An Unexpected Reunion

They had been planning a holiday to Lyon and southern France, but just then a war broke out and their flight got cancelled. Since they already had their Schengen visa, they figured: why not fly to Paris and spend the holiday in Belgium?

That was on a Thursday. By Saturday, they were in Brussels.

I heard about it on Friday, shuffled my agenda around, and already by Sunday morning I was sitting on a terrace on the Grand Place. And there, for the first time in two years, I saw my Lebanese friend Maya and her brother Fadi again. We could spend just a couple of hours together, but we were to have a second chance. They had already prepared a great travel plan that would take them through Bruges, Ghent, Antwerp and Luxembourg, all the way to Cologne – where we could meet up again one weekend later. When we indeed met again this past weekend, we had more time, and we were in a bigger company. My girlfriend Marjon hopped on a train to Cologne, and my friends Richard and Shirin joined as well, kids in tow.

Motley crew

All in all, we were quite the motley crew: two Lebanese, five Dutch, and one Dutch-Iranian. Old and young. The combination surely destined to produce a wonderful vibe. I would never in a million years have thought to visit the Chocolate Museum, but it turned out to be a great destination. A trip to the Lego store was equally unavoidable and equally worthwhile. Richard, a devoted lover of Gregorian choral music, had probably been eyeing Sunday mass at St. Aposteln, but could forget about that. The kids took charge of our program, and nobody minded one bit.

Mostly, we just walked. Not only horizontally, but also vertically – a good 600 steps straight up to the spire of the Cathedral, where the view is absolutely jaw-dropping. It tells you something about the relaxed pace of our holiday that the visit to the famous Gothic church lasted three hours.

What does an Irano-Libano-Dutch group talk about? Well, for starters, we bickered over who got the privilege of paying for coffee, lunch, tea, or dinner. We established that children in every country share an inexplicable love of playing with slime. Maya told me she didn’t see Córdoba as her own heritage, even though Arabic was spoken in El-Andalus. But then again, she pointed out, the British and the Americans are two separate cultures too, aren’t they? She was absolutely right, which makes it all the more puzzling to me that Iraqis do claim the Andalusian Ibn Firnas (the world’s first aviator) as one of their own. The plurality of modern Arab culture is something I cannot always get my head around – which, I suppose, is exactly what makes it so endlessly fascinating.

And then, of course, politics

Of course, I don’t always understand my own culture either. I genuinely cannot fathom why we Dutch allow our conversations to be hijacked by windbags like Mark Rutte and other such characters. Their bullshit is simply wrong, requires no debate, therefore deserves none, and I fail to see what we ourselves can gain from chewing over their manufactured nonsense. And yet politics keeps sneaking its way into our conversations. The same happened in Cologne. Inevitably.

At one point, we came across a demonstration by people who wanted to restore the Pahlavi dynasty in Iran. It was unavoidable that our conversation turned to politics. Just briefly. Shirin offered no opinion but told us how difficult it was to stay in contact with her family.

On Friday and Saturday, the Lebanese members of our group still laughed their country’s troubles off with a shrug. Oh well, yes, there is a war going on, but “that is just the usual state of affairs” and “we’re used to chaos”. But later, on Sunday, as their journey home came into view, the tone shifted. Fadi showed photos of a devastated city to which people will not return any time soon. There you sit, as an inhabitant of Amsterdam, with no greater worries than the invasion of a horde of out-of-towners who think the king’s birthday is best celebrated by trashing the capital.

Bittersweet

Goodbye was bittersweet, but I cherish these wonderful days. It’s a privilege to have friends abroad with whom you can spend a few days. No agenda, no grand plans, just companionship and the quiet knowledge that there is always more that connects people than divides them. It’s also a privilege to have Dutch friends who can, at short notice, carve out a few days from their obligations, just to be with people we love.

Het Chocolademuseum van Keulen

Keulen bezit een Dom, musea voor oude en moderne kunst, een dozijn romaanse kerken, een schitterende spoorwegbrug, een beroemd carnaval en een Chocolademuseum. Ik belandde er eigenlijk bij toeval, omdat T. (10½) er graag naartoe wilde. T. bleek een goede keuze te hebben gemaakt. Het was niet alleen een leuk museum waar kinderen plezier aan beleven, het bleek ook een goed museum: niet alleen met liefde en enthousiasme gemaakt, maar ook met kennis van de museale dilemma’s, waar men verstandig mee is omgegaan.

Het Chocolademuseum heeft vier afdelingen met elk een eigen thema. Op de begane grond plaatst het museum de cacaoboom in zijn historische en ecologische context. Er is dus ook aandacht voor de verspreiding vanuit Centraal-Amerika naar de Filipijnen en Afrika, en voor de zeventien duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Dit was allemaal goed uitgelegd en verhelderend. Enkele bomen zijn te zien in een tropische kas. Ik vond het leuk te ontdekken dat ook de ara, de luiaard, de toekan en nog enkele andere dieren houden van cacao. Ik was onder de indruk van de eerlijkheid waarmee het museum vertelde dat veel boeren gevangen zitten in een vicieuze cirkel van armoede en onderontwikkeling, en begon te denken: dit is een goed museum.

De tweede afdeling was gewijd aan de productie van chocolade. Dat begint dus met het openen van de vrucht om daar de bonen en de pulp uit te halen. Dat alles mag vervolgens een paar dagen gisten en daarna drogen, en daarna worden de bonen geroosterd, geplet, gewand en tot poeder gemalen. Dit is de grondstof waarvan chocolade wordt gemaakt, en ook dat proces is te zien: achter glas is een complete productielijn aan het werk. Ik heb gefascineerd gekeken naar de robot die de rechthoekige stukjes chocolade plaatst op een lopende band naar een robot die de stukken bliksemsnel verpakt. Kinderen kunnen hier ook chocoladerepen op maat maken die ze bij de uitgang kunnen ophalen.

Precolumbiaanse kunst

Wat mij het meest boeide, was de collectie precolumbiaanse kunst, die ik totaal niet had verwacht. Dat wil zeggen: ik wist dat de Maya’s en Azteken grote waarde hechtten aan cacao, maar was het Chocolademuseum niet binnengelopen met het idee Centraal-Amerikaanse kunst te zien. Het kwam dus als een volkomen verrassing. Het meest thematisch relevant waren de drinkbekers, waaronder exemplaren met opschriften die de cacao expliciet vermeldden, maar er was ook een wrijfsteen waarop de geplette bonen konden worden vermalen. Op sommige beeldjes droegen mensen cacaobonen als sieraden. Andere voorwerpen waren thematisch wat verder verwijderd, en dus des te verrassender. Ik vertaal een bordje met uitleg:

De Azteken noemen de cacaodrank cacahuatl, wat zich laat vertalen als “cacaowater”: het bestaat uit het woord voor cacao en –atl, het Azteekse woord voor water. In de zestiende eeuw ontstond er een nieuwe term voor de drank: chocolatl. Tot op de dag van vandaag is het onduidelijk waar dat woord vandaan komt. Komt het uit de cacaoteeltregio van El Salvador? Gaat het terug op het woord chicolatl, “roerstok? Of is het misschien een Spaanse woordcreatie?

Maar nu wat ik zo goed vond: juist als je begint te denken dat de voorwerpen verdacht mooi zijn, krijg je precies daarover uitleg. En ook die is eerlijk. Zo lezen we bij een beeld dat het Chocolademuseum in 1993 heeft verworven van een zekere Leonard Patterson, dat dit bij nader inzien een beruchte smokkelaar, vervalser en plunderaar was (“er wird lange von FBI und Interpol gesucht”). Over een ander beeld is te lezen dat men in 1990 nog dacht dat het tussen 600 en 900 na Chr. was vervaardigd, maar dat bij heronderzoek in 2024 werd geconstateerd dat enkele delen nog geen eeuw oud waren. “Wurden hier originale Scherben und neuere Teile zusammengefügt? Weitere Untersuchungen sind notwendig.” Ik kan niet beoordelen hoeveel stukken vals, echt en gedeeltelijk echt zijn, maar was getroffen door de oprechtheid waarmee het museum de bezoekers informeerde.

Kijk, dat soort informatie zou ik nou ook graag hebben bij oudheidkundige vondsten en zou een mooi onderwerp kunnen zijn voor een reeks  zoals “Collectie/Reflectie” in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het Allard Pierson-museum in Amsterdam heeft net een subsidie gekregen om herkomstonderzoek te doen. Informatie als deze is niet alleen eerlijk, maar wekt bij de bezoeker ook vertrouwen over de rest van de voorwerpen: die is dus wel integer verworven en authentiek.

Tien

Enfin, er is nog een vierde afdeling in het Keulse Chocolademuseum. Deze is gewijd aan de latere geschiedenis van de chocolade en vertelt over de achttiende-eeuwse cafés, de negentiende-eeuwse fabrieken en de rol van chocolade tijdens de twee wereldoorlogen en daarna. Er is ook aandacht voor onfrisse stereotypen in de oude advertenties, zoals een schaars geklede inlandse vrouw die knielend chocolade aanbiedt. Het museum noemt een Moors kostuum ten onrechte een slavenkostuum, maar dat is de enige keer dat ik een wenkbrauw optrok tijdens mijn bezoek aan het Chocolademuseum. Ik ga niet zo flauw doen te zeggen dat het nu een tien-min is. Dit is een heel, heel goed museum: een dikke tien.

Oktoberfest Keulen 2026 is coming! 🎉 Geniet van het Royal Wiesn programma in het Tanzbrunnen Keulen 🍺👑

#Europa #Reizen #Oktoberfest #Keulen #RoyalWiesn #Beieren #Duitsland #FestivalReizen

https://europa.tips/nl/oktoberfest-keulen-royal-wiesn-informatie-tickets

𝗜𝗻𝘄𝗼𝗻𝗲𝗿𝘀 𝗞𝗲𝘂𝗹𝗲𝗻 𝗲𝗻 𝗥𝘂𝗵𝗿𝗴𝗲𝗯𝗶𝗲𝗱 𝘇𝗶𝗲𝗻 𝗭𝗼𝗺𝗲𝗿𝘀𝗽𝗲𝗹𝗲𝗻 𝘃𝗮𝗻 2036 𝗴𝗿𝗮𝗮𝗴 𝗶𝗻 𝗵𝘂𝗻 𝗿𝗲𝗴𝗶𝗼

Een grote meerderheid van de inwoners van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen ziet graag dat hun regio een poging doet om de Olympische Zomerspelen naar Keulen en het Ruhrgebied te halen. Dat blijkt uit de voorlopige resultaten van het referendum waarover inwoners van...

https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5592481/referendum-duitsland-keulen-ruhrgebied-olympische-spelen-2036

#Keulen #Zomerspelen #Ruhrgebied

📰 Olympia 2036 in Keulen? Meerderheid steunt poging van Duitse steden

https://nieuwsjunkies.nl/artikel/1CSZ

🕧 00:25 | NOS Nieuws
🔸 #Olympisch #Duitsland #Keulen #Meerderheid

Viatorinus

Een kleine zeven jaar geleden blogde ik over de romaanse kerken van Keulen. Tot de noordelijke godshuizen behoren de Sint-Ursula en de even verderop gelegen Sint-Gereon, beide gewijd aan laatantieke martelaren en beide gebouwd over een laatantiek grafveld. Ursula, die met een paar duizend maagden tegelijk de marteldood stierf, behoeft geen nadere discussie; het verhaal zal zijn ingegeven door de vondst van vele, vele skeletten. Gereon is een ander paar mouwen: de aan hem gewijde kerk lijkt in de vierde eeuw te zijn gebouwd op de plek waar een Romeinse soldaat is begraven. Dat hier inderdaad een soldatenkerkhof was, lijkt  te zijn bevestigd door bovenstaande inscriptie,noot EDCS-01200112. die op het kerkterrein is gevonden.

VIATORINVS PROT
ECTOR MITAVIT AN
NOS TRIGINTA O
CCISVS IN BAR
BARICO IVXTA D
IVITIA A FRANCO
VICARIVS DIVITESIM

Dit is niet helemaal het Latijn dat een hooggeletterde Romein zou hebben geschreven. Er zijn een paar letters weggevallen en een purist zou aan het einde nog een woord hebben verwacht. Als we dat alles toevoegen, staat er:

Viatorinus prot-
ector mi(li)tavit an-
nos triginta o-
ccisus in Bar-
barico iuxta D-
ivitia(m) a Franco
vicarius Divite(n)si(u)m (posuit)

Viatorinus de pro-
tector diende
dertig jaar en is
gedood in het Bar-
barenland bij Di-
vitia door een Frank.
De ondercommandant van het garnizoen van Divitia plaatste dit.

Een protector was oorspronkelijk een lijfwacht, maar het woord verwees in de late vierde eeuw naar een officier. Vermoedelijk was het de oppercommandant van het fort Divitia, ofwel het huidige Deutz. Dat lag tegenover Keulen en was met de stad verbonden door een beroemde brug. Op de oostelijke Rijnoever is Viatorinus dus door een Frank gedood. We proeven iets van de verontwaardiging, want de Franken waren in de tweede helft van de vierde eeuw meestal Romeinse bondgenoten.

Terug naar de ontbrekende letters. Het wonderlijke is dat het getal 30 niet is weergegeven als XXX, zoals in vrijwel alle Romeinse inscripties, maar is genoteerd als woord. De maker van dit monumentje wilde alles voluit schrijven. De vraag is dus waarom hij mitavit schreef en niet militavit, Divitia in plaats van Divitiam, en Divitesim in plaats van Divitensium. Hoewel het mogelijk is dat de steenwerker zijn dag niet had – en echt regelmatig zijn de letters natuurlijk niet – is het ook mogelijk dat de spelling de Rijnlandse uitspraak van het Latijn documenteert.

Het wegvallen van de slot-m bij Divitiam is bijvoorbeeld goed bekend: het Latijnse woord septem, “zeven”, werd (zoals hier is te lezen) in de Late Oudheid bijvoorbeeld geschreven als septe, wat de eerste stap is in de richting van het Franse sept. Ook het wegvallen van de /n/ voor de /s/ in Divitensium is een vrij normaal verschijnsel, net als de samentrekking van /iu/ tot /i/.

Viatorinus werd niet bij zijn fort in Barbarico begraven, maar ten noorden van Keulen, waar allerlei graven waren. En misschien was zijn laatste rustplaats een ereveld voor degenen die waren gesneuveld tijdens een gevecht, en leeft de herinnering aan die militaire graven voort in de verering van Sint-Gereon.

[Dit was het 521e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]

XXX Ulpia Victrix

Met het legioen dat bekendstaat als XXX Ulpia Victrix hebben we een regiment te pakken dat diende in onze eigen contreien. Het was eeuwenlang gestationeerd in Xanten. De bijnamen vertellen ons weinig: Victrix betekent “zegevierend” en het zou een raar legioen zijn geweest als het iets anders had geclaimd, Ulpia verwijst naar de oprichter van deze eenheid, keizer Marcus Ulpius Trajanus. Hij formeerde XXX Ulpia Victrix samen met II Traiana Fortis in 105, tijdens de oorlog die hij voerde tegen de Daciërs. Het rangnummer Dertig bewijst dat het Romeinse leger op dat moment dertig legioenen had.

XXX Ulpia Victrix was aanvankelijk gestationeerd in Brigetio (Szöny) in Pannonië, dat tot dan toe had gediend als basis van XI Claudia. Enkele onderafdelingen van het nieuwe legioen namen deel aan de oorlog tegen de Daciërs en vermoedelijk nam het regiment enkele jaren later ook deel aan Trajanus’ campagne tegen het Parthische Rijk (115-117).

In de jaren na 118 stond het legioen onder bevel van Quintus Marcius Turbo Fronto, een persoonlijke vriend van keizer Hadrianus, die Dacië was belast met de pacificatie van Dacië, dat na de dood van Trajanus onrustig was geworden. XXX Ulpia Victrix moet wat politiewerk hebben gedaan.

Xanten

Na 122 werd het legioen gestuurd naar Castra Vetera ofwel Xanten in Germania Inferior. De locatie van deze basis is bekend, maar verzwolgen door de Rijn. Het Dertigste zou er, zoals gezegd, eeuwenlang blijven: het was er nog rond 400 en de burgerlijke nederzetting nabij de basis heette enige tijd eenvoudigweg Tricensimae, wat zoiets als “bij het Dertigste” betekent.

Germania Inferior wordt nauwelijks genoemd in onze bronnen, en inscripties zijn ons enige bewijs voor de activiteiten van het legioen. Militaire aangelegenheden blijven vrijwel onvermeld, wat (misschien ten onrechte) suggereert dat het rustig was in de regio. Een inscriptie vermeldt dat een officier in Keulen het heiligdom van Jupiter Dolichenus herbouwde; dezelfde man richtte twee heiligdommen in voor Mercurius en enkele godinnen met de opvallende naam Matres Paternae (“vaderlijke moeders”). Andere inscripties bewijzen dat de gouverneur van Germania Inferior soldaten uit het Dertigste gebruikte als klerken. Een onderafdeling van vijftig legionairs was gestationeerd in Iversheim, waar ze bakstenen en dakpannen vervaardigde.

EXGERINF

Een andere onderafdeling was met I Minervia, het andere legioen in deze provincie, gestationeerd in Bonn. Andere onderafdelingen lijken in Remagen en aan de grens met Germania Superior te hebben verbleven. Dit is opmerkelijk omdat beide plaatsen dichter bij Bonn, de basis van I Minervia, liggen dan bij Xanten. De twee legioenen opereerden echter vaak samen. Inscripties uit ons rivierengebied vermelden vaak “het leger van Germania Inferior” (exercitus Germaniae Inferioris, kortweg EXGERINF).

Tijdens het bewind van keizer Septimius Severus (r.198-211) dienden onderafdelingen van deze twee legioenen als garnizoen van Lyon, de hoofdstad van de Gallische provincies. Het aantal inscripties van XXX Ulpia Victrix is ​​opmerkelijk groot. Andere inscripties bewijzen dat legionairs van het Dertigste overal in Gallië werden ingezet: in Châlons, in Parijs, in Bourges, in Auch bij de Pyreneeën en in de Alpen. Het lijkt erop dat XXX Ulpia Victrix een soort uitzendbureau was.

Militaire operaties

Toch diende het ook in oorlogen. Tijdens de regering van keizer Antoninus Pius (r.138-161) was een onderafdeling gestationeerd in Mauretanië, waar het de Mauri bestreed. Toen I Minervia in de jaren zestig van de tweede eeuw deelnam aan de campagne tegen het Parthische Rijk van Lucius Verus, waren daarbij ook soldaten van het Dertigste betrokken. Het is waarschijnlijk dat andere onderafdelingen betrokken waren bij de oorlogen van Marcus Aurelius tegen de Marcomannen (165-175 en 178-180), en deelnamen aan de campagne van de gouverneur van Gallia Belgica, Didius Julianus, tegen de Chauken in 173.

In 193 brak er een burgeroorlog uit. Munten bewijzen dat het Dertigste, Zegevierende Ulpische Legioen onmiddellijk de kant koos van Septimius Severus koos. Dit was moedig omdat een andere pretendent, Clodius Albinus, dichterbij was. In 196/197 moet het legioen bij de daadwerkelijke gevechten betrokken zijn geweest. Severus zegevierde en beloonde het legioen van Xanten met de titel Pia Fidelis (“trouw en loyaal”).

Na 208 nam XXX Ulpia Victrix waarschijnlijk deel aan Severus’ Schotse campagne, en in 235 waren onderafdelingen actief tijdens de Perzische campagne van Severus Alexander. Uit archeologische vondsten kunnen we afleiden dat rond 240 de Rijngrens in een crisis verkeerde, en we moeten aannemen dat XXX Ulpia Victrix op een zeker moment een nederlaag heeft geleden. Het wist echter ook het Nederlandse rivierengebied te heroveren.

Late Oudheid

Dit gebeurde opnieuw in 256-258, toen de Franken Gallië binnenvielen. Keizer Gallienus kon ze teruggooien en moet daarbij het EXGERINF hebben gebruikt. In 260 waren de Franken terug, en deze keer werden ze verslagen door generaal Postumus, die prompt werd uitgeroepen tot keizer in een Gallisch Rijk. Dit waren de moeilijke jaren van de Crisis van de Derde Eeuw.

XXX Ulpia Victrix koos de kant van Postumus, die de regio tot rust bracht. Na 274 heroverde de Romeinse keizer Aurelianus Gallië echter, en hij haalde veel troepen weg voor een oorlog tegen keizerin Zenobia van Palmyra. Onmiddellijk staken de Franken de Rijn weer over en liepen het Nederlandse rivierengebied onder de voet. Het idee dat de limes totaal instortte, geldt inmiddels als achterhaald.

In de vierde eeuw veranderde de strategie. Mobiele cavalerielegers in het achterland vormden de ruggengraat van het Romeinse leger. De legioenen langs de Rijn waren nu minder belangrijk. Ze waren gestationeerd in goed-versterkte kastelen, waar ze de vijand opwachtten en tegenhielden totdat de cavalerie arriveerde. XXX Ulpia Victrix bleef in Xanten, waarschijnlijk op de plaats van wat ooit de burgerlijke nederzetting was geweest, maar had zijn werkelijke betekenis verloren. Het lijkt uit de geschiedenis te zijn verdwenen in de loop van de vroege vijfde eeuw.