De Maronitische Wereldkroniek (6) Catastrofe

Justinus II (Bode-Museum, Berlijn)

[Dit is het zesde van tien blogjes met de vertaling van de Maronitische Wereldkroniek. Dit deel, vrijwel zonder lacunes, beschrijft de implosie van het Byzantijnse gezag in de late zesde eeuw. Een inleiding tot deze kroniek, literatuur en een waarschuwing de vertaling niet al te letterlijk te nemen, vindt u hier.]

877 SE. ≡ okt.565/sept.566

In het jaar 877 regeerde Justinus II, een verwant van de eerste. Toen hij aantrad, betoonde hij zijn zorg voor de toestand van de kerken en schreef hij een orthodoxe geloofsbelijdenis. Die bijdrage stuurde hij naar alle provincies en hij beval dat allen die de kerk niet volgden, uit hun positie zouden worden ontheven.
Aan het begin van zijn regering was gedurende een jaar in het noorden iets te zien dat leek op een vuurkolom.

885 SE. ≡ okt.573/sept.574

In het jaar 885 kwam het conflict met de Perzen – dat met Adarmahan – tot uitbarsting. Hij overmeesterde Apameia, nam alle inwoners gevangen en deporteerde ze naar Perzië, stak de Grote Kerk in brand en verwoestte deze met alle monumenten in die stad. (Later herbouwde en renoveerde Jordanes, de plaatselijke bisschop, de kerk.) Ook andere plaatsen werden ingenomen door deze verwoestende rebel.
Op dezelfde manier richtten de leiders van de Avaren verwoestingen aan onder de Romeinen.

Commentaar
Keizer Justinus II zegde de betalingen aan de Sassaniden op waarmee zijn voorganger Justinianus rust had gekocht. Terwijl de Perzische koning Khusrau I de Onsterfelijke Ziel de grensstad Dara belegerde, stuurde hij zijn generaal Adarmahan naar het westen, waar deze in 573 Apameia innam. De invasie van de Avaren zou nog gevaarlijker blijken.

Volgens de kerkhistoricus Johannes van Efese ontwikkelde Justinus hierop een geestesziekte: hij kon onverwacht in paniek door het paleis rennen, huilde als een beest, beet zijn bedienden, verstopte zich onder zijn bed en probeerde zelfs eens uit het raam te springen.noot Johannes van Efeze, Kerkgeschiedenis 3.2-3. Het rijk werd hierna geregeerd door keizerin Sofia en Justinus’ latere opvolger, Tiberius II.

Tiberius II (Musée des Beaux-Arts, Lyon)

En keizer Justinus werd ziek … en was niet meer te genezen, en hij gaf zijn dochter aan Tiberius en liet hem regeren. Zelf heeft hij dertien jaar geregeerd.

1 Tiberius ≡ okt.579/sept.580

In het eerste jaar van Tiberius begon ook de regering van Hormizd, zoon van Khusrau. Hij zou twaalf jaar regeren.

Commentaar
Justinus II overleed op 5 oktober 578, dus vijf dagen in het nieuwe jaar 890 volgens de Seleukidische Era. Het eerste regeringsjaar van Tiberius II begon dus op 1 oktober 579, hoewel hij officieel dus al bijna een jaar en officieus zelfs nog langer aan de macht was. Hormizd IV de Turk kwam inderdaad ruwweg tegelijk aan de macht.

Hormizd IV de Turk (Bode-Museum, Berlijn)

894 SE. ≡ 4 Tiberius ≡ okt.582/sept.583

Toen Tiberius vier jaar had geregeerd en zijn dood naderde, gaf hij zijn dochter aan Maurikios, de aanvoerder van zijn leger, en liet hij hem in zijn plaats regeren in het jaar 894.

Maurikios (Metropolitan Museum of Art, New York)

9 Maurikios ≡ okt.591/sept.592

Vanaf het negende regeringsjaar van Maurikios regeerde Khusrau, zoon van Hormizd, achtendertig jaar lang in Perzië.
In deze tijd debatteerden Anastasius, de Palestijnse patriarch van Antiochië, en Eulogius, de patriarch van Alexandrië, met elkaar omwille van de waarheid.

896 SE. ≡ 2 Maurikios ≡ okt.584/sept.585

In het jaar 896, het tweede jaar van Maurikios, was in het klooster van de gezegende Sint-Maron de grote en rechtvaardige Georgios de Oudere overleden. Deze man volgde de kerk en de verwierp de leer van haar tegenstanders.

Commentaar
Ik weet niet wie deze heilige is, maar het is een interessante passage omdat ze het klooster van Sint-Maron noemt. Ten tijde van de grote oorlogen tussen eerst de Byzantijnen en Perzen en daarna Byzantijnen en Arabieren werd dit het voornaamste religieuze centrum in Syrië, dat loyaal bleef aan de monotheletistische opvattingen van keizer Herakleios – ook toen die opvattingen in het Byzantijnse Rijk werden opgegeven. Bovenstaande passage is een van de aanwijzingen dat de chroniqueur een maroniet was.

Het klooster van Sint-Maron bij de bron van de Orontes

De in de volgende passage genoemde hulp die keizer Maurikios bood aan Khusrau II de Overwinnaar dateert uit 592.

Keizer Maurikios sloot een wapenstilstand met Khusrau, koning van de Perzen. Er was grote genegenheid tussen hen, want toen de Perzen tegen zijn vader Hormizd vochten, vluchtte hij en ging naar Maurikios, die hem met grote vreugde ontving en hem het leger van de Romeinen gaf, zodat hij de Perzen in de strijd versloeg en na zijn vader regeerde.
Maurikios sloot ook een wapenstilstand met de Avaren en sloot vrede met allen die hem omringden. Dankzij zijn inspanningen versterkte hij de positie van de Romeinen. Toch kwamen zij in opstand tegen hem en doodden hem in zijn twintigste regeringsjaar. Ze maakten Fokas in zijn plaats tot keizer.

Khusrau II de Overwinnaar (Taq-e Bostan)

Commentaar
De Avaren waren sinds 583/584 steeds verder opgerukt en hadden grote delen van het Balkan-schiereiland in handen. De Slavische volken worden genoemd als Avaarse bondgenoten. Toen een epidemie het leger van de Avaren trof, kon Maurikios hen afkopen (598). De oorlog ging nadien echter verder, met aanzienlijke Byzantijnse successen, zodat het in 602/603 mogelijk was dat Maurikios’ leger zou overwinteren in Slavisch gebied. De manschappen, ongelukkig met een zo afgelegen basis, kwamen in opstand, doodden Maurikios en maakten Fokas keizer.

Mardin

Toen koning Khusrau hoorde dat de Romeinen Maurikios hadden gedood, werd hij woedend en stond hij op om wraak op hen te nemen. Hij leidde zijn leger en bereikte de stad Dara, die tussen de twee rijken lag, begon de strijd en nam Dara in. Ook viel hij Mardin aan en veroverde het. Op dezelfde manier overweldigden de Perzen tijdens de acht jaar dat Fokas regeerde, het gebied binnen de Eufraat. Niet alleen de oostelijke gebieden werden door het zwaard geteisterd, ook de gebieden ten westen van de rivier bleven dus niet gespaard.
Om het triviale conflict tussen de Blauwen en de Groenen vochten de bewoners van de steden tegen elkaar. Zo vernietigden ze zichzelf met zwaarden die scherper waren dan de zwaarden van de vijanden.
Bonosus, de tiran en vijand van het goede, met een hoogmoed die alle anderen overtrof, doodde en vernietigde elke dag vele mensen.
……

Fokas (Staatliche Münzsammlung, München)

Commentaar
Terwijl het Byzantijnse Rijk de staatsgreep van Fokas beleefde, liepen de Perzen Syrië onder de voet, rukten de Avaren opnieuw op, en waren er stedelijke conflicten. De Blauwen en de Groenen waren de aanhangers van de teams in de paardenraces. Na een lacune in de kroniek – de eerste sinds de regering van Justinianus – lezen we over de wijze waarop het Byzantijnse Rijk werd gered. In Afrika bekleedden de twee broers Herakleios en Gregoras bestuursfuncties. Hun zonen Herakleios Jr en Niketas maakten een einde aan de regering van Fokas. Herakleios Jr was de nieuwe keizer.

Er waren ook in Afrika … de naam van een van de twee was Gregoras … Niketas, en de andere heette Herakleios … keizer Fokas… Zij trokken allebei op om de keizer te vermoorden en spraken af dat de een over zee zou gaan en de ander over land, en dat degene die als eerste de stad zou binnenkomen en de keizer zou doden, zou regeren. Dus ging Herakleios over zee en Niketas over land, en Herakleios was Niketas vóór, ging de stad binnen en doodde Fokas, nadat deze acht jaar had geregeerd, en begon zijn bewind. Hij doodde de goddeloze Bonosus door steniging.
……
Anastasius
……

[Wordt morgen vervolgd]

#AdrianPirtea #AlexHourani #Apameia #Avaren #bronnenuitgave #Dara #Fokas #Herakleios #HormizdIVDeTurk #JohannesVanEfese #Justinianus #JustinusII #KhusrauIDeOnsterfelijkeZiel #KhusrauIIDeOverwinnaar #Mardin #MaronitischeWereldkroniek #Maurikios #monotheletisme #Sassaniden #SeleukidischeEra #SintMaron #TiberiusII

De Maronitische Wereldkroniek (3) Theodosius II

Theodosius II (Bodemuseum, Berlijn)

[Dit is het derde van tien blogjes met de vertaling van de Maronitische Wereldkroniek. Een inleiding, literatuur en een waarschuwing de vertaling niet al te letterlijk te nemen, vindt u hier.]

Commentaar
De chroniqueur beschouwt de regering van keizer Theodosius II (r.408-450) als een christelijke bloeitijd. Hij behandelt deze tijd als één geheel, zonder veel aandacht voor chronologie.

Tijdens het bewind van Theodosius de Jongere verkeerden de kerken van de Romeinen in een onaantastbare positie. Onder de Perzen was er echter sprake van ernstige vervolging van de christenen, en vele heiligen zijn daar gekroond met de bekende smarten van het geloof.

729 SE. ≡ okt. 417/sept. 418

In deze periode, in het jaar 729, op 16 juni, vond een zonsverduistering plaats en heerste overdag rond het achtste uur grote duisternis.

Commentaar
Deze zonsverduistering vond feitelijk plaats op 19 juli 418. Hierna volgt een lange lacune in de tekst van de Maronitische Wereldkroniek.

……
Kyrillos, bisschop van Alexandrië, en Theodoretos, bisschop van Kyrrhos, behoorden tot de Griekse leraren, en in de Syrische taal was er de zalige Isaak de Leraar, en sinds deze periode groeide …… begon af te nemen in de kerken.
Tijdens diens regering werden velen heilig met verschillende soorten van eredienst. Ook de zalige Simeon, die als eerste woonde op een pilaar, leefde in deze tijd.
Aan het einde van de regering van Theodosius was er onrust in de kerken vanwege illegale handelingen … te Constantinopel, en ook betreffende Eusebios … en Leo en Dioskouros, en die afschuwelijke daad die destijds in Efese werd gepleegd omwille van Eutyches.

Commentaar
De passage is niet helemaal duidelijk, maar de personages zijn bekend en het gaat zeker over de discussie over de zogeheten monofysieten, die – naar het oordeel van de keizerlijke kerk – de goddelijkheid van Christus te sterk benadrukten. Zij hadden in 449 onder voorzitterschap van Dioskouros het Tweede Concilie van Efese belegd, dat later niet zou worden erkend als orthodox. Twee jaar later organiseerde Marcianus, de opvolger van Theodosius, het Concilie van Chalkedon.

Een achttiende-eeuwse weergave van het Concilie van Chalkedon (451).

In de tijd van deze ketterij stierf Theodosius, de vrome keizer, na een regering die eenenveertig jaar had geduurd.
Zijn al genoemde zus Pulcheria regeerde daarna samen met Marcianus, die na Theodosius op de troon kwam. Zij was ijverig om de … te herstellen, die immers van de gerechtigheid was afgedwaald, en keizer Marcianus riep door zijn ijver het concilie bijeen dat in Chalcedon bijeenkwam, en hij schafte de slechte daden van de synode van Dioskouros af.

762 SE. ≡ okt. 450/sept. 451

Het jaar waarin dit Concilie bijeenkwam was 762. Tot die periode was de kerk in groei en bloei, en ook de kloosters werden tot dan toe gebouwd en hersteld, vooral in Jeruzalem en omgeving, door de heilige Euthymios de Gezegende, en Theodosius en Saba, zijn twee discipelen.
Ook de zalige Maron richtte zijn klooster in, en de veiligheid van de kloosters en kerken nam overal toe, en ook de vreugde over de heerschappij van de Romeinen neigde naar … op glorie.

Commentaar
Dat Sint-Maron nog rond 450 na Chr. in leven was, komt voor mij als een verrassing. Voor de datering van zijn leven hadden we eigenlijk alleen een in 407 geschreven briefje waarin Johannes Chrysostomos naar Marons gezondheid informeert. Theodoretos wijdde een korte biografie aan Sint-Maron, waarin hij diens dood vermeldt. Deze tekst zou dan, als de informatie uit de Maronitische Wereldkroniek klopt, zeven of acht later moeten worden gedateerd: niet rond 444 maar rond 452.

We weten verder dat keizer Marcianus in 452 een klooster schonk aan Marons leerlingen. Dat komt nu iets minder onverwacht: blijkbaar was dit in reactie op een initiatief van de oude Maron zelf. Maar nogmaals: dan moet de auteur van de Maronitische Wereldkroniek wel toegang hebben gehad tot betrouwbare informatie.

Tot slot: na het hierboven gegeven citaat is een lacune. Daarin moet sprake zijn geweest van onlusten in de kerk van Alexandrië, want later komt de chroniqueur terug op het conflict tussen patriarch Proterios (r.451-457) en zijn rivaal Timotheos II.

[Wordt vervolgd]

#AdrianPirtea #AlexHourani #Alexandrië #bronnenuitgave #ConcilieVanChalkedon #Eutyches #KyrillosIVanAlexandrië #LeoIPaus #Marcianus #MaronitischeWereldkroniek #monofysieten #Proterios #Pulcheria #SimeonDeStyliet #SintMaron #SintSaba #Theodoretos #TheodosiusII #TimotheosII #zonsverduistering

De Maronitische Wereldkroniek (1) Inleiding

Sint-Maron

Dit is het eerste van tien blogjes over de onlangs ontdekte Maronitische Wereldkroniek. Ik zal daarin een becommentarieerde vertaling geven van het interessantste deel. En ik zeg meteen: die vertaling heeft geen enkele pretentie. Daarover straks meer. Maar eerst: wat is de Maronitische Wereldkroniek?

Het belang

Zoals de naam al aangeeft, is het een overzicht van de geschiedenis van de wereld, die volgens de samensteller al ruim zes millennia oud was. Het eerste deel is voor ons niet bijster interessant: het is vooral een overzicht van de bijbelse geschiedenis, dat we uit andere bronnen beter kennen. (Geestig is het synchronisme van de krachtpatsers Simson en Herakles.) Na de tijd van de twee koninkrijken en de Babylonische Ballingschap lezen we over Alexander de Grote en het hellenisme. De auteur schrijft dat keizer Augustus koningin Kleopatra liet vermoorden, iets wat vermoedelijk waar is, maar niet staat in andere bronnen.

Uiteraard is er een verwijzing naar het leven van Christus, en daarop volgt een combinatie van kerkgeschiedenis en informatie over het Romeinse Rijk. Leuk detail: de legende van de vorst die niet zou zijn overleden maar is heengegaan (zoals koning Arthur), zou door christenen zijn toegepast op Philippus Arabs.

Het wordt echter pas echt leuk als we nieuwe informatie krijgen over de vijfde, zesde en zevende eeuw. Dan gaat het over de problemen die een einde maakten aan wat ik maar even de “klassieke cultuur” zal noemen, over de Grote Arabische Veroveringen en over het ontstaan van het Kalifaat van Damascus. Toen, in de zevende eeuw, werden de contouren zichtbaar van een nieuw tijdperk, dat we meestal “Middeleeuwen” noemen. Over het Kalifaat hebben we aanzienlijk meer bronnen, maar de overgangsfase is slecht gedocumenteerd, dus elke bron is winst.

Maronitisch?

Het leuke is: deze rond 700 na Chr. samengestelde wereldkroniek is vrijwel contemporain. Hoewel de laatst genoemde gebeurtenis dateert uit 693 na Chr., lijkt de tekst twintig jaar later samengesteld te zijn, in “het jaar 1024” (in de Seleukidische Era). De tekst schijnt oorspronkelijk te zijn geschreven in Syrisch Aramees en is daarna vertaald in het Arabisch. In die versie kennen we haar; ze is gevonden in het Catharinaklooster in de Sinaïwoestijn.

Het is een christelijke tekst, maar we kunnen specifieker zijn. Er is aandacht voor Sint-Maron, voor het naar deze Syrische heilige vernoemde klooster, en voor de discussie over het monotheletisme, d.w.z. het idee dat Christus twee naturen maar één wil zou hebben gehad. Daarom denken de onderzoekers dat deze wereldkroniek is geschreven door een maronitische christen.

De maronieten woonden, op het moment dat de kroniek werd samengesteld, echter binnen de grenzen van het Kalifaat. De tekst komt dus wél uit het Kalifaat maar is niet islamitisch; en we hebben wél een christelijk perspectief, maar het is niet Byzantijns. De auteur is opmerkelijk positief over Mohammed en lijkt niet te hebben herkend dat de islam een wezenlijk andere godsdienst was dan het christendom. De oorlogen van de Rechtgeleide Kaliefen, waarvan hij de ellendige gevolgen voor de burgers niet ontkent, ziet hij als een straf voor zondige christenen.

Ik heb weinig reden om te twijfelen aan de typering van de bron als maronitisch. Een kanttekening die ik wél wil plaatsen is dat je van zo’n bron zou hebben verwacht dat Johannes Maron zou zijn genoemd, de eerste maronitische patriarch. Hoewel de gebeurtenis die de aanleiding was tot zijn verheffing, het Derde Concilie van Constantinopel in 680/681, wél wordt genoemd, wordt hij zelf niet vermeld. Dat is ronduit opmerkelijk. Ik vraag me af of dit niet is omdat Johannes Maron de auteur is.

Chronologie

Chronologische precisie heeft merkbaar de belangstelling van de samensteller. Een voorbeeld uit de voorgeschiedenis:

Toen Noach zeshonderd jaar oud was, kwam de Vloed over de aarde; het derde [door mij geconsulteerde] handschrift bevestigt dit. In Noachs 344e levensjaar liep het tweede millennium ten einde.

Hij heeft dus diverse bronnen gebruikt en probeert die te combineren. In het voor ons relevante deel dateert hij aan de hand van de regeringsjaren van vorsten, aan de hand van de islamitische jaartelling, aan de hand van een jaartelling sinds de schepping van de wereld en aan de hand van de zojuist genoemde Seleukidische Era: een jaartelling die begint in het jaar dat wij 311 v.Chr. noemen, waarin meestal een nieuwjaarsdag werd aangehouden 1 oktober. Hierop bestonden varianten en in Antiochië, een stad die de belangstelling heeft van onze chroniqueur, heeft men de nieuwjaarsdatum eens aangepast. Je snapt waardoor de kroniek een aardbeving in 458 vermeldt in de verkeerde maand.

Andere vergissingen hebben te maken met het inclusief of exclusief tellen van de regeringsjaren of verschillende manieren om te schrikkelen. Zo kan de samensteller de zonsverduistering van 418 in de verkeerde maand plaatsen. Soms zijn er doubletten: de aardbeving die in 526 Antiochië compleet verwoeste, krijgt niet alleen een verkeerde datum, maar lijkt ook tweemaal te zijn vermeld. Maar al met al snappen we het, en de onregelmatigheden bewijzen dat de auteur een kritische geest was, die geen genoegen nam met één enkele bron.

De vertaling

De Maronitische Wereldkroniek is, zoals gezegd, geschreven in het Syrische Aramees en later vertaald in het Arabisch. Alex Hourani heeft de tekst vorig jaar geheel vertaald in het Engels. En ik heb dat weer vertaald in het Nederlands. Aannemend dat bij elke vertaling 97% van de informatie correct is, zal de in de volgende blogjes geboden vertaling voor ongeveer negen tiende in orde zijn. Misschien ben ik daarmee iets te pessimistisch, want ik heb de indruk dat de tekst, waar controleerbaar, correspondeert met wat al bekend is; dat mogen we wellicht beschouwen als een soort externe controle. Toch noem ik dit even, want u kunt de hierna gegeven vertaling beter niet citeren.

Tot slot: ik heb de stof verdeeld over de negen hierop volgende blogjes, die ik in de loop van vijf of zes dagen online wil plaatsen. Mijns inziens wordt het interessanter naarmate de tekst vordert. Laat u zich niet afschrikken door de twee of drie eerstvolgende stukjes, die inderdaad wat saai zijn. Verderop wordt het spannender, als we aankomen bij de regering van Justinianus.

[Wordt vervolgd]

Literatuur

• Alex Hourani, “The chronicle of the year 693 in Sinaitic Arabic 597” (online gedeelde Engelse vertaling van het geheel, 2025)
• Adrian Pirtea, “A Hitherto Unknown Universal History of the Early Eighth Century: Preliminary Notes on the Maronite Chronicle of 713”, in: Medieval Worlds 23 ( 2025/2026) 155-167
• Alex Hourani, “The chronicle of the year 693” (geactualiseerde Engelse vertaling van het slot, 2026)

#AdrianPirtea #AlexHourani #ArabischeVeroveringen #bronnenuitgave #Catharinaklooster #chronologie #DerdeConcilieVanConstantinopel #JohannesMaron #KalifaatVanDamascus #maronieten #MaronitischeWereldkroniek #monotheletisme #SeleukidischeEra #SintMaron

Maron, een laatantieke kluizenaar

Een moderne afbeelding van Maron

Effe een stukje over de Late Oudheid, over de christelijke kluizenaar Maron. Hij is op afbeeldingen herkenbaar aan een zwarte habijt en een stola, en hij heeft meestal een staf in de hand, waardoor hij te identificeren is als abt. Hij zou zelf hebben opgekeken van die typering, want een abt staat aan het hoofd van een klooster, dus een gemeenschap van monniken. Maron was daarentegen een alleen levende kluizenaar.

Het was in zijn tijd, zo rond het jaar 400 na Chr., niet ongebruikelijk dat mensen in het lijden van Christus wilden delen door in eenzaamheid een sober leven te leiden, liefst in een ontoegankelijk gebied. Zo ook Maron, die leefde bij een verlaten heidense tempel in de buurt van de Syrische stad Kyrrhos. Dat zijn hele bezit bestond uit een leren tent, was voor die tijd opvallend sober: meestal leefden kluizenaars en monniken in grotten of simpele huisjes. Blijkbaar trok Marons nog radicalere versterving de aandacht, want hij had nogal wat volgelingen, die in de omgeving kwamen wonen. Die zullen Marons gezag hebben erkend en op zondag zijn samengekomen voor de eredienst, maar hadden verder weinig gemeenschappelijk. Helemaal alleen waren ze dus niet, een georganiseerd klooster waren ze evenmin; men noemt deze tussenvorm weleens een laura.

Het bovenstaande is eigenlijk alles wat we weten over Maron. Ik ontleen het aan de frustrerend korte biografische schets die een bisschop van datzelfde Kyrrhos, Theodoretos, een kwart eeuw na Marons dood opnam in een collectie monnikenlevens. Het zijn er in totaal dertig, en diverse gebiografeerden waren leerlingen van Maron.

Monnikenorde

Die leerlingen leefden niet altijd meer in tenten: een van hen, Jakobus de Eenzame, gaf zelfs dat comfort op en leefde in de open lucht. Domnica organiseerde een vrouwengemeenschap. Abraham trok naar het Libanongebergte en woonde in een grot bij Afqa, bij de bron van de rivier de Adonis. (Die heet sindsdien Nahr Ibrahim, “Abrahamrivier”.) Een andere volgeling van Maron die zich als kluizenaar vestigde in Libanon, was Simeon, die woonde in de Qadishavallei.

Kortom, Maron was de stichter van een religieuze beweging, en hoewel hij zelf een tent wel voldoende vond, schonk keizer Marcianus in 452 een groep vroege maronieten een oude vluchtburcht bij de bron van de rivier de Orontes. Het bouwsel was hoog in de rotsen uitgehouwen en het houdt het midden tussen een verzameling kunstmatige grotten en een klooster. De tiende-eeuwse Arabische auteur Al-Masudi (ik citeerde hem al eens) meende dat in dit aan Sint-Maron gewijde klooster wel driehonderd monniken woonden.

Het klooster bij de bron van de Orontes

Bronnen

Terug naar Maron zelf. Het is wonderlijk dat Theodoretos, die toch bisschop was in de stad waar Maron had geleefd, over zijn leerlingen vrij veel heeft te vertellen, maar over hun meester eigenlijk niets weet. De vier korte paragrafen waar het om draait, bieden allerlei stichtelijks, maar weinig inhoudelijks.

De gedachte komt dan al snel bij je op dat Maron misschien niet heeft bestaan. Dat is geen hyperscepsis. Anderhalve eeuw later leefde namelijk Johannes Maron, die voor de maronieten even belangrijk was. Daarover zo meteen meer. Het zou niet vreemd zijn als er een persoonsverwisseling is geweest – of beter, een persoonsverdubbeling. Maar zo is het toch niet. We beschikken namelijk over een in 407 geschreven briefje waarin de kerkleraar Johannes Chrysostomos hoffelijk informeert naar Marons gezondheid.

Gezagscrisis

In de vroege zevende eeuw veroverden de Sassanidische Perzen de Levant. De patriarch van Antiochië vluchtte naar Constantinopel. Hij had daarna feitelijk geen gezag meer in de oorlogszone. Dit maakte de maronitische kloosters belangrijker dan ze ooit eerder waren geweest, ook toen keizer Herakleios in 628 het Byzantijnse gezag herstelde. Zes jaar later arriveerden immers de Arabische veroveraars, die de door de eerdere oorlog uitgeputte regio in minder dan geen tijd onderwierpen.

Inmiddels hadden de maronieten – op dit moment dus feitelijk een kloosterorde met veel aanhang bij de bevolking – een ietwat ongebruikelijke geloofsopvatting: ze hingen het monotheletisme aan, een door Herakleios voorgesteld compromis om de diverse soorten christenen te herenigen. Het wilde zeggen dat Christus weliswaar twee naturen had gehad, maar slechts één wil. De theologen en bisschoppen van het Byzantijnse Rijk typeerden het op het Derde Concilie van Constantinopel (680/681) als onorthodox.

Het kerkje in Yanouh

Maar daar trokken de maronieten zich weinig van aan. Zij woonden al bijna een halve eeuw in het Kalifaat en hielden vast aan hun eigen opvattingen. Om dat te onderstrepen, wezen ze ook een eigen patriarch aan, de zojuist genoemde Johannes Maron. Hij resideerde in een klooster te Kfarhay bij het havenstadje Batroun. Later verplaatste de residentie zich naar een klooster bij Yanouh, hoog in de bergen.

Maronieten

De maronieten moesten zich eeuwenlang voortdurend te weer stellen tegen moslims én Byzantijnse christenen. En omdat de vijand van mijn vijand mijn vriend is, werden ze tijdens de Kruistochten de bondgenoot van de Kruisridders. Het verleden moest wel worden herschreven: de maronieten presenteerden zich voortaan als een buitenpost van het Latijnse christendom. En dat doen ze nog steeds.

Wat me brengt bij de dag van vandaag. Libanezen hebben op deze planeet de meeste vrije dagen, want de feestdagen van alle confessies zijn voor iedereen een vrije dag. En dat nemen ze serieus. Omdat Sint-Maron dit jaar valt op zondag (namelijk vandaag), zou er eigenlijk geen extra vrije dag zijn. Dus die is nu, zo begrijp ik, verplaatst naar aanstaande maandag.

#Afqa #AlMasudi #DerdeConcilieVanConstantinopel #JohannesChrysostomos #JohannesMaron #Kyrrhos #Marcianus #maronieten #Qadishavallei #SintMaron