📰 Geneeskundestudent krijgt ook in hoger beroep geen straf voor verkrachting Leuven

https://nieuwsjunkies.nl/artikel/1xzx

🕦 11:42 | RTL Nieuws
🔸 #Verkrachting #HogerBeroep #Belgie #Studenten #Geneeskunde

HOE WERKT EEN IJZEREN LONG

https://peertube.beeldengeluid.nl/w/hpZa4fMjVZCEQDuexCTJaq

Naar de dokter

Zoals u wellicht heeft gemerkt, was ik onlangs in Algerije. Daarover later meer. Maar eerst eens een blogje over een mozaïek dat ik in Algiers zag in het Musée national des antiquités. Het is gevonden in een voorstad van Batna die Ouled Arif heet; in de Oudheid heette de plaats Lambiridi. Het mozaïek vormde de vloer van een familiegraf, waarin drie sarcofagen stonden. De voornaamste was van een zekere Cornelia Urbanilla, die hier rustte na “te zijn gered van een groot gevaar” en een leven van achtentwintig jaar, tien maanden twaalf dagen en negen uur. Dat is vreemd precies, want doorgaans wisten Romeinen niet zo goed hoe oud ze waren.

Het schijnt dat zulke nauwkeurige aanduidingen duiden op horoscoopgebruik, maar ook als dat zo is, is mij niet duidelijk aan welk gevaar Urbanilla is ontkomen. Misschien is het leven zelf wel het bedoelde gevaar. Daarvoor pleit dat links twee pauwen zijn afgebeeld, vogels die in de derde eeuw na Chr., toen dit mozaïek werd gemaakt, een symbool waren voor de wederopstanding en verlossing uit dit ondermaanse tranendal. Maar ja, dat verklaart dan weer niet waarom rechts twee eenden staan.

Cornelia Urbanilla is afgebeeld op het mozaïek, maar niet als portret, zoals we zouden verwachten, maar als lijk. Helemaal bovenaan zien we haar mummie, waaronder afgekort staat

MC Urbanillae
Memoriae Corneliae Urbanillae
Aandenken aan Cornelia Urbanilla

Dit is in Latijnse letters, net zoals het daaronder afgebeelde Griekse woord Euterpius, wat zoiets betekent als “veel blijdschap brengend”. Verder zien we vier slangpotige reuzen die een cirkelvormige afbeelding dragen van een arts die een mannelijke patiënt onderzoekt. De dokter draagt een Grieks kledingstuk, wat suggereert dat de mozaïeklegger een voorbeeldenboek gebruikte, en niet probeerde een arts af te beelden zoals je die in Romeins Numidië zou hebben kunnen ontmoeten.

Ook hier is een tekst, dit keer in het Grieks:

οὐκ ἤμην
ἐγενόμην
οὐκ εἰμί
οὐ μέλει μοι

Ik was niet
Ik was er
Ik ben niet
Het deert me niet

Je krijgt, ondanks de onbegrijpelijke eenden, de indruk dat Cornelia Urbanilla heeft willen zeggen blij te zijn dat ze is verlost van de ziekte die leven heet. Ik moest denken aan de woorden van de stervende Sokrates, geciteerd in de dialoog Faidon van Plato, dat zijn vrienden een offer verschuldigd waren aan de god van de geneeskunst. De interpretatie dat Sokrates dacht dat de dood zag als een soort genezing, staat al heel lang ter discussie omdat er niet zoveel bewijs is dat de Atheners het leven zagen als ziekte. (En bovendien, de proloog van de Faidon noemt iemand die moet genezen, en u zoekt zelf maar op aan wiens genezing de stervende Sokrates, althans volgens Plato, heeft gedacht.) Misschien hebben we met dit mozaïek echter toch een aanwijzing dat er in de Oudheid een traditie heeft bestaan dat het leven een ziekte was.

De kwaliteit van het mozaïek is overigens niet geweldig: het palet is nogal vlak, hoewel steentjes met allerlei kleuren in de omgeving van Batna betrekkelijk gemakkelijk te krijgen zijn. Het oogt als haastwerk en misschien moeten we het eindresultaat wel heel anders uitleggen: dit mozaïek is onnadenkend tot stand gekomen, er is geen diepere betekenis, het is gewoon een allegaartje.

[Dit was het 513e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]

#Algerije #eend #Faidon #geneeskunde #horoscoop #mozaïek #mummie #Numidië #pauw #Plato #Sokrates #symboliek

𝗡𝗼𝗯𝗲𝗹𝗽𝗿𝗶𝗷𝘀 𝘃𝗼𝗼𝗿 𝗚𝗲𝗻𝗲𝗲𝘀𝗸𝘂𝗻𝗱𝗲 𝘃𝗼𝗼𝗿 𝗼𝗻𝗱𝗲𝗿𝘇𝗼𝗲𝗸 𝗻𝗮𝗮𝗿 𝗮𝗳𝘄𝗲𝗲𝗿𝘀𝘆𝘀𝘁𝗲𝗲𝗺

De Nobelprijs voor Geneeskunde is dit jaar uitgereikt aan de Amerikaanse wetenschappers Mary Brunkow en Fred Ramsdell en de Japanse onderzoeker Shimon Sakaguchi. Zij deden onderzoek naar het afweersysteem.

https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5531979/nobelprijs-geneeskunde-afweersysteem-onderzoek-amerika

#Nobelprijs #Geneeskunde #Afweersysteem

De Papyrus Ebers

Ik schreef al dat de expositie in Leipzig, waar ik hoopte de Codex Sinaiticus te zien, me wat tegenviel. In plaats van het origineel toonde men een foto in een lichtbak. Dat laat onverlet dat wat men toonde, de moeite waard was en dat de bibliotheek het goed uitlegde. Zo was er ook een replica te zien van de Papyrus Ebers. Het origineel is in de Tweede Wereldoorlog beschadigd geraakt.

De Duitse egyptoloog Georg Ebers (1837-1898) doceerde aan de universiteit van Leipzig, maar hij bezocht natuurlijk ook Egypte. Wat in de negentiende eeuw geen peulenschil was. In 1872/1873 ontdekte hij in Luxor een bijzondere papyrusrol met een medische tekst. Het voorwerp, dat dateert uit de late zestiende eeuw v.Chr., was bovendien compleet. Meestal zijn zulke rollen beschadigd of alleen fragmentarisch over. De Papyrus Ebers is bijna negentien meter lang, bestaat uit ruim honderd pagina’s tekst en vermeldt zo’n 900 behandelingen voor een stuk of tachtig aandoeningen. Het laatste blad bevat een kalender.

Alles is zo’n beetje behandeld. Er zijn behandelingen voor hartkwalen en darmproblemen, er is een hoofdstuk gynaecologie, oogaandoeningen komen aan bod, parasieten worden behandeld. De geadviseerde behandelingen bestaan uit verband, zalfjes, pillen, zetpillen en klysma’s. Geneesmiddelen zijn samengesteld uit dierlijke en plantaardige bestanddelen, mineralen en de uitwerpselen van zowel dieren als mensen. Een proloog bevat de spreuk die de arts moet uitspreken als hij een geneesmiddel toedient of op een lichaamsdeel legt.

Een en ander is geschreven in hiëratische tekens (een soort cursieve hiërogliefen) en in zwarte inkt, met in rode inkt de aanduiding voor de diverse onderwerpen die zijn behandeld en de instructies voor de behandeling. Eeuwen later zouden Griekstalige en Romeinse kopiisten dit overnemen: rode inkt voor de rubriekindeling – en ons woord “rubriek” is afgeleid van het Latijnse woord voor rood, ruber.

De spreuk die op deze foto rechtsonder begint en linksboven verder gaat, behandelt een resh-verkoudheid.

Nog een spreuk tegen de resh-verkoudheid: “Je zult wegvloeien, resh-verkoudheid, zoon van een resh-verkoudheid, jij bottenbreker, schedelverstoorder, beenmergrommelaar, jij die ziekte veroorzaakt voor de zeven openingen van het hoofd van de volgelingen van Ra, die Thoth eren! Kijk, ik keer je kwaad tegen je, je eigen medicijn is nu tegen je: de melk van een moeder die een zoon heeft gebaard en geurende gomhars. Dat zal je verwijderen, dat zal je elimineren! En omgekeerd. Kom uit de grond! Verval, verval vier keer!” Spreek deze woorden uit bij een mengsel van de melk van een moeder die een zoon heeft gebaard en geurende gomhars. Plaats het mengsel bij de neus.

Ebers had dus iets te pakken: een zeldzame medische tekst en nog compleet ook. Hij handelde meteen en betaalde uit zijn eigen middelen voor de rol. Eenmaal in Leipzig verzorgde hij een facsimile-uitgave. (De nu tentoongestelde replica is later vervaardigd.) De Saksische regering heeft Ebers in 1875 voor zijn kosten gecompenseerd, wat maar goed was ook, want hij werd ernstig ziek en moest daarom vervroegd met pensioen. Hij heeft zich nadien in leven gehouden met het schrijven van romans, die zich doorgaans afspeelden in het oude Egypte.

[Dit was het 507e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]

#geneeskunde #GeorgEbers #Luxor #PapyrusEbers

Menopauzeklinieken in opmars: is het taboe doorbroken?

Taboes doorbreken gaat niet zo snel maar het begin is duidelijk wel gemaakt.

#menopauze #vrouwen #geneeskunde #wetenschap #klinieken
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/23/menopauzeklinieken-in-opmars/

Geneeskunde bij de Kruisvaarders

De Arabische diplomaat en schrijver Usama ibn Munqidh (1095-1188) was de neef van een vooraanstaande Syrische heer. Zelf diende hij op verschillende missies. Zijn autobiografie toont dat er in de tijd tussen de Eerste en de Tweede Kruistocht aanzienlijke samenwerking was tussen de diverse partijen. Zo stuurde zijn machtige oom eens de christelijke arts Thabit naar een van de leiders van de Kruisvaarders. Die deed sarcastisch verslag van de lokale geneeskunde.

Thabit was pas tien dagen weg toen hij alweer terugkeerde. We zeiden: “Die patiënten heb je snel genezen zeg!”

Hij antwoordde: “Ze brachten me een ridder, in wiens been een abces was gegroeid, en een vrouw die leed aan een geestelijke ziekte. Ik voorzag de ridder van een klein kompres totdat het abces openging en hij genas. De vrouw zette ik op een dieet dat was gericht op herstel van haar vochtbalans.

Toen kwam er een Frankische arts. Hij zei: ‘Die man weet niets van ziekenzorg.’ Hij richtte zich tot de ridder: ‘Wat heb je liever, leven met één been of sterven met twee?’

‘Leven met één been.’

‘Breng me een sterke ridder en een scherpe bijl.’

Er kwam een andere ridder, met een bijl. En ik stond erbij. Toen legde de arts het been van de patiënt op een blok hout en hij beval de ridder met de bijl om het been met één klap af te hakken. Hij sloeg er dus op terwijl ik toekeek – één slag, maar het been was niet volledig afgehakt. Hij gaf nog een klap, waarop het merg van het been eruit vloeide en de patiënt ter plekke stierf.

Toen onderzocht de Frankische arts de vrouw. ‘Dit is een vrouw in wier hoofd een duivel zit. Die heeft bezit van haar genomen. Scheer haar haar af.’

Dus schoren haar kaal en keerde de vrouw terug naar haar gewone dieet, met veel knoflook en mosterd. Haar geestelijke kwaal keerde terug. De arts concludeerde: ‘De duivel is door haar schedeldak in haar hersens gedrongen.’

Hij nam daarom een scheermes, maakte een diepe kruisvormige incisie, haalde uit het midden van de snede de huid weg totdat het bot van de schedel bloot kwam te liggen. Toen wreef hij de wond in met zout. De vrouw was op slag dood.

Daarop vroeg ik of mijn diensten nog langer nodig waren. Toen ze ontkennend hadden geantwoord, keerde ik terug naar huis. Ik heb daar veel over geneeskunde geleerd dat ik nog niet wist.”

***

PS

U hebt begrepen dat ik deze dagen extra blog over Libanon omdat het land, dat al rijk is aan problemen, er een oorlog bij krijgt. Mijn blogjes zullen de situatie daar niet verbeteren, maar u kunt dat wel. Als u wat kunt missen, doneer dan voor de zorg van de vluchtelingen: dit is een project van iemand die ik persoonlijk ken en vertrouw.

#arts #EersteKruistocht #geneeskunde #Kruistochten #Libanon #OsamaIbnMunqidh #TweedeKruistocht

Aderlaten

Een van de voor ons wat lastig navoelbare aspecten van de antieke wereld was het idee dat de gezondheid van een patiënt samenhing met zijn vochthuishouding. Men herkende vier humores ofwel lichaamssappen: bloed, gele gal, zwarte gal, slijm. Ze correspondeerden met de vier elementen (lucht, water, aarde, vuur), met de vier jaargetijden en met vier soorten temperamenten. Wie bijvoorbeeld wat meer zwarte gal had dan gele gal, bloed en slijm, zou een zwartgallig karakter hebben.

De auteur van een aan de arts Hippokrates van Kos (460-377 v.Chr.) toegeschreven tekst legt uit:

• mensen die wat meer rood bloed hebben zijn vriendelijk, maken grapjes, zijn rooskleurig, ja een beetje rood, en hebben een mooie huid;
• mensen met gele gal zijn bitter, opvliegend en moedig, zien er wat groenachtig uit en hebben een gelige huid;
• zwartgallige mensen zijn lui, angstig en ziekelijk, hebben donker haar en donkere ogen;
• mensen met veel slijm zijn neerslachtig, vergeetachtig en hebben wit haar.

Deze wonderlijke vorm van psychologie leeft in zoverre voort dat we mensen nog steeds sanguïnistisch (bloedrijk), cholerisch (geelgallig), melancholiek (zwartgallig) en flegmatisch (slijmerig) kunnen noemen – hoewel de woorden inmiddels wel iets anders betekenen.

Medische behandelingen konden gericht zijn op de balans tussen de lichaamssappen. Zo gold purgeren, het kunstmatig opwekken van ontlasting om zo vocht aan het lichaam te onttrekken, als een manier om het lichaam van kwalijke sappen te reinigen en een evenwicht te herstellen. Ik zeg er even bij dat er geen bewijs is dat deze methode op een of andere manier effectief is, al ben ik natuurlijk geen arts. Desondanks zou ik toch de wonderolie maar laten wat ze is.

Een vergelijkbare techniek was het aderlaten, waarbij de arts de patiënt verwondde en liet bloeden. De doorbloeding kon worden bevorderd met zuignappen. Als ik me goed herinner, vertelt de encyclopedist Plinius de Oudere ergens dat artsen ook bloedzuigers voor medische doeleinden inzetten. Hoe purgeren en aderlaten wél iemands lichaamssappen in evenwicht brachten maar niet zijn temperament veranderden, is een van de raadselen der antieke geneeskunst.

De bovenstaande kommen, afkomstig uit Priëne en tegenwoordig te zien in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel, zijn bedoeld geweest om het bloed op te vangen; de vloeistof kon worden benut om geneesmiddelen te bereiden. Ze zijn van brons, maar we kennen ook exemplaren van been of edelmetaal. Sommige artsen zijn op grafstèles afgebeeld met nappen en zulke kommen, wat suggereert dat ze golden als symbolisch voor de beroepsgroep.

Nog in de negentiende eeuw namen artsen patiënten op deze wijze bloed af. Een triest voorbeeld is Lord Byron, die naar Griekenland ging om de Grieken te helpen in hun onafhankelijkheidsstrijd. Begin 1824 werd hij echter ziek en hij verzwakte door een aderlating alleen maar verder. Toen hij – eerder ondanks dan dankzij de ingreep – iets herstelde, werd hij echter verkouden, waarop de artsen hem opnieuw bloed afnamen, zodat hij verder verzwakte en bezweek.

[Dit was het 469e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]

#aderlating #geneeskunde #hippokratesVanKos #lichaamssappen #lordByron #pliniusDeOudere #priene #vierElementen

Homeopathie is méér dan een placebo

Uit: HM homeopathie magazine

#homeopathie #geneeskunde