Neue Belege für Einsatz von antikem "Maschinengewehr" in Pompeji
Bei einer Schlacht 89 v. Chr. kam in Pompeji ein Polybolos zum Einsatz – ein Repetierkatapult, bei dem durch einen Kurbelmechanismus Bolzen in die Schussrinne nachrutschten. Das sagt eine neue Studie:
De polybolos
Polybolos (Museum für antike Schifffahrt, Mainz )Het bovenstaande apparaat is een reconstructie van een antieke polybolos, wat Grieks is voor “veelwerper”. Het is een soort repeteergeweer, alleen lost het geen kogels maar pijlen. Het apparaat zou zijn ontworpen door een verder niet goed bekende, aan het begin van de derde eeuw v.Chr. op het eiland Rhodos werkzame ingenieur Dionysios van Alexandrië. We kennen zijn uitvinding alleen indirect, uit een beschrijving door Filon van Byzantion, die later leefde in dezelfde eeuw en ook de oudst bekende beschrijving van een watermolen heeft gegeven. Diens beschrijving van de polybolos was voorzien van illustraties, wat een reconstructie mogelijk maakt.
Nu stuiten de experimenteel archeologen bij vrijwel elke reconstructie op het probleem dat de informatie nooit helemaal duidelijk is. Het is niet anders dan de bouwtekening van een IKEA-kast: je staat weleens te kijken wat de tekenaar, ook al deed ’ie het nog zo goed, eigenlijk kan hebben bedoeld. Dan kun je twee dingen doen: antieke informatie zoeken bij antieke ingenieurs die verwante zaken beschreven, of kijken wat praktisch is. Een Brits team, werkzaam voor het TV-programma MythBusters, koos voor het laatste; het team van het Museum für antieke Schifffahrt in Mainz ging te rade bij de Romeinse ingenieur Vitruvius, die in de eerste eeuw v.Chr. conventionele pijlenschieters beschreef. De beide reconstructies ontlopen elkaar niet veel.
Bovenaan ziet u een langwerpige kast: dat is het magazijn, waarin tientallen pijlen lagen, die door een gleuf in de loop kunnen vallen. Het mechanisme zorgt ervoor dat die gleuf zich sluit zo snel er een pijl in de loop ligt. Door aan de windas te draaien, gaat de ketting draaien, en zo worden de veren aan weerszijden van de loop gespannen. Als ze de pijl hebben gelost, opent de gleuf zich opnieuw voor de volgende pijl. (Dit is overigens de oudst-bekende toepassing van een ketting.)
Uiteraard hebben de experimenteel archeologen tests gedaan met dit antieke wapen. Het bleek niet heel anders dan een pijl en boog: het had een bereik van enkele honderden meters maar doordat de wind vat kreeg op de pijl, was een schot alleen op heel korte afstand nauwkeurig, terwijl de luchtweerstand de pijl remde, zodat met de afstand ook het momentum afnam. Dit zou te ondervangen zijn door een groter kaliber en een zwaardere pijl. Het gereconstrueerde apparaat kon elke vijf seconden een pijl lossen, dus zo’n twaalf per minuut.
De hamvraag is natuurlijk: wat heb je eraan? Welk voordeel is er ten opzichte van gewone boogschutters, die nauwelijks minder snel schieten en een stuk goedkoper en mobieler zijn? Bovendien: gewone boogschutters kunnen brandpijlen lossen. De vraag is daarom of de polybolos ooit werkelijk is ingezet of dat het wapen nooit verder is gekomen dan het experimentele stadium.
In elk geval is dit artikel over de polybolos met afstand het allerdomste dat vorig jaar is gepubliceerd, en dat wil, in het veld der archeoblabla, wel wat zeggen.
Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal. In september organiseer ik een reis Algerije en waarom die de moeite waard is leest u hier.
Zelfde tijdvak
Faits divers (37)
Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer werkelijk van alles wat. Daarom heet het ook “faits divers” natuurlijk.
Babylonische kronieken
Afgelopen dinsdag belde de post aan met een pakje. “Leg maar op de trap”, zei ik over de intercom, want ik verwachtte niks. Wat later ontdekte ik dat de baksteenzware zending wel degelijk voor mij was: het was Babylonian Chronographic Texts from the Hellenistic Period van Bert van der Spek e.a. Vaste lezers van deze blog kennen Van der Spek als de auteur van het handboek dat ik een tijdje geleden in 170 stukjes heb besproken.
Dit boek is echter een ander paar mouwen. Het gaat om de (her)uitgave van tweeëntwintig Babylonische kronieken uit de vierde tot en met late tweede eeuw v.Chr., plus de daarmee verwante Astronomische Dagboeken, koningslijsten en een bouwcilinder. Met ruim 1100 pagina’s ziet het er angstaanjagend uit, temeer daar niet iedereen vertrouwd is met spijkerschriftteksten, maar geen paniek: er is een sectie “Reading Akkadian”, waarin alle rare tekens worden uitgelegd. Kort en goed, wie zich bezighoudt met het hellenisme, kan niet om dit boek heen.
Alweer een petitie
Er gebeuren, zoals u hierboven las, dus best weleens leuke dingen in mijn vakgebied, dat zich vooral schandalig slecht uitlegt. Daarom begrijpt niemand het en daarom is het een makkelijk doelwit voor bezuinigingen. Er is dus weer eens een petitie, de vorige was immers alweer in april en de voorvorige in maart, en het kan natuurlijk niet zo zijn dat er een maand voorbij gaat zonder dat een oudheidkundige instelling wordt bedreigd. Mijn rubriek Faits Divers zou incompleet zijn zonder petitie. Het gaat dit keer om het behoud van klassieke talen in Genève.
Karthago
Schreef ik dat dit mooie vak zich slecht uitlegt? Het helpt natuurlijk niet als je in het nieuws komt met het “verrassende” inzicht dat de bevolking van Karthago niet zo heel veel genetische links had met het Fenicische moederland. Wie ook maar één blik heeft geworpen op wat er zoal in musea is te zien, kent de kosmopolitische cultuur, en wie weleens heeft gehoord van de Jeune Homme de Byrsa, zal zéker niet verrast zijn.
Kortom: doorlopen mensen, niks aan de hand, het is maar zelftrivialisering, het is maar oudheidkunde.
Soedan
Niemand zal dus ook een vinger uitsteken nu een oudheidkundig museum is geplunderd. Het is maar oudheidkunde.
Pompeii
In Pompeii doen de archeologen dappere pogingen het moment van totale irrelevantie te bereiken, maar dit bericht over de polybolos overtreft elk redelijk pessimisme. U denkt: maak je toch niet druk, maar ik maak me wel druk, want een vakgebied dat vooral met onzin in het nieuws komt, en waar onzinnige claims terechtkomen in wetenschappelijke tijdschriften, verliest publiek en academisch draagvlak. De archeologie is een reus op lemen voeten; universiteiten en musea doen niets om het vak te zuiveren; want ook academici en museummensen denken dat het maar oudheidkunde is.
Romeins België
Ik rond deze Faits Divers af met wat reclame. In de eerste plaats: Historizon organiseert van 3 tot en met 7 juni een reis naar België met mij als gids. De regio is voor veel Nederlanders vrijwel onbekend, dus dit is uw kans om uw kennis op peil te brengen. Ik laat u graag de musea zien in Brussel, Velzeke, Ath, Aubechies, Bavay, Namen, Andenne, Amay, Luik en Tongeren. Inschrijven voor deze reis kan hier.
En tot slot
Mijn boek over de geschiedenis van Libanon ligt momenteel bij de drukker. Het verschijnt rond 12 juni en u kunt het hier alvast bestellen. Woont u in de Randstad, dan is het misschien leuk te komen naar de boekpresentatie in Leiden, in het Rijksmuseum van Oudheden, met Roel Meijer (Radbouduniversiteit) en Carolien Roelants als sprekers. Aanmelden kan daar.
#BertVanDerSpek #DNAOnderzoek #FaitsDivers #LibanonEenKorteGeschiedenis #petitie #plundering #polybolos #Pompeii
Niko Trimmel
Pseudonymous 
Jona Lendering