De olifanten van Hannibal

Nee, archeologen hebben in Spanje géén olifant ontdekt uit het leger van Hannibal. Of, iets genuanceerder: het is een stuk waarschijnlijker dat de ontdekte dikhuid niet komt uit de tijd van Hannibal dan wel.

De claim

Eerst de claim, zoals gemeld in de media. De NU.nl meent dat het opgegraven bot “naar alle waarschijnlijkheid bewijst dat de beroemde veldheer Hannibal Barka met olifanten de Alpen is overgetrokken”. Dat is nooit de vraag geweest en dat is ook niet wat de onderzoekers beweren. De NOS kopt dat het bot “mogelijk bewijs voor tocht Hannibal door Europa” vormt. Ik zal deze twee stukjes verder onbesproken laten en meteen doorgaan naar de wetenschappelijke publicatie, die weliswaar achter betaalmuren ligt, maar die iemand met me heeft gedeeld (bedankt!).

Eerlijk gezegd dacht ik: het is niet zonder reden dat de onderzoekers dit stuk wetenschap achter academische betaalmuren hebben verborgen. Het is een prachtvoorbeeld van een te snelle conclusie, en ongetwijfeld hebben ze erop gespeculeerd dat de nieuwssites toch niet weten dat een koolstofdatering geen datering is.

De vondst

Er is inderdaad een olifantenbot gevonden. Mooi. Dat is leuk. We hadden allang olifantenmateriaal uit Karthaags Spanje (gevonden in een wrak in de Bajo de la Campana), maar dat is vrijwel zeker import. Het bot op deze plek suggereert dat deze olifant op de uiterwaarden van de Guadalquivir heeft gegraasd en dus in Spanje leefde.

Maar ja, met die mededeling win je geen publiciteit. Dus wordt Hannibal erbij gehaald. Mythische naam. Aandacht gegarandeerd.

De ouderdom

Alleen: de ouderdom klopt niet echt. Er is een koolstofdatering, en een koolstofdatering is geen datering maar de waarschijnlijkheid van een datering. Loop even mee.

Het probleem zit echter dieper. Dat is dat er op de gemeten ouderdom een correctie nodig is voor de natuurlijk aanwezige radioactiviteit, die namelijk varieert. Deze correctie staat bekend als kalibratie. U leest hier wat dat is.

Simpel uitgelegd: we kijken naar de wijze waarop de piek in de roze waarschijnlijkheidscurve correspondeert met de blauwe curve en komen zo tot een nieuwe waarschijnlijkheidscurve, die is aangegeven in grijs.

En nu is de kans op een datering ineens een heel andere. Met 68% waarschijnlijkheid stamt het monster uit een van de twee tijdvakken tussen 389 en 355 v.Chr. en 281 en 232 v.Chr. De voor Hannibals Alpencampagne relevante datering zou rond 220 v.Chr. liggen, en dat ligt dus buiten deze twee tijdvakken. We kunnen de waarschijnlijkheidsmarge verbreden tot 95%, en dan is er helemaal rechts in de curve inderdaad wat ruimte. Een paar procent. Vandaar: de kans dat het gevonden bot niet met Hannibal te maken heeft, is vele malen groter dan dat het bot wel stamt uit zijn tijd. Kortom: niets aan de hand.

Of beter: we weten iets meer over de fauna van Karthaags Andalusië. Ook leuk, maar alleen voor specialisten. Het levert de archeologen geen exposure op. Dus hebben ze hun vondst maar gehypet. Om niet te zeggen: zó zeer gehypet dat het grenst aan misleiding.

Welke olifant?

Bevat het artikel nou echt niks leuks? Ik had even de hoop dat de archeologen hadden kunnen vaststellen welke olifantensoort dit was: een Indische olifant, een Afrikaanse savanne-olifant of een Afrikaanse bos-olifant? Van de eerste soort staat vast dat de Seleukidische heersers die inzetten, maar de Karthagers lijken daarover niet te hebben beschikt. Resteren de twee Afrikaanse olifanten. De savanne-olifant is enorm en zou, met een toren erop, een heel ander wapen zijn dan de kleinere bos-olifant, die antieke generaals konden inzetten als een groot soort paard. Voor het begrip van de Karthaagse tactiek maakt dus uit welk soort olifant de Karthagers kenden.

Er is een sterk vermoeden dat de Karthagers savanne-olifanten inzetten. Maar meer bewijs is welkom. De onderzoekers hebben geprobeerd het te vinden. Helaas kwamen ze daar niet achter. Dat zeggen ze dan weer wél eerlijk.

Advies voor journalisten

Advies voor journalisten: schrijf maar liever niet over archeologie. De kans dat je ten onrechte schrijft over iets dat geen nieuws is, is vele malen groter dan de kans dat je ten onrechte niet schrijft over iets dat wél nieuws had behoren te zijn.

Toerist in Cartagena

Ik wilde al heel lang naar Cartagena, of Carthago Nova, zoals de Romeinen het noemden, of Qart Hadašt, op z’n Karthaags. Het was de hoofdstad van de Karthaagse bezittingen in Iberië en onlangs identificeerden archeologen de resten van het paleis van de bestuurders. Hier woonde Hasdrubal de Schone, hier groeide Hannibal Barka op. Ik zal nog bloggen over de spectaculaire manier waarop de Romeinen de stad veroverden.

De stad bestond in de Oudheid uit een schiereiland waarop vijf heuvels waren te herkennen. De Griekse geschiedschrijver Polybios noteert dat “op de westelijke heuvel een paleis oprijst, door Hasdrubal gebouwd in grootse stijl, omdat hij streefde naar het aanzien van alleenheerser”.noot Polybios, Wereldgeschiedenis 10.10. Van dat paleis is niets meer te herkennen, want het is voor een groot deel in de rotsen ingehouwen en er liggen Romeinse resten over de heuvel heen. Daarover zo meteen meer.

Onderwaterarcheologie

De bus waarmee wij vanuit Alicante kwamen, arriveerde rond het middaguur, zodat we in Cartagena weinig tijd hadden. Morgen is het immers maandag en dan is veel gesloten, en vandaag is het zondag en hebben nogal wat instellingen geen opening na de siësta. We gingen snel naar het Museum voor Onderwaterarcheologie, waar enkele Fenicische wrakken liggen. Om precies te zijn ligt de helft van alle Fenicische wrakken hier, en dat heeft een reden. Het onderzeese reliëf heeft even ten noordoosten van Cartagena namelijk enkele toppen die nu eens de vorm hebben van een heel laag eiland, dan weer de vorm van een onzichtbare ondiepte: “een val”, zoals het museum het scheepskerkhof aanduidt.

En dus ligt hier het Fenicische wrak dat bekendstaat als Mazarrón 2, inclusief de lading loodbaren en alle andere handelswaren en gebruiksvoorwerpen. Het schip dateert uit de zevende eeuw v.Chr. Mazarrón 1 ligt even verderop, is iets jonger, en is veel minder goed bewaard. Het derde wrak, Bajo de la Campana, is het onderwerp van de tijdelijke expositie, “Feniciërs, handelaren ter zee”.

Heel bijzonder vond ik een beeldje van een Fenicisch scheepstype dat bekendstaat als hippos, “paard”, en dat was vervaardigd van de onderkaak van een paard. De expositie stond echter in een te kleine ruimte en bovendien was er geen gebruik gemaakt van ontspiegeld glas, dus het viel al met al wat tegen, ook al was de uitleg zeker goed.

Dat geldt ook voor de vaste opstelling, waarvan Mazarrón 2 het hoogtepunt is. In diverse vitrines lagen handelsproducten en andere voorwerpen, variërend van de Bronstijd tot de Nieuwe Tijd. Er was uitleg van de ontwikkeling in het scheepsontwerp, geïllustreerd met doorsnedes van een Fenicisch, een Grieks, een Romeins en een middeleeuws schip. Maar het beste is de uitleg van wat onderwaterarcheologie eigenlijk is en wat de professionaliteitseisen zijn. Niemand kan het museum verlaten met het idee dat onderwaterarcheologie een hobby is en slechts een zee aan informatie ontsluit.

En dat is belangrijk. Als een museum toont hoe archeologie een wetenschap is, stelt de overheid geld beschikbaar, ook als het wat minder bezoekers trekt. En als dat eens mis gaat, komen betrokken burgers, die begrijpen wat op het spel staat, voor de wetenschap in het geweer.

Paleis

Terug naar het door Hasdrubal op de westelijke heuvel in grootse stijl gebouwde paleis. Er is heel weinig van over omdat de Romeinen hier later het een en ander bouwden. Dat is keurig geconserveerd aan de zuidelijke voet van de heuvel, waar het Forum; op de heuvel zelf is het archeologisch park Cerro del Molinete aangelegd. Daar is nogal wat protest tegen geweest, want in die heuvel zaten dus, onzichtbaar maar wel aanwezig, de resten van het Karthaagse paleis.

Die zijn ingemeten en ook al was er weinig van te zien, het was mogelijk het paleis te reconstrueren. Het was enorm, bestond uit enkele terrassen en had de vorm van een driehoek met de afmetingen van ongeveer 137 bij 176 bij 245 meter. Dat is een pythagorese driehoek en die vorm is voldoende om het paleis van Hasdrubal, sowieso al het enig bekende Fenicische of Karthaagse paleis, te maken tot een werkelijk uniek monument.

Tot in de jaren negentig waren enkele Karthaagse resten te herkennen aan de westkant van de heuvel, maar de gemeente heeft de grond verkocht om er appartementen te laten bouwen. Erop geattendeerd dat dit in strijd was met de Spaanse erfgoedwetgeving, verklaarde de gemeente dat Polybios’ vermelding van het paleis te onduidelijk was, hoewel er toch echt slechts één “westelijke heuvel” is. Ook oordeelde de gemeente dat de tekst van Polybios weinig gezag had omdat ze slechts bekend is uit middeleeuwse kopieën. Met andere woorden: de gemeente had alleen slechte argumenten.

Journalisten prikten er dan ook gelijk doorheen. Dat krijg je, als je als archeoloog zorgt dat mensen kunnen ontdekken hoe de archeologische wetenschap werkt. Dan komen burgers je te hulp als de overheid het eens een keer laat afweten, en dan leggen zij de politiek uit dat ook niet zichtbare resten belangrijk zijn, en dat Karthago even belangrijk is als Rome. Hoewel het archeologische park, met vooral aandacht voor Rome, is aangelegd, is de bouw aan de westkant nog niet begonnen. Wie weet wat nog te redden valt van het erfgoed van Karthaags Cartagena.

Tot slot

We bezochten ook het stuk Punische stadsmuur, maar de tijd ontbrak voor een bezoek aan de tempel voor Augustus en het gemeentelijk archeologisch museum. Ze zijn morgen gesloten, dus het zal er ook niet van komen. Het Romeinse theater sla ik sowieso over, want ik heb al zo veel schouwburgen gezien dat eentje minder me niet kan schelen. Het amfitheater – rond, niet elliptisch – wordt momenteel gerestaureerd. We hopen morgen wel naar het Alcazaba la Concepción en de kathedraal te gaan, en te genieten van de mooie Art Nouveau-huizen die we vandaag al zagen.

O ja. Dit is een narcistisch winterfeuilleton. Ik voeg nog toe dat ik ooit foto’s cadeau deed aan het Museum voor Onderwaterarcheologie en dat het leuk was die in een van de filmpjes terug te zien. Morgen nog wat meer Cartagena en overmorgen: Almería.

🎯 ■ Le roban unas macetas del portal y el cartel que deja es para exponerlo en un museo ■ Es cine, es poesía.
https://www.huffingtonpost.es/virales/le-roban-macetas-portal-cartel-deja-exponerlo-museo.html?int=MASTODON_WORLD

#notasportalvecinos #mazarron #virales #murcia

+++ Con Cierto Sentido +++
#Gastronomía #CocinaCreativa #CocinaTradicional #Restaurantes #Mazarrón #€€ #Neizell

Ubicado en el Puerto de Mazarrón, en la Costa Cálida de la Región de Murcia, el restaurante Con Cierto Sentido se ha convertido en un verdadero referente de la gastronomía mediterránea. Y que mejor momento para visitarlo que tras nuestra experiencia con la Nao Trinidad. Con Cierto Sentido Desde su apertura en 2018, este restauran...
https://bloggera2.es/con-cierto-sentido/?fsp_sid=955

+++ Nao Trinidad +++
#Eventos #Historia #Cultura #Familia #Museo #Mazarrón #Neizell

Una réplica de la Nao Trinidad, el barco insignia de la expedición de Magallanes que inició la primera circunnavegación del mundo en el siglo XVI, ha llegado al puerto pesquero de Mazarrón y hemos decidido realizar una visita y después aprovechar el día de sol y playa. Esta embarcación histórica, gestionada por la Fundación Nao Victoria, ha regresado a España tra...
https://bloggera2.es/nao-trinidad/?fsp_sid=919