De Iberiërs (3)

[Laatste van drie blogjes over de bewoners van Zuidoost-Spanje in de tweede helft van het eerste millennium v.Chr. Het eerste was hier.]

Rijk en arm

Een van de manieren waarop de rijke Iberiërs zich van hun arme landgenoten onderscheidden, was de monumentale grafsculptuur. Vanaf het begin, dus zeg maar vanaf pakweg 550 v.Chr., toonden voorname families hun welvaart met opvallende gedenktekens langs de toegangswegen tot de Iberische steden. Ze hadden allerlei vormen en zijn opgegraven in alle delen van de huidige regio’s Valencia en Murcia. Gaandeweg ontstonden ware dodensteden, keurig geordend, alsof het de steden waren van de levenden. Er was dan een hoofdstraat voor de graven van de voornaamste mensen, met haaks daarop zijstraten voor de bijzettingen van minder vermogende stedelingen.

De voornaamste graven – te zien in bijvoorbeeld de musea van Madrid en Elche – zijn werkelijk fantastisch. Er zijn torens en pilaren, er zijn afbeeldingen van wilde dieren en mythologische figuren. Misschien moesten die tevens tonen hoe de mensheid de natuur had overmeesterd en was gaan beheren. Zeker is dat niet, maar ik noem het omdat het ook een mogelijke interpretatie is van oudere stèles, waarover ik binnenkort eens zal bloggen.

Religie

De meest welvarende Iberiërs maakten ook het meest deel uit van de internationale cultuur die we aanduiden als hellenisme. Ze maten zich bijvoorbeeld nieuwe soorten kleding aan. Dat geldt ook voor broches, mantelspelden en kralenkettingen: de Dame van Elche is een voorbeeld. Deze veranderingen zijn tevens gedocumenteerd in de steeds internationalere wijze waarop de traditionele godheden werden afgebeeld. De goden zélf bleven echter dezelfde.

Helaas begrijpen we die niet heel goed, aangezien we geen begrijpelijke geschreven religieuze teksten hebben. Ik zou u graag wat Iberische mythen vertellen, maar die kennen we dus gewoon niet.

Wat we wel weten is dat we steeds vaker afbeeldingen vinden van vrouwen, dat militaire afbeeldingen het goed blijven doen (wat de verering van een oorlogsgod suggereert) en dat de afbeeldingen steeds Grieks-Romeinser aandoen. We zien dus een op Ceres lijkende godin, waarvan we aannemen dat het dan wel een graan-, vegetatie- of vruchtbaarheidsgodin zal zijn geweest. Lijkt een godheid op Jupiter? Dan zal het de oppergod of de dondergod zijn. Is het Venus? Dan zal ze gelijkgesteld zijn geweest aan de Fenicische godin Astarte of de Karthaagse Tanit. Niets bijzonders, zulke gelijkstellingen; elke oude cultuur deed eraan mee; het verschijnsel heet syncretisme. Maar we weten dus maar weinig over de eigenlijke Iberische goden, mythen en eredienst.

Romanisering

Na de Tweede Punische Oorlog namen de Romeinen de macht over in Iberië. Zoals te verwachten was, zien we in de tweede en eerste eeuw meer en meer importen uit Italië, en ook voorwerpen die lijken te zijn geproduceerd in de Romeinse stad Italica (bij Sevilla). Het kan gaan om verschillende soorten aardewerk, olielampjes, edelsmeedwerk en ook wijnamforen – blijkbaar gold Italiaanse wijn als een delicatesse. Het Saguntum waar Julius Caesar eind 46 v.Chr. aan land ging, was door alle veranderingen een totaal andere stad dan de stad die een rol had gespeeld aan het begin van de Tweede Punische Oorlog.

Een belangrijke aanpassing was de overname van het Romeinse alfabet, dat begon in de stedelijke administratie en daarna zijn weg vond naar de huishoudens van de rijke, schrijvende elite. Vrijwel zeker hield de latinisering van het schrift gelijke pas met de vervanging van de Iberische taal (of talen) door de taal der Romeinen. Vanaf het laatste kwart van de eerste eeuw v.Chr., dus ten tijde van keizer Augustus, kwamen er bovendien steeds meer immigranten: oud-legionairs die na militaire dienst in Cantabrië bij wijze van pensioen een boerderij kregen in een al deels geromaniseerde regio. Afgezwaaide officieren namen Italiaanse frescoschilders en mozaïekleggers in dienst om Italiaans ogende huizen te bouwen.

Daarmee zette de romanisering van het zuidoosten van het Iberische Schiereiland zich definitief door. En zo begon een nieuwe fase in de geschiedenis: de door de legioenen gegarandeerde pax romana. Maar dat is een ander verhaal.

[Iberiërs zijn zó interessant dat ik volgend jaar een reis naar de regio organiseer, lees maar hier.]

De Iberiërs (2)

[Tweede van drie blogjes over de bewoners van Zuidoost-Spanje in de tweede helft van het eerste millennium v.Chr. Het eerste was hier.]

Economie

De meeste Iberiërs waren eenvoudige boeren, peasants. Maar naarmate de ijzerbewerking beter werd – dit speelt dus in de eerste fase, tussen 550 en 425 v.Chr. – slaagde men erin meer te produceren: vooral tarwe en gerst. Er ontstonden in de huidige regio’s Valencia en Murcia steeds grotere overschotten, die men vrijwel zeker verhandelde met de Feniciërs en de Karthagers, de Grieken en de Etrusken.

Naast akkerbouw was er natuurlijk ook veeteelt. De vochtigere gebieden langs de kust en de rivieren waren geschikt als weiland, waar runderen en schapen konden grazen. Er was altijd zuivel en vlees, maar de runderen konden ook dienen als trekdier en de schapen leverden wol. En textiel kon worden geëxporteerd. Op andere bodems konden de Iberiërs varkens, geiten en pluimvee houden.

Uiteraard was er ook visserij. Er is geen kustplaats waar geen visgraten, vishaken en loden gewichtjes (voor aan een visnet) zijn opgegraven. Garum, een hartige vissaus, was een bekend exportproduct, en dat geldt in mindere mate ook voor purper. De vervaardiging van deze twee producten zullen de Iberiërs wel hebben geleerd van de Feniciërs.

Net als de Tartessiërs in Andalusië wonnen en bewerkten de Iberiërs metaal. Al in de Bronstijd produceerden ze koper en ijzer. Terwijl mensen elders in het Middellandse Zee-gebied terracottabeeldjes achterlieten in de heiligdommen, zijn ze in Iberië niet zelden van metaal.

Handel

Textiel, garum en graan laten als handelsproducten weinig sporen achter, en erts werd elders verwerkt in andere voorwerpen, dus ook dat is archeologisch slecht zichtbaar. Over de Iberische exporten hebben we daardoor weinig informatie. Over de importen weten we meer. Het Griekse aardewerk documenteert ingevoerde wijn en olijfolie. Geurstoffen arriveerden in zogeheten alabastra, kleine vaasjes die waren beschilderd met een patroon dat aan albast deed denken. Het lijkt er sterk op dat de Balearen een belangrijke doorvoerhaven vormden.

De voornaamste afnemers waren – hoe kon het anders – de leden van de elite, die het breed konden laten hangen. Tegelijk konden kooplieden, die de handel beheersten, rijker worden en toetreden tot de elite. In alle gevallen was een administratie van de producten verondersteld en dus gingen de Iberiërs schrijven met een alfabet dat deels op het Fenicische en deels op het Griekse schrift was gebaseerd.

De schrijfcultuur bleef echter, net als bij de Kelten, nogal oppervlakkig, zodat er nooit één Iberisch alfabet kwam. Zoals gezegd kunnen we de teksten lezen, maar begrijpen we die niet. We weten zelfs niet of het wel één taal is.

[Iberiërs zijn zó interessant dat dit blogje wordt vervolgd. En ik organiseer volgend jaar een reis naar de regio, lees maar hier.]

De Iberiërs (1)

Ik heb op deze blog al redelijk vaak geschreven over de Iberiërs. Dat is een wat onhandige term, want ze slaat van oorsprong op de bewoners van het zuidoosten van Spanje, en kreeg later een tweede betekenis: alle bewoners van het Iberische Schiereiland, dus met inbegrip van de Tartessiërs in Andalusië, de Lusitaniërs langs de Oceaankust en alle andere groepen. Ik wil nu de eerste definitie volgen: de antieke bewoners van de huidige regio’s Valencia en Murcia.

Een eigen archeologische cultuur is aan te wijzen vanaf het midden van de zesde eeuw v.Chr. Die lijkt voort te komen uit de eerdere IJzertijdculturen, maar verschilt daarvan doordat er inmiddels handelscontacten waren met Fenicische en Griekse kooplieden. De eersten zaten ook wat verder naar het zuidwesten en hadden tevens contact met Tartessos, terwijl de laatsten wat noordelijker zaten en daar contact hadden met de diverse Keltische volken.

Archaïsch en klassiek Iberisch

Archeologen onderscheiden drie fasen in de Iberische cultuur. In de archaïsche tijd, zeg maar tussen 550 en 425 v.Chr., werden de genoemde contacten gelegd. De Iberiërs pasten elementen uit de cultuur van de nieuwkomers in hun eigen levenswijze in: stenen sculptuur (vaak met oosterse voorbeelden – we zouden het een oriëntaliserende stijl kunnen noemen), een paar technieken om metaal te bewerken, de draaischijf voor het pottenbakken, steeds stedelijker huizen in steeds stedelijker nederzettingen (zoals Elche), en ook diverse soorten schrift. We kunnen elke tekst lezen, maar we begrijpen de taal niet. We weten niet eens of het Iberisch een Indo-Europese taal is.

De tweede, klassieke fase duurt ongeveer twee eeuwen, waarin de Feniciërs steeds meer plaatsmaken voor de Karthagers, wat overigens niet ontzettend anders is. Ik vermoed dat naast de Grieken ook Etruskische kooplieden aankwamen – het zou iets verklaren over de despotes hippon waarover ik al eens blogde. De sculptuur wordt wat natuurgetrouwer en het aardewerk, dat tot dan toe versierd was met lijnen en gestempelde geometrische vormen, wordt verrijkt met geschilderde afbeeldingen van dieren en planten. Ik blogde al eens over een kruik met een afbeelding van een zeeslag. We zien ook meer en meer luxe importstukken uit alle delen van de mediterrane wereld.

Romeins Iberisch

In het jaar 218 v.Chr. nam de Karthaagse generaal Hannibal de Iberische havenstad Arse in, die de Romeinen kenden als Saguntum: het begin van de Tweede Punische Oorlog. In enkele jaren tijd namen de Romeinen eerst alle Griekse en daarna alle Karthaagse posities over. Nu begon de derde fase van de Iberische cultuur, die we hellenistisch zouden kunnen noemen. Dit was een tijd van enorme artistieke variatie. Het aardewerk was ronduit prachtig en er kwamen allerlei nieuwe vormen, zoals de kalathos, die wat lijkt op een ondersteboven geplaatste hoge hoed.

Hoewel sommige Iberische steden al munten sloegen, gebaseerd op de Karthaagse standaard, werden ze pas in deze fase echt populair, en bovendien aangepast aan de Romeinse denarius. Zoals altijd bleef ruilhandel vanzelfsprekend; munten dienden alleen voor speciale transacties, zoals de betaling van soldaten die streden in de Romeinse oorlogen tegen de bewoners van het binnenland, of voor de afdracht van de belasting die de nieuwe heersers quasi-onvermijdelijk aan de Iberiërs oplegden.

[Iberiërs zijn zó interessant dat dit blogje wordt vervolgd. En ik organiseer volgend jaar een reis naar de regio, lees maar hier.]

Una mujer acepta dos años de prisión por agredir sexualmente a un menor con discapacidad en Murcia

📰 Título original: Condenada a dos años de cárcel por agresión sexual a un menor con discapacidad

🤖 IA: No es clickbait ✅
👥 Usuarios: No es clickbait ✅

Ver resumen IA completo: https://killbait.com/es/una-mujer-acepta-dos-anos-de-prision-por-agredir-sexualmente-a-un-menor-con-discapacidad-en-murcia/?redirpost=80dd19e1-889d-473a-89ef-8d475c2ec4c1

#justicia #agresiónsexual #menor #murcia

Una mujer acepta dos años de prisión por agredir sexualmente a un menor con discapacidad en Murcia

📰 Título original: Condenada a dos años de cárcel por agresión sexual a un menor con discapacidad

🤖 IA: No es clickbait ✅
👥 Usuarios: No es clickbait ✅

Ver resumen IA completo: https://killbait.com/es/una-mujer-acepta-dos-anos-de-prision-por-agredir-sexualmente-a-un-menor-con-discapacidad-en-murcia/?redirpost=80dd19e1-889d-473a-89ef-8d475c2ec4c1

#justicia #agresiónsexual #menor #murcia

Si andáis por #murcia esto os podría interesar bastante. Conferencia de Miguel Ramos en el Centro Cultural Puertas de Castilla de Murcia.

https://www.laopiniondemurcia.es/comunidad/2026/04/23/extrema-derecha-miquel-ramos-129387620.html

Las bibliotecas se convierten en aliadas de la #SaludMental con el regreso de "Biblioisémicas: lee a lo loco":

"Es una iniciativa que conecta la lectura con la salud mental para combatir el estigma y favorecer la #InclusiónSocial... se apoya en rincones de lectura, actividades en #Bibliotecas y recomendaciones literarias para generar espacios de encuentro comunitario... #Zaragoza forma parte de esta red de acción comunitaria, que se amplía ahora a #Huesca y #Murcia..."

https://www.aragondigital.es/articulo/cultura/bibliotecas-aliadas-salud-mental-regreso-biblioisemicas-lee-loco/20260422130258979635.html

RE: https://social.rebellion.global/@rebelionoextincion/116444234219996694

👇 Esta tarde en #Murcia; parece una iniciativa maja. ^^

https://musicote.rebuscando.info/vox-solicita-cancelar-un-concierto-de-la-polla-en-murcia-otro-espectaculo-proetarra

#vox #murcia #concierto