Het nieuwe leger van Darius III
Volgens het Staatliches Münzkabinett in München is dit een goudstuk van Darius III Codomannus (maar misschien is ‘ie ouder)Ik liet u vorige maand achter met een Alexander de Grote die in het voorjaar van 331 v.Chr. op het punt stond de strijd aan te binden met de Perzische koning Darius III. Diens bijnaam “Codomannus” kennen we alleen uit een Latijnse tekst, en we weten niet zeker wat de Perzische vorm kan zijn, maar de meest plausibele verklaring die ik ooit heb gelezen is dat het zoiets als “de krijgszuchtige” betekent. En dat zou niet voor niets zijn, want de man was voor de duvel niet bang en was een knappe organisator.
En na slag bij Issos, waarover we het in deze reeks al hebben behandeld, was hij zo’n beetje alles kwijt: zijn infanterie en cavalerie, zijn oorlogskas, zijn familie. Desondanks slaagde hij er in de maanden na zijn nederlaag in om alle moeilijkheden weer te boven te komen, wat bewijst hoe gevaarlijk hij was. Het mocht echter niet baten. Dat de vijanden uit het westen zouden doorbreken, stond geschreven in de sterren – letterlijk, zoals bleek bij Gaugamela – en geen sterveling kon daar verandering in brengen.
Na de slag bij Issos (november 333 v.Chr.) was Darius naar het oosten teruggekeerd om zich te laten zien in Babylon en Ekbatana en zich te verzekeren van de steun van de lokale machthebbers. Het zal hem enige moeite hebben gekost, maar hij wist de bestuurders ervan te overtuigen dat de toestand weliswaar ernstig maar niet hopeloos was. Een enkeling zal zich hebben herinnerd hoe zo’n veertig jaar eerder satrapen ten westen van de Eufraat in opstand waren gekomen tegen Artaxerxes II Mnemon, en hoe het imperium zich had hersteld. Er was geen reden om aan te nemen dat het rijk nu minder veerkracht bezat.
Onderhandelingen
In de winter opende Darius onderhandelingen. Er zijn verschillende voorstellen bekend. Zo bood hij eerst een enorme losprijs voor zijn gevangen genomen familieleden en suggereerde hij, zonder territoriale concessies te doen, een gelijkwaardig bondgenootschap. Voor een Perzische koning was dit een opmerkelijk gul aanbod. De god Ahuramazda had immers
deze aarde geschapen, de hemel daarboven geschapen, de mensen geschapen, het geluk van de mensen geschapen en Darius tot hun koning had gemaakt, één koning voor velen, één heer over allen,
zoals de beknopte Perzische scheppingsmythe luidde. Die ene koning van de gehele mensheid kon natuurlijk geen gelijkwaardig bondgenootschap aangaan met een andere koning, maar Darius was een realist.
Na Alexanders afwijzende reactie begreep Darius dat hij een tweede leger moest opbouwen. Dit keer zou het niet, zoals bij Issos, alleen bestaan uit Perzische, Medische en Kaspische troepen, maar zouden ook soldaten worden opgeroepen uit de oostelijke gebiedsdelen. Hij gelastte de satraap van Baktrië, zijn familielid Bessos, met deze contingenten naar het westen te komen.
Bessos
Bessos had de rang van mathišta, een titel die zoiets wil zeggen als “de grootste” (na de koning). Al zolang het Perzische Rijk bestond was Baktrië, waar de beste krijgers van het imperium vandaan kwamen, het domein van de beoogde troonopvolger, zodat het commando over de eliteregimenten uit deze regio meestal in de vertrouwde handen was van de kroonprins. Zolang deze minderjarig was, fungeerde een verwant van de koning als satraap van Baktrië.
Voor zo iemand was de verleiding groot te hopen op de dood van de heerser. Dat was ook de positie van Bessos. Zeker nu Darius’ vrouw en kinderen in Macedonische handen waren gevallen, mocht hij hopen op de troon. Darius had dus reden zijn familielid met enig wantrouwen te bezien, en het verzoek soldaten naar het westen te brengen had daarom niet alleen een militair motief, maar diende ook om de mathišta in de gaten te houden.
Een nieuw leger
In het voorjaar van 332 v.Chr., terwijl Alexander in Tyrus was, begon Darius in Babylonië een nieuw leger op te bouwen. De goudstukken die hij liet slaan om de soldaten te betalen zijn teruggevonden en tonen de grote koning met in zijn handen de Perzische rijksinsigniën: een boog en een speer. Anderhalf jaar later was het leger op volle sterkte, en dat was heel snel. Xerxes had bijvoorbeeld drie jaar nodig gehad om de strijdmacht te verzamelen voor de Griekse campagne van 480 en Artaxerxes III had er even lang over gedaan om de strijdmacht samen te stellen waarmee hij het afvallige Egypte heroverde. Darius had de helft van de tijd nodig gehad en had de troepen bovendien beter weten uit te rusten. Hij bezat het talent te leren van eerdere fouten.
Tegelijk hernam hij het diplomatieke offensief. Hij deed een tweede voorstel, waarin hij Alexander verzocht om vrede in ruil voor land. Zoals ik al vertelde bood hij aan al het gebied tussen ten westen van de Halys (in Midden-Turkije) af te staan aan de Macedoniërs. Parmenion doorzag dat méér veroveren problemen zou opleveren, want er waren onvoldoende Macedoniërs om het gebied te besturen en te bezetten. “Ik zou het aannemen als ik Alexander was”, zou hij hebben geadviseerd, waarop Alexander zou hebben geantwoord dat hij het ook zou hebben aangenomen als hij Parmenion was. Alexander accepteerde de bestuurlijke risico’s en schreef Darius “dat de aarde geen twee zonnen kon verdragen, en Azië geen twee koningen”.noot Ploutarchos, Moralia 180b.
Er is wel beweerd dat Darius’ tweede aanbod bewijs dat hij maar langzaam inzicht kreeg in de nieuwe realiteiten. Er is echter een machiavellistischer interpretatie mogelijk, namelijk dat Darius wílde dat de onderhandelingen op niets zouden uitlopen en alleen de indruk wilde wekken zwak te staan. Het effect was dat Alexander werd gesterkt in zijn gevoel de Perzen al te hebben verslagen. Hij kon alle tijd nemen om naar Egypte te gaan en pas daarna beginnen aan de tocht naar Irak en Iran. Ondertussen kon de grote koning verdergaan met het trainen van zijn nieuwe leger. Helaas deden zijn soldaten geen gevechtservaring op, zodat ze hun vuurproef zouden ondergaan in het naderende treffen met Alexanders ervaren krijgers.
[Een overzicht van alle blogjes over Alexander de Grote is hier.]
#Ahuramazda #AlexanderDeGrote #Baktrië #Bessos #DariusIIICodomannus #mathišta #Medië









