Jona LenderingHet Chocolademuseum van Keulen
De cacao-oogst bij de Maya’s (Chocolademuseum, Keulen)Keulen bezit een Dom, musea voor oude en moderne kunst, een dozijn romaanse kerken, een schitterende spoorwegbrug, een beroemd carnaval en een Chocolademuseum. Ik belandde er eigenlijk bij toeval, omdat T. (10½) er graag naartoe wilde. T. bleek een goede keuze te hebben gemaakt. Het was niet alleen een leuk museum waar kinderen plezier aan beleven, het bleek ook een goed museum: niet alleen met liefde en enthousiasme gemaakt, maar ook met kennis van de museale dilemma’s, waar men verstandig mee is omgegaan.
Het Chocolademuseum heeft vier afdelingen met elk een eigen thema. Op de begane grond plaatst het museum de cacaoboom in zijn historische en ecologische context. Er is dus ook aandacht voor de verspreiding vanuit Centraal-Amerika naar de Filipijnen en Afrika, en voor de zeventien duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Dit was allemaal goed uitgelegd en verhelderend. Enkele bomen zijn te zien in een tropische kas. Ik vond het leuk te ontdekken dat ook de ara, de luiaard, de toekan en nog enkele andere dieren houden van cacao. Ik was onder de indruk van de eerlijkheid waarmee het museum vertelde dat veel boeren gevangen zitten in een vicieuze cirkel van armoede en onderontwikkeling, en begon te denken: dit is een goed museum.
De tweede afdeling was gewijd aan de productie van chocolade. Dat begint dus met het openen van de vrucht om daar de bonen en de pulp uit te halen. Dat alles mag vervolgens een paar dagen gisten en daarna drogen, en daarna worden de bonen geroosterd, geplet, gewand en tot poeder gemalen. Dit is de grondstof waarvan chocolade wordt gemaakt, en ook dat proces is te zien: achter glas is een complete productielijn aan het werk. Ik heb gefascineerd gekeken naar de robot die de rechthoekige stukjes chocolade plaatst op een lopende band naar een robot die de stukken bliksemsnel verpakt. Kinderen kunnen hier ook chocoladerepen op maat maken die ze bij de uitgang kunnen ophalen.
Hoogwaardigheidsbekleder met cacaoketting (Chocolademuseum, Keulen)Precolumbiaanse kunst
Wat mij het meest boeide, was de collectie precolumbiaanse kunst, die ik totaal niet had verwacht. Dat wil zeggen: ik wist dat de Maya’s en Azteken grote waarde hechtten aan cacao, maar was het Chocolademuseum niet binnengelopen met het idee Centraal-Amerikaanse kunst te zien. Het kwam dus als een volkomen verrassing. Het meest thematisch relevant waren de drinkbekers, waaronder exemplaren met opschriften die de cacao expliciet vermeldden, maar er was ook een wrijfsteen waarop de geplette bonen konden worden vermalen. Op sommige beeldjes droegen mensen cacaobonen als sieraden. Andere voorwerpen waren thematisch wat verder verwijderd, en dus des te verrassender. Ik vertaal een bordje met uitleg:
De Azteken noemen de cacaodrank cacahuatl, wat zich laat vertalen als “cacaowater”: het bestaat uit het woord voor cacao en –atl, het Azteekse woord voor water. In de zestiende eeuw ontstond er een nieuwe term voor de drank: chocolatl. Tot op de dag van vandaag is het onduidelijk waar dat woord vandaan komt. Komt het uit de cacaoteeltregio van El Salvador? Gaat het terug op het woord chicolatl, “roerstok? Of is het misschien een Spaanse woordcreatie?
Maar nu wat ik zo goed vond: juist als je begint te denken dat de voorwerpen verdacht mooi zijn, krijg je precies daarover uitleg. En ook die is eerlijk. Zo lezen we bij een beeld dat het Chocolademuseum in 1993 heeft verworven van een zekere Leonard Patterson, dat dit bij nader inzien een beruchte smokkelaar, vervalser en plunderaar was (“er wird lange von FBI und Interpol gesucht”). Over een ander beeld is te lezen dat men in 1990 nog dacht dat het tussen 600 en 900 na Chr. was vervaardigd, maar dat bij heronderzoek in 2024 werd geconstateerd dat enkele delen nog geen eeuw oud waren. “Wurden hier originale Scherben und neuere Teile zusammengefügt? Weitere Untersuchungen sind notwendig.” Ik kan niet beoordelen hoeveel stukken vals, echt en gedeeltelijk echt zijn, maar was getroffen door de oprechtheid waarmee het museum de bezoekers informeerde.
Midden-Amerikaanse danseres (Chocolademuseum, Keulen)Kijk, dat soort informatie zou ik nou ook graag hebben bij oudheidkundige vondsten en zou een mooi onderwerp kunnen zijn voor een reeks zoals “Collectie/Reflectie” in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het Allard Pierson-museum in Amsterdam heeft net een subsidie gekregen om herkomstonderzoek te doen. Informatie als deze is niet alleen eerlijk, maar wekt bij de bezoeker ook vertrouwen over de rest van de voorwerpen: die is dus wel integer verworven en authentiek.
Tien
Enfin, er is nog een vierde afdeling in het Keulse Chocolademuseum. Deze is gewijd aan de latere geschiedenis van de chocolade en vertelt over de achttiende-eeuwse cafés, de negentiende-eeuwse fabrieken en de rol van chocolade tijdens de twee wereldoorlogen en daarna. Er is ook aandacht voor onfrisse stereotypen in de oude advertenties, zoals een schaars geklede inlandse vrouw die knielend chocolade aanbiedt. Het museum noemt een Moors kostuum ten onrechte een slavenkostuum, maar dat is de enige keer dat ik een wenkbrauw optrok tijdens mijn bezoek aan het Chocolademuseum. Ik ga niet zo flauw doen te zeggen dat het nu een tien-min is. Dit is een heel, heel goed museum: een dikke tien.
#Azteken #cacao #chocolade #Keulen #LeonardPatterson #MayaS
Metzi
antrophistoria
A∂α Lσνєℓαcє
Noticias La Insuperable
Bertrand Lobjois
Maik Civeira
Avispa Mídia
