueren. Het was enorm, bestond uit enkele terrassen en had de vorm van een driehoek met de afmetingen van ongeveer 137 bij 176 bij 245 meter. Dat is een pythagorese driehoek en die vorm is voldoende om het paleis van Hasdrubal, sowieso al het enig bekende Fenicische of Karthaagse paleis, te maken tot een werkelijk uniek monument.

Tot in de jaren negentig waren enkele Karthaagse resten te herkennen aan de westkant van de heuvel, maar de gemeente heeft de grond verkocht om er appartementen te laten bouwen. Erop geattendeerd dat dit in strijd was met de Spaanse erfgoedwetgeving, verklaarde de gemeente dat Polybios’ vermelding van het paleis te onduidelijk was, hoewel er toch echt slechts één “westelijke heuvel” is. Ook oordeelde de gemeente dat de tekst van Polybios weinig gezag had omdat ze slechts bekend is uit middeleeuwse kopieën. Met andere woorden: de gemeente had alleen slechte argumenten.

Journalisten prikten er dan ook gelijk doorheen. Dat krijg je, als je als archeoloog zorgt dat mensen kunnen ontdekken hoe de archeologische wetenschap werkt. Dan komen burgers je te hulp als de overheid het eens een keer laat afweten, en dan leggen zij de politiek uit dat ook niet zichtbare resten belangrijk zijn, en dat Karthago even belangrijk is als Rome. Hoewel het archeologische park, met vooral aandacht voor Rome, is aangelegd, is de bouw aan de westkant nog niet begonnen. Wie weet wat nog te redden valt van het erfgoed van Karthaags Cartagena.

Tot slot

We bezochten ook het stuk Punische stadsmuur, maar de tijd ontbrak voor een bezoek aan de tempel voor Augustus en het gemeentelijk archeologisch museum. Ze zijn morgen gesloten, dus het zal er ook niet van komen. Het Romeinse theater sla ik sowieso over, want ik heb al zo veel schouwburgen gezien dat eentje minder me niet kan schelen. Het amfitheater – rond, niet elliptisch – wordt momenteel gerestaureerd. We hopen morgen wel naar het Alcazaba la Concepción en de kathedraal te gaan, en te genieten van de mooie Art Nouveau-huizen die we vandaag al zagen.

O ja. Dit is een narcistisch winterfeuilleton. Ik voeg nog toe dat ik ooit foto’s cadeau deed aan het Museum voor Onderwaterarcheologie en dat het leuk was die in een van de filmpjes terug te zien. Morgen nog wat meer Cartagena en overmorgen: Almería.

🎯 ■ Le roban unas macetas del portal y el cartel que deja es para exponerlo en un museo ■ Es cine, es poesía.
https://www.huffingtonpost.es/virales/le-roban-macetas-portal-cartel-deja-exponerlo-museo.html?int=MASTODON_WORLD

#notasportalvecinos #mazarron #virales #murcia

+++ Con Cierto Sentido +++
#Gastronomía #CocinaCreativa #CocinaTradicional #Restaurantes #Mazarrón #€€ #Neizell

Ubicado en el Puerto de Mazarrón, en la Costa Cálida de la Región de Murcia, el restaurante Con Cierto Sentido se ha convertido en un verdadero referente de la gastronomía mediterránea. Y que mejor momento para visitarlo que tras nuestra experiencia con la Nao Trinidad. Con Cierto Sentido Desde su apertura en 2018, este restauran...
https://bloggera2.es/con-cierto-sentido/?fsp_sid=955

+++ Nao Trinidad +++
#Eventos #Historia #Cultura #Familia #Museo #Mazarrón #Neizell

Una réplica de la Nao Trinidad, el barco insignia de la expedición de Magallanes que inició la primera circunnavegación del mundo en el siglo XVI, ha llegado al puerto pesquero de Mazarrón y hemos decidido realizar una visita y después aprovechar el día de sol y playa. Esta embarcación histórica, gestionada por la Fundación Nao Victoria, ha regresado a España tra...
https://bloggera2.es/nao-trinidad/?fsp_sid=919