Jiroft

Het bovenstaande voorwerp is afkomstig uit Jiroft uit het zuidoosten van Iran en is nu te zien in het Archeologisch museum van Teheran. Misschien is het een potje, misschien is het een armband, ik weet dat niet zeker. Ik denk dat het eindeloos herhaalde vormpje een schorpioen voorstelt, maar misschien is het wel een abstract teken. De typische kleur is omdat het chloriet is.

Jiroft is niet zomaar een opgraving. Het gaat om een enorme stad uit ruwweg 2500-2200 v.Chr. Dat is interessant, want op dat moment waren er nog niet zoveel steden. In Egypte moeten ze er zijn geweest, maar de Nijl heeft veel weggespoeld. In Syrië en in het Tweestromenland waren zeker steden. En in de Indusvallei. Jiroft is de verbindende schakel tussen de twee laatstgenoemde cultuurgebieden.

Het heeft niet aan overdreven claims ontbroken. Iraanse nationalisten hebben beweerd dat Jiroft nog ouder was dan de eerste steden aan de Eufraat, Tigris en Indus, en dat de stedelijke levenswijze vanuit Iran naar west en oost is geëxporteerd. Iets wat op schrift lijkt, is geïnterpreteerd als bewijs dat de taal van Jiroft behoort tot de Elamo-Dravidische taalfamilie. Voor het goede begrip: er is geen bewijs dat het West-Iraanse Elamitisch en het Zuid-Indische Dravidisch verwante talen zijn en we kunnen dat schrift niet eens lezen.

Voor het moment zeg ik alleen: ik vind het voorwerp hierboven gewoon mooi.

[Dit was alweer de zevenennegentigste aflevering in mijn reeks museumstukken; een overzicht is hier.]

#Iran #Jiroft

Jiroft en het ontstaan van de eerste steden

Ooit was het simpel: de beschaving – te definiëren als de stedelijke levenswijze, met koningen en gebouwen en schrift en dit alles archeologisch te vinden – was ontstaan in de dalen van de Nijl, de Eufraat en de Tigris, de Indus en de Ganges. (Ik laat de Huanghe en de Jangtsekiang even buiten beschouwing.) Voor de relatie tussen waterbeheer, koningschap, steden en administratie waren ook verklaringen, waarmee ik u vandaag niet zal lastig vallen.

Synchronisatie

Ergens rond 3000 v.Chr. synchroniseerden Egypte, Mesopotamië en India. Daarmee is bedoeld dat culturele ontwikkelingen steeds meer tegelijkertijd plaatsvonden. Egypte was bijvoorbeeld een buitenbeentje geweest met een late introductie van de landbouw, nog wel zonder sedentaire boeren. Eind vierde millennium gingen de culturen echter in de pas lopen. De verklaring is vrijwel zeker dat de handel in tin, een zeldzaam metaal, interregionale handelsnetwerken had geschapen. Het tin uit Centraal-Azië belandde in zowel India als Mesopotamië en mensen konden via de handelsroutes elkaars ideeën vernemen. Kort nadat het spijkerschrift was ontstaan, begonnen de Egyptenaren aan het hiërogliefenschrift. Vermoedelijk ontstond toen ook het Indusschrift (dat we niet kunnen lezen).

Maar er is een probleem hier. Als dankzij handelscontacten dingen in India, Mesopotamië en Egypte gelijktijdig gebeurden, moest het ook in de tussenliggende regio’s zijn gebeurd. Ook daar trokken immers de muildierkaravanen doorheen, beladen met metalen en andere goederen. In Syrië zijn inderdaad allerlei oeroude steden gevonden maar in Iran nauwelijks. En dat was dus problematisch.

Jiroft

De identificatie van Jiroft, waarover ik vijf jaar geleden ook al eens schreef, veranderde dit: een stad in het zuidoosten van Iran die even oud was als de oudste steden in India en Mesopotamië.

De opgravingen zijn nog in volle gang en er zijn overtrokken claims gedaan. Voor Iraanse nationalisten is het namelijk belangrijk dat hun land net zozeer in de voorhoede liep als hun buren. Voorwerpen uit Jiroft zijn dan ook in elk Iraans oudheidkundig museum te zien en ik fotografeerde het bovenstaande gewicht in Tabriz in het noordwesten van het land. (De stad is beroemder om de moskee en om Gustav Mahler, maar heeft een schitterend archeologisch museum dat in geen enkele Iranreis mag worden overgeslagen.)

Het gewicht, gemaakt van chloriet, dateert uit het vroege derde millennium v.Chr. en illustreert een simpel punt: dat de oudste beschavingen handel dreven, dat er markten waren, en dat de overheid zorgde voor goede gewichten. De afbeelding is prachtig: twee leeuwen die een stier verslinden, met de gieren al in de buurt voor het afval.

[Dit was het 372e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]

#Bronstijd #Iran #Jiroft #VroegeBronstijd

Culturele eerstes

Wie in de achttiende eeuw zou hebben gevraagd waar de beschaving vandaan kwam, zou hebben kunnen rekenen op verbaasde reacties: uit Mesopotamië natuurlijk! De Bijbel was daarover immers duidelijk: de eerste hoofdstukken van de Bijbel spelen in de Hof van Eden, op de vlakte van Sinjar en in de stad Harran. Ook de steden Babylon en Ur, die wat zuidelijker liggen, worden vermeld. De vroegste mensen hadden gewoond in Mesopotamië en waren daar hun paradijselijke superioriteit kwijtgeraakt. Uitzwervend over de wereld waren ze gedegenereerd.

Je zou in de achttiende eeuw ook een ander antwoord hebben kunnen krijgen, dat een andere definitie van beschaving veronderstelt. Sinds de Renaissance was men van mening dat het vooral Rome was geweest waar de wereldgeschiedenis een sprong voorwaarts had gemaakt. Daar was getoond hoe je efficiënt moest besturen, mooie kunst kon maken, goed kon schrijven. In de tweede helft van de achttiende eeuw ontstond een derde theorie: toen kregen de Grieken de reputatie als eersten het stadium van primitiviteit te hebben verlaten en dat der beschaving te hebben bereikt. Griekenlands voortreffelijkheid werd vooral verkondigd door J.J. Winckelmann, en ook al was zijn verklaring stapelgek, dit idee bleef nog enige tijd in zwang. Het scheelde weinig of de Griekse originaliteit zou zijn vastgelegd in de preambule van de Europese Grondwet, en dat zou dan even absurd zijn geweest als de wet waarmee Indiana de waarde van pi wilde vastleggen.

Ruim honderd jaar geleden, toen het spijkerschrift was ontcijferd, waren er geleerden die meenden dat alle beschaving uit Babylonië was gekomen. In Duitsland waren er die meenden dat het beschavingscentrum bij uitstek moest worden gezocht bij een noords ras dat afkomstig was van de Noordduitse laagvlakte. De afrocentristen opperen dat “Zwart Afrika” niet alleen de bakermat was van de mensheid, maar dat hiervandaan ook belangrijke culturele impulsen waren uitgegaan. En ondertussen blijven er classici als Simon Goldhill (en de leden van de Europese Conventie dus) die nog steeds voor Griekenland een uitzonderlijke plek opeisen, ongehinderd door kennis van de twee twintigste-eeuwse radiocarbonrevoluties.

Het centrale probleem met de genoemde theorieën is, als we even afzien van de steeds verschuivende definitie, dat men elke keer één volk wil aanwijzen als “de eerstgeborene van Moeder Natuur” (Winckelmann) die de mensheid had getoond hoe primitieve samenlevingen van jagers en verzamelaars konden evolueren tot beschaafde, schrijvende, stedelijke maatschappijen. Dat er slechts één cultuurcentrum is geweest, is echter allang weerlegd. Hier is een niet uitputtend lijstje dat de overgang van jagers/verzamelaars naar complexe samenleving documenteert.

• Aardewerk: ontstaan in China rond 18.000-17.000 v.Chr. Daarna verspreidde het zich naar het westen; in het Midden-Oosten dateert het oudste aardewerk uit ongeveer 7000 v.Chr. (Çatalhöyük).
• Akkerbouw: laten we zeggen rond 10.000 v.Chr. in de Taurus en Zagros. Tarwe werd bijvoorbeeld verbouwd in Cafer Höyük aan de bovenloop van de Eufraat.
• Heiligdom: Sheikh-e Abad in West-Iran (9800 v.Chr.).
• Veeteelt: de geit en het schaap werden in het tiende millennium v.Chr. gedomesticeerd, opnieuw in de Taurus en Zagros.
• Monumentale sculptuur: Göbekli Tepe in Zuidoost-Turkije (9000 v.Chr.).
• Huizen met muren van tichels en een echt dak: opnieuw Çatalhöyük in Turkije (7400 v.Chr.).
• Zuivel (en lactosetolerantie): 6500 v.Chr. rond de Zee van Marmara (Pendik en Hoca Çeşme).
• Kopernijverheid: rond 5000 in Gumelnița-cultuur (Zuidoost-Roemenië).
• Wijn: ongeveer 5000 v.Chr. in oostelijk Turkije.
• Domesticatie van de ezel: oostelijk Afrika 5000 v.Chr.
• Huidskleurverschil: de meest aannemelijke verklaring voor het ontstaan van de blanke huid is een vitamine-D-gebrek dat bij boeren vaker voorkomt dan bij jagers, wat een datering rond 5000 v.Chr. aannemelijk maakt. In elk geval ontstonden de verschillende huidskleuren ná 7000 v.Chr.
• Gouden sieraden: rond 4600 in Varna (Oost-Bulgarije).
• Vier vroege steden: Tell Brak (Syrië) 3800 v.Chr.; Eridu (Irak) 3700 v.Chr.; Uruk (Irak) 3500 v.Chr.; Hierakonpolis (Egypte) 3500 v.Chr.
• Het wiel, de wagen: oostelijk Roemenië 3600 v.Chr.
• De ploeg: op z’n laatst rond 3500 v.Chr. in Mesopotamië.
• Wolnijverheid: vierde millennium v.Chr. in de Kaukasus.
• Interregionale handel: Melitene (Arslantepe) in oostelijk Turkije exporteerde rond 3700 bewerkt koper naar zuidelijk Irak en importeerde koper, zilver en goud uit de westelijke Kaukasus.
• Domesticatie van het paard: Oekraïne 3500 v.Chr.
• Schrift: rond 3300 v.Chr. ontstonden zowel in Egypte als Mesopotamië schriftsoorten. Iets later waren het Iraanse Jiroft en de Indusschriften.
• Begin van de Bronstijd: een kwestie van definitie. Egyptologen kiezen voor 3150 v.Chr., assyriologen voor 2900 terwijl men het voor het Egeïsche Zee-gebied afrondt op 3000.

Kortom, toen de mensen eindelijk in staat waren op te schrijven wat van interessante dingen ze zoal meemaakten, waren de spannende millennia waarin we van jager/verzamelaar tot stedeling evolueerden, net voorbij.

Bright-red pigment in a tube: Wait, could this be a (very!) early #lipstick 💄 predecessor from #BronzeAge #Jiroft? 🤔

https://www.livescience.com/archaeology/bright-red-pigment-is-one-of-the-earliest-examples-of-bronze-age-lipstick via LiveScience.com

Ich bin grad ein bisschen geflasht von dem 36-Felder Spieltisch aus Jiroft (3. Jahrtausend v. Chr., heute im Iran). Verblüffende strukturelle Übereinstimmung mit dem (2000-2500 Jahre jüngeren) römischen Ludus duodecim scriptorum.

#Jiroft #Archaeology #XIIscripta #GameStudies #HistoryOfGames

Oldest lipstick ever found discovered in Iran

Archaeologists in the Jiroft region of southeastern Iran have uncovered a remarkable discovery. Among numerous artifacts looted and later recovered, a small chlorite vial has been found containing a deep red cosmetic preparation believed to be an ancient form of lipstick...

More information: https://archaeologymag.com/2024/02/the-worlds-oldest-lipstick-ever-found-discovered-in-iran/

Follow @archaeology

#archaeology #archeology #archeologia #ancientiran #chlorite #lipstick #jiroft #cosmetics #bronzeage

This Ancient Civilization Wasn't Discovered Until 2001! Jiroft: Iran's Lost Civilization
https://youtu.be/epaEZt7wlFM

#Iran #Jiroft #Archeology

Nationwide protests and strikes against executions began today in Iran. Here are the calls from different cities:
#Yazd, #Ardakan, #Aschkezar, #Bafq, #Bahabad, #Khatam, #Mehriz, #Meybod, #Taft, #Yazd, #Shahr_e_Kord, #Zahedan#Schahr_e_Qods, #Esfarayen, #Malard, #Isfahan, #Bushehr, #Varamin, #Jiroft, #Sabzevar, #Shiraz, #Dezful, #Sistan_Baluchestan province, #Zanjan, #Najafabad, Universities of Qods City, Azad Tehran North, Azad Tehran West, University of Tehran. All southern cities, #Kermanshah, #Tabriz, #Amol, #Zand University of Shiraz, #Aligudarz, #Azna, #Borudscherd, #Chorramabad, #Delfan, #Dorud, #Doureh, #Kuhdasht, #Pol_e_Dochtar, #Rumeschkhan, Selseleh, Badreh, Darrehschahr, Dehloran, Chardavol, Chavar, Eyvan, #Holeylan, #Ilam, #Malekschahi, #Mehran, #Abdanan, #Sirwan, #Mashhad, #Bojnord, #Babol, #Qaem_Shahr, #Rasht and #Lahijan,#Sari, #Tehran, #Bardaskan, #Abdanan #Ghom, #Karaj, #Torbat_e_Heydarieh, #Arak, Aufruf zum landesweiten Streik der Lkw-Fahrer
Call for nationwide strike of truck drivers

👇​
#Mahsa_Amini
#اعتصاب_سراسری
#مهسا_امینی
#ژینا_امینی