George Pieterson in #PanoramadeLeeuw

George Pieterson (website KCO)

Op zondag 24 april overleed de klarinettist George Pieterson, die jarenlang de eerste stoel bezette in het Concertgebouworkest. Hij speelde ook graag kamermuziek en trok de wereld rond met het Rondom Ensemble, verder bestaande uit de violiste Vera Beths, de cellist Anner Bijlsma en de pianist Reinbert de Leeuw. Ik schreef een in memoriam voor Cultuurpers en draaide de klarinetsolo uit Quatuor pour la fin du temps van Messiaen in aflevering IXX van Panorama de Leeuw op de Concertzender. Terugluisteren via deze link.

Donderdag 17 maart ging het vioolconcert Roads to Everywhere van Joey Roukens in première in het Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. Ik sprak hem die middag tijdens een inleiding voor publiek en daarna tijdens een openbare repetitie met solist Joseph Puglia en het Asko|Schönberg o.l.v. Clark Rundell. Ik had eerder al een interview met Roukens gepubliceerd op Cultuurpers.

De volgende dag klonk op Südwest Rundfunk mijn reportage van het Opera Forward Festival. Hiervoor sprak ik onder anderen Kaija Saariaho en Peter Sellars, die de opera Only the Sound Remains ‘een paradijs op aarde’ noemde.

Diezelfde avond verzorgde ik opnieuw een inleiding, voor de vrienden van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik sprak met de pianist Cédric Tiberghien, de altviolist Antoine Tamestit en de slagwerker Colin Currie. Zij vertelden levendig over het programma, waarin Bartóks Sonate voor twee piano’s en slagwerk centraal stond.

Cédric Tiberghien – Thea Derks – Antoine Tamestit MGIJ 18-3-2016

Zondag 20 maart ging de opera Blank Out van Michel van der Aa in première, die eveneens onderdeel vormde van het Opera Forward Festival. Ik was zeer onder de indruk, zoals te lezen in mijn bespreking.

Vier dagen later interviewde ik voor Cultuurpers de Britse componiste Anna Meredith, die voor de Nederlandse blokfluitist Erik Bosgraaf de Origami Songs componeerde. Dit vijfdelige werk is geïnspireerd op de gelijknamige Japanse papiervouwtechniek en Meredith belicht in elk deel een ander aspect. Een concert wil ze het niet noemen, liever spreekt ze van vijf miniaturen, waarin de blokfluitist het orkest op sleeptouw neemt.

Thea Derks + Vadim Repin Schiphol 30-3-2016

Woensdag 30 maart trof ik op Schiphol de Russische violist Vadim Repin, die naar Nederland kwam voor drie concerten met het Noord Nederlands Orkest, waarbij hij soleerde in het Tweede Vioolconcert van Sergei Prokofjev. Ik sprak hem voor de live uitzending op 1 april in het AVROTROSVrijdagconcert en schreef ook een artikel voor Cultuurpers.

Een week later stond de Britse componist Thomas Adès centraal tijdens een concert van het Doelen Ensemble en de pianist Ralph van Raat in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Tijdens de inleiding sprak ik met de cellist Hans Woudenberg en met Van Raat. Adès kon wegens een repetitie helaas niet zelf aanwezig zijn.

Thea + Hans Woudenberg + Ralph van Raat MGIJ 13-4-2016

Op woensdag 20 april bezocht ik een voorstelling van Roméo et Juliette, een ‘dramatische symfonie’ van Hector Berlioz in een productie van choreograaf/regisseur Sascha Waltz bij De Nationale Opera en Ballet. De kritieken waren zeer wisselend, sommige collega’s waren zelfs uitgesproken negatief, maar ik was bijzonder enthousiast, zoals te lezen in mijn recensie.

De avond erna verzorgde ik een inleiding met de Amerikaanse componist Julia Wolfe, wier avondvullende Steel Hammer werd uitgevoerd door de Bang on a Can All-Stars en het Noorse vocale Trio Medieaval. Ik had Wolfe ook al gesproken voor Cultuurpers en kende het stuk van cd, maar live was het toch weer een heel andere beleving, deze mix van folkmuziek, rock, nieuw klassiek en minimal music. Het publiek was laaiend enthousiast.

Thea Derks + Julia Wolfe MGIJ 21-4-2016

De volgende ochtend sprak ik voor Radio4 met de Russische violiste Viktoria Mullova, die ‘s avonds het Vioolconcert van Sibelius uitvoerde met het Radio Filharmonisch Orkest in het AVROTROSVrijdagconcert. Een bedachtzame, aardige vrouw, die verklapte dat ze door een vingerblessure eigenlijk soepeler was gaan spelen.

Het was een lekker druk weekje, want meteen de volgende dag zat ik in het Zuiderstrandtheater in Den Haag, als lid van de persjury bij het Prinses Christina Concours. Zoals elk jaar was ook dit keer het niveau van de jonge musici ongekend hoog. Toch hadden we snel onze keuze gemaakt. Je leest hier mijn verslag.

persjury PCC 23-4-2016 Aad de Been, Makira Mual, Mark Brouwers, Maartje Stokkers, Thea Derks (voorzitter)

De maand april werd afgesloten in Almere, waar ik een #Reinbertlezing verzorgde bij Kunst in de Kamer. Een heerlijke avond, met een bijzonder hartelijk en aandachtig publiek. De jonge pianist Remon Holsbergen speelde in de pauze en na afloop muziek van Franz Liszt en Tristan Keuris en mijn trouwe partner Ger verzorgde de geluidsvoorbeelden van cd.

Dit leverde enkele hilarische momenten op – bijvoorbeeld toen ik dramatisch uitriep: “En toen hoorde Reinbert dit….!”, waarop het klonk: “Wat dan?” Ach, niet alles kan altijd perfect zijn, en de sfeer werd er alleen maar beter op.

Kunst in de Kamer Almere 30-4-2016

De maand mei is nog maar net begonnen, maar ook nu ben ik hard aan het werk. Zo schreef ik een voorbeschouwing over het Festival De Muze van Zuid, dat op 21 en 22 mei werk van componisten uitvoert naar wie begin twintigste eeuw een straat werd vernoemd. En ik sprak met Mayke Nas over haar voor het Koninklijk Concertgebouw gecomponeerde Down the Rabbit-Hole, waarmee ze de Kees van Baarenprijs 2015 won. Deze wordt 14 mei uitgereikt tijdens het Festival in de Branding in Den Haag.

#AnnerBijlsma #AntoineTamestit #AskoSchönberg #BlankOut #CédricTiberghien #ClarkRundell #ColinCurrie #Concertgebouworkest #Concertzender #Cultuurpers #DagInDeBranding #DeMuzeVanZuid #DeNationaleOperaEnBallet #DoelenKwartet #DownTheRabbitHole #GeorgePieterson #HansWoudenberg #JoePuglia #JoeyRoukens #JuliaWolfe #KaijaSaariaho #KeesVanBaarenprijs #KunstInDeKamerAlmere #MaykeNas #MichelVanDerAa #MuziekgebouwAanTIJ #OperaForwardFestival #PanoramaDeLeeuw #PeterSellars #PrinsesChristinaConcours #RadioFilharmonischOrkest #RalphVanRaat #ReinbertDeLeeuw #Reinbertlezing #RoadsToEverywhere #RoméoEtJuliette #SaschaWaltz #SteelHammer #ThomasAdès #VadimRepin #VeraBeths #ViktoriaMullova

Krzysztov Warlikowski: ‘Bergs schuldgevoel leidde tot gruwelijke opera Wozzeck’

‘Hoe kleiner de gemeenschap hoe bekrompener de geest’, zegt Krzysztof Warlikowski. De Poolse regisseur maakt deze maand zijn debuut bij De Nationale Opera met Wozzeck van Alban Berg. Het is de tweede keer dat hij dit iconische werk van de twintigste eeuw onder handen neemt. Hiertoe put hij uit zijn eigen ervaringen tijdens zijn jeugd in Stettin.

Het is uitzonderlijk dat hij de uitnodiging aannam, zegt Warlikowski: ‘Uit principe doe ik nooit twee keer hetzelfde stuk, maar Wozzeck was mijn eerste opera. Ik regisseerde hem elf jaar geleden bij het Wielki Theater in Warschau. Dat was voor mij een belangrijke ervaring. Daarna deed ik Lulu in Brussel, waardoor ik nieuwe inzichten kreeg over Alban Berg. Dus toen De Nationale Opera mij vroeg heb ik de kans om een nieuwe interpretatie te tonen onmiddellijk aangegrepen.’

Hij week af van zijn principe omdat zijn visie op Wozzeck totaal veranderd is: ‘Je hebt een ander bewustzijn als je twee opera’s van Berg gedaan hebt. Wozzeck is af, het is de eerste explosie van Bergs talent voor opera, Lulu is veel geavanceerder en moderner, maar bleef onvoltooid. Doordat ik beide werken heb geregisseerd, ben ik me gaandeweg gaan realiseren dat de rol van het kind ontzettend belangrijk is. Voor mij is de centrale vraag: wat gaat er met het jongetje gebeuren?’

Berg flirt met eigen dochter

Opvallend, aangezien Wozzecks zoontje slechts een bijrol speelt, maar Warlikowski heeft er goede redenen voor. ‘Kijk naar de biografie van Alban Berg. Toen hij zeventien was had hij een korte maar hevige affaire met een twee keer zo oude bediende. Zij kreeg een kind, werd door de familie afgekocht en verdween voorgoed uit Bergs leven. Vijfentwintig jaar later stond zijn dochter opeens voor zijn neus en vroeg hem te spreken. Niet wetende wie zij was, probeerde hij haar zelfs te verleiden. Pas toen onthulde ze dat hij haar vader was.’

Warlikowski kan zijn afschuw nauwelijks verbergen: ‘Dit levensfeit is tot mijn verbijstering jarenlang genegeerd door musicologen en historici. En wat bleek? Hij had haar kaartjes gestuurd voor de première van Wozzeck, maar ergens achter op het tweede balkon in de goedkoopste prijsklasse. Heel vreemd en naar. Ook zijn vrouw gedroeg zich vervelend naar het meisje toe.’

Schuldgevoel

De regisseur is ervan overtuigd dat Bergs schuldgevoel leidde tot twee van zijn meest gewaardeerde scheppingen. ‘In zijn eigen leven wist hij niet hoe hij met zijn weeskind om moest gaan, maar hij wijdde wel twee geweldige, gruwelijke opera’s aan deze thematiek. Wozzeck zelf is dan misschien geen wees, maar we zien vanaf het begin dat zijn gezin niet goed functioneert. Als hij Marie doodt en vervolgens zelfmoord pleegt laat hij zijn zoontje verweesd achter. Lulu is een jong meisje dat op straat leeft en door een oudere man wordt opgenomen, die haar misbruikt.’

Eva-Maria Westbroek (Marie) en Jacob Jutte (kleine Wozzeck) in Wozzeck (c) De Nationale Opera

Dat hij zijn eigen dochter zo unfair behandeld had, werd volgens de regisseur een levenslange obsessie voor Berg. ‘Hij wendde zich tot de opera om over zijn innerlijke trauma’s te spreken. Neem die slotscène van Wozzeck! Geen enkele andere opera besluit met enkel kinderen op het toneel. Als zij het zoontje vertellen dat zijn moeder dood is, zegt de kleine Wozzeck alleen maar “hop, hop”. Het is traumatisch, hij wil de waarheid niet weten. Hij kan die eenvoudigweg niet accepteren, daarom doet hij alsof de boodschap niet tot hem doordringt.’

Vicieuze cirkel

Warlikowski verwijst daarnaast naar de historische Johann Christian Woyzeck: ‘Diens leven stond model voor het toneelstuk Woyzeck van Georg Büchner, waarop Berg weer zijn opera baseerde. Woyzeck had als klein kind zijn ouders verloren en groeide op als wees. Het is als een vicieuze cirkel. We kunnen ons voorstellen dat het zoontje van Wozzeck en Marie later opnieuw een crimineel en moordenaar zal worden. Omdat we zien wat er in zijn kindertijd gebeurt.’

Dat leidt voor de regisseur onvermijdelijk tot de vraag wat voor jeugd de operaheld zelf gehad heeft. ‘Waarom steekt hij Marie dood en welk effect heeft dit op hun zoontje? Wat moet er van hem worden? Dat is een moderne, haast freudiaans vraag. Hoe wordt een kind beïnvloed door zijn opvoeding, zijn omgeving, zijn scholing? Wat gebeurde er toen hij drie, of zeven jaar oud was? Ik wil dat wij ons afvragen hoezeer wij onze kinderen beïnvloeden. Hoe makkelijk het is hun het paradijs te ontnemen als ze klein zijn.’

Verloren paradijs

Vurig: ‘Het is de enige periode op deze planeet dat je in de hemel verkeert. Dat duurt ongeveer tot je zevende, afhankelijk van hoezeer je ouders je beschermen.’ Daarom plaatst Warlikowski het kind prominent op het podium. ‘De jongen is in de meeste scènes aanwezig, ook al neemt hij geen deel aan de handeling. Ik wil dat hij ziet hoe zijn vader door anderen wordt behandeld, hoe het conflict tussen zijn ouders escaleert. Hij is een toeschouwer, hij volgt wat er gebeurt.’

Zo beleeft het jongetje mee hoe zijn kwetsbare vader door anderen vernederd wordt en hoe zijn moeder lonkt naar de potige tambour-maître. ‘Wozzeck heeft hallucinaties, verkeert op de rand van borderline. Marie vraagt zich af wat eigenlijk de betekenis is van hun relatie en hun kind, waarvoor hij geen aandacht heeft. Misschien kiest ze daarom wel voor de tambour-maître, wellicht zal hij een betere vader zijn. Maar tijdens een ruzie met een vriendin realiseert ze zich dat ze in de ogen van de wereld altijd een hoer zal blijven.’

Bekrompen blik

En hier wordt Warlikowski fel: ‘Ik heb dit soort mechanismen zelf ervaren toen ik opgroeide in Stettin. Niet in het centrum, maar in de buitenwijken, waar mensen denken zoals op het platteland. Hoe kleiner de omgeving, hoe bekrompener de blik. Iedereen wees naar een bepaald meisje in onze straat en noemde haar een hoer. Ik zei: maar ze is ontzettend aardig,  zij is mijn vriendin. Dat mocht niet baten. Iedereen had zijn oordeel klaar, omdat ze wisselende minnaars had en ongetrouwd een kind grootbracht.’

Die ervaring in het communistische Polen van de jaren zeventig heeft zijn visie op Wozzeck mede gevormd. ‘Voor mij gaat de opera niet zozeer over sociale ongelijkheid als wel over de moeizame intermenselijke verhoudingen. – Waarvan de kleine Wozzeck het slachtoffer wordt.’

#AlbanBerg #DeNationaleOpera #KrzysztofWarlikowski #Lulu #OperaForwardFestival #Wozzeck

Fortress Europe: Prachtmuziek van Calliope Tsoupaki, problematisch libretto

Tijdens het slotapplaus voor haar nieuwe opera Fortress Europe schittert Calliope Tsoupaki (1963) maandag 20 maart door afwezigheid. Pijnlijk foutje in de communicatie bij deze productie van het Opera Forward Festival en Opera Trionfo in de Stadsschouwburg van Amsterdam.

Jammer, want de Grieks-Nederlandse componist heeft de bijval meer dan verdiend. In een kleine twee uur tijd voert ze ons mee op een meeslepende en enerverende muzikale reis, die perfect aansluit bij het thema van de vluchtelingenproblematiek.

Kruidige harmonieën

Trefzeker schetst zij met wiegende ritmes de golfslag van de Middellandse Zee. Deze betekent voor zovelen een overtocht – naar het beloofde land of de verdrinkingsdood. Klaaglijke cantilenen van een (alt)hobo maken hun gevoelens van weemoed om het verlies van huis en haard invoelbaar.

De kruidige harmonieën en gebogen tonen van de musici van het Asko|Schönberg en de zangers van het Nederlands Studenten Kamerkoor verwijzen subtiel naar de Arabische achtergrond van de bootvluchtelingen. Ook de Griekse volksmuziek is nooit ver weg; de vele drones (liggende tonen) creëren een sfeer van gelatenheid en berusting.

Aangespoelde zwemvesten

Het toneelbeeld van Dieuweke van Reij is eenvoudig maar doeltreffend. Midden op een ronddraaiend plateau staat een gigantische deur: de poort tot Fort Europa. Daarachter zien we de klippen waarop de asielzoekers aan land komen. Deze zijn bezaaid met aangespoelde zwemvesten. Ervoor zien we de kamer van Europa in Brussel. Zij was ooit zelf vluchteling, maar spoort nu haar zoon, de politicus Frans Verhaegen aan geen enkeling toe te laten.

Maar als Frans afreist naar Griekenland om persoonlijk de situatie in ogenschouw te nemen, wordt hij geraakt door dit desolate beeld. Hij raakt in de war wanneer Amar aanspoelt als enige overlevende van een vluchtelingensloep. Hij wil hem helpen, maar tegelijkertijd de poort stevig dichthouden. Een overdonderende slagwerksolo doet de Rabozaal op zijn grondvesten schudden als Amar wanhopig op de deur beukt en Frans om genade smeekt.

Keelsnoerend is de scène waarin hij vertelt over zijn metgezellen, onder wie een klein kind, die allemaal door de golven zijn verzwolgen. Een voor een nemen de koorleden plaats in een veel te krap scheepje. Op elkaar gepropt zingen zij een aangrijpende meerstemmige klaagzang, terwijl ze in slowmotion van links naar rechts bewegen. Zo wordt hun claustrofobie en angst  invoelbaar.

Eenduidig libretto

Tsoupaki’s partituur geeft veel ruimte aan de zangsolisten, die nergens overstemd worden. De tenor Erik Slik geeft met zijn mooie stem en overtuigende spel zijn wankelmoedige relatie tot zowel zijn moeder als de vluchteling gestalte. De basbariton Yavuz Arman Isleker is met zijn gitzwarte baard en krullenkop goed gecast als vertwijfelde gelukszoeker.

De sopraan Rosemary Joshua glorieert in haar toch wat ondankbare rol van de onbuigzame Europa. Ze is van A tot Z verstaanbaar en geeft haar personage met een scala aan gezichtsuitdrukkingen waarlijk vlees op de botten.

Een hele prestatie gezien het volstrekt eenduidige libretto, dat geen enkele ruimte laat voor onze eigen fantasie. Jonathan West liet zich voor zijn Engelse tekst weliswaar inspireren door het boek Gelukszoekers van Ilja L. Pfeijffer, maar van poëzie of sublimering is nergens sprake. We krijgen de harde krantenfeiten rauw in ons gezicht geslingerd.

Waarom Europa zo fel gekant is tegen mensen die net als zij op zoek gaan naar een veilige haven, blijft volstrekt onduidelijk. Evenmin vindt er een ontwikkeling of catharsis plaats. Aan het eind staan we nog precies op dezelfde plaats als aan het begin. Zij het dat Amar zich inmiddels in wanhoop heeft opgehangen. Halverwege de voorstelling zakt de spanning volledig weg en ga je snakken naar het einde.

Kortom: een mislukking op niveau. De pakkende enscenering van Floris Visser, de prachtige muziek van Calliope Tsoupaki, de uitstekende zangers en musici en dirigent Bas Wiegers verdienen beter.

#CalliopeTsoupaki #FortressEurope #OperaForwardFestival #OperaTrionfo #StadsschouwburgAmsterdam

Podcast Moritz Eggert on his opera Caliban: ‘Our exploitation of others now comes back to us’

Moritz Eggert (c) Mara Eggert

The theme of the 2nd edition of the Amsterdam based Opera Forward Festival is ‘macht/onmacht’ (‘power/powerlessness’ ). The German composer Moritz Eggert composed Caliban for the Asko|Schönberg ensemble, three singers and a narrator. The libretto by Peter te Nuyl is based on the hapless character in Shakespeare’s play The Tempest.

Scorned and abused by Prospero and others, Caliban learns from his surroundings, gradually evolving from victim into perpetrator. The opera will be premièred on 25 March in the Amsterdam Compagnietheater.

I spoke to Moritz Eggert after a rehearsal for the podcast underneath.

#Caliban #Compagnietheater #MoritzEggert #OperaForwardFestival #Shakespeare

Opera The New Prince: pretentious bombast

It is not easy to visit an opera unbiased when it is presented as a stunning piece of contemporary social criticism. Especially if it evokes such totally opposite reactions. The one calls The New Prince ‘an opera in the vein of our time’ (Mischa Spel, NRC), the other dubs it ‘a big fail’ (Erik Voermans, Het Parool). A subsequent critic demands more ‘textual stratification and less musical clichés’ (Peter van der Lint, Trouw). Yet another calls it a ‘spectacle opera’ that leaves nothing to our imagination (Henri Drost, Theaterkrant).

Phew.

Let’s start at the beginning. The Arab-American composer Mohammed Fairouz (1985) was commissioned for The New Prince by the Opera Forward Festival. David Ignatius, a columnist for The New York Times supplied the libretto. He based it on Il Principe, a book by Niccolò Machiavelli, published in 1532, in which he describes the machinations of power.

Chewing gum

Ignatius presents Machiavelli as a living person, who is called to the rescue by pop-star president Wu Virtu. It is 2032 and Virtu leads the empire Amerasiopia, yet his position wavers. He is modelled after Kim Jong-un, the current ruler of North Korea. Avidly chewing gum he looks down on the scene from the mayor’s lodge of the Amsterdam City Theatre. The South Korean bass Simon Lim has the perfect arrogant stance and a good voice, but his English is barely comprehensible.

Wu Virtu (Simon Lim) photo Marco Borggreve

Bored, he watches how Machiavelli (the very convincing baritone Joshua Hopkins) dishes out the do’s and especially don’ts of a successful ruler. Aided by co-author Henry Kissinger (nicely smug interpretation of Marc Kudisch) he is working on a new version of Il Principe. His patron is Lady Fortuna (a highly pregnant, bossy Karin Strobos), who also acts as principal of his axioms. A colourful parade of dictators – from Savonarola to Hitler and from Mao Tse-Tung to Mubarak – illustrates ‘why princes must guard themselves against revolution’.

Explicit sex scenes – including Bill Clinton with cigar and Monica Lewinsky (a randy Nora Fischer) – show that a ruler must curb his primitive urges. Also, a ‘clash of civilizations’ should be avoided. Osama bin Laden and Dick Cheney descend a grand staircase singing, each stressing their own right. Wu Virtu is only moderately interested in Machiavelli’s lessons. Yet when his people revolt, he cunningly knows how to shift their anger on him. Bruised and beaten Machiavelli decides to withdraw into his writing life, together with Fortuna.

Undramatic libretto, bombardment of images

Director Lotte de Beer pairs the abundance of – one-dimensional – characters and events with a bombardment of images. It looks spectacular, with dazzlingly fast costume changes and dramatic scenery. De Beer adds one additional reference to current events to the totally undramatic and pretentious libretto: Donald Trump and Hilary Clinton fighting over a globe. When he brutishly pulls this from her hands a chorus appears behind him, wearing Trump masks. Indeed, nothing is left to our imagination.

The opera is not helped by the music of Fairouz, played rather sloppily by the Hague Philharmonic under the baton of Steven Sloane. The score is one big, bombastic pastiche. Carl Orff, Leonard Bernstein, John Adams, American folk music, Italian bel canto, Gregorian chant, jazz, everything passes by. Though it’s catchy, and the pounding rhythms are contagious, it lacks character and challenge. Too slick for opera, too unpolished for musical.

In short, also a big fail from me.

#DavidIgnatius #JoshuaHopkins #LotteDeBeer #MohammedFairouz #OperaForwardFestival #TheHaguePhilharmonic

Ingo Metzmacher on Das Floss der Medusa: ‘Death is a very seductive woman’

Le radeau de la Méduse, Théodore Géricault, image from Wikipedia

On Tuesday 13 March the Opera Forward Festival opened with Das Floss der Medusa (The Raft of the Medusa) by Hans Werner Henze. This oratorio from 1968 fits in seamlessly with the theme of the third edition: Fate and Awareness. It is inspired by a true story from 1816, when the French frigate Méduse stranded on the African coast. The people on board were left to their fate; of the 154 people on board, only fourteen survived.

The French painter Théodore Géricault immortalised this tragic incident on his canvas Le radeau de la Méduse. This formed the starting point for Henze (1926-2012). His oratorio is a timeless requiem for the nameless victims who fall prey to the indifference of the privileged. The piece is directed by Romeo Castellucci and conducted by Ingo Metzmacher, who personally worked with Henze: ‘Henze stood up for the weak from a deeply human standpoint. He was a convinced left-winger. Germany not always valued his stance.’

For a long time he was not really appreciated as a composer, either. How do you explain this?

Towards the end of the twentieth century modernism was the only truth, but Henze harked back to the past. He had his origins in composers such as Alban Berg and Karl Amadeus Hartmann. He had a great sensitivity to sound. His music originated from the theatre, from singing; singing is in itself something traditional. Unlike his contemporaries, he always sought to find beautiful melodies. He felt misunderstood in Germany, that is why he moved to Italy. There, too, his political commitment was less controversial.

Henze wrote in traditional forms, such as symphonies, operas and this oratorio, Das Floss der Medusa. Those genres are centuries old, he clearly felt comfortable with the official canon. Personally I think his music is incredibly complex, but at the same time it’s always text driven. Henze has a great sense of drama and creates strong contrasts. His music is very lyrical, always rooted in sound. Also in Das Floss der Medusa the lyrical moments are the by far the strongest.

Remarkably the role of Death is sung by a woman.

Indeed, there you have it! We say ‘Der Tod’, male; in Italian it is ‘La morte’, female. It was obvious to Henze that Death should have a woman’s voice. Death is enticing and seductive, it encircles you and provides security. He/she represents a great force in this piece, also musically. The voice of the soprano is interwoven with the strings, very suggestive and charming. Of the 154 people on board, only fourteen manage to resist her lure.

This implies that the people choose to die, yet they are victims. After all, the government doesn’t do anything to save them from their rickety raft.

Certainly, but when you are in great need there is a great temptation to throw yourself into the arms of death. Moreover, Death is a physical person in this oratorio. A woman who constantly sings: ‘Come to me. Here it is better. You are with far too many anyway.’

That call sounds ceaselessly, loud and clear, engaging, flattering. It’s interesting that Henze so strongly emphasizes this temptation. Once the people have died, they not only sing lyrics from Dante’s Inferno but also from Paradiso. Without this ambivalence, it would have been a pure protest piece, a kind of agit-prop. This gives it a deeper meaning.

Das Floss der Medusa is very topical at the moment. Immediately after the refugee crisis broke out, I thought: we must stage this piece. And Castellucci does indeed relate it to the present. He even went to Senegal, where he shot a film. I think he would love to make a live connection with the boat refugees on the Mediterranean every night. But you should ask him, it is technically impossible anyway.

It is in any case a major challenge to stage such an oratorio. But if someone can do it, then it’s Castellucci. Without lapsing into sentimentality, he wants to move people and make them think about its universal theme. In essence, of course, it is about power.

We refuse to extend a hand to the weak, the disenfranchised, the poor. While they fight for their lives, we more fortunate Europeans sit comfortably back and relax. Our first impulse is not to help, but to give up. Henze opposed this attitude throughout his life, which makes him very dear to me.

Besides the soprano, there are two male soloists, what is their role?

A baritone sings the role of Jean-Charles, the mulatto from the original story who resists Death until the end. When a ship finally comes into sight he swings a red flag, but shortly after his rescue he dies. Musically he is linked to wind instruments, harp and melodic percussion instruments. His role is extremely dramatic, we can identify with him personally.

Then there is a narrator, who calls himself Charon, the mediator between life and death. He takes people across with his boat; his objective tone creates a purposeful distance. Charon is related to the percussion in the orchestra, instruments without pitch.

Thus Henze creates three different worlds, which remain largely separated from each other. The instruments at times play simultaneously, but more often they are opposed to each other. That’s why the strings in the orchestra pit are on the left, the wind players on the right and the percussion in between.

A similar distribution can be seen on stage. At the beginning of the performance the singers of the choir are on the right. They represent the realm of the living, the 154 people on the raft, including a number of children. Then the great dying begins and the choir divides itself up. It starts with a small group of dead, who move to the left of the stage.

In the second part, a lot of time has passed and this group has grown considerably. Towards the end, two ‘solo’ choirs are formed, consisting of the 14 living and 13 dying characters. The latter group gradually becomes smaller and smaller, and ultimately only the fourteen survivors are left standing on the right. Thus the piece does not end in pure desperation: they represent our hope for a better future.

I love this messianic attitude. Henze’s work has an impressive utopian power. He wanted to shake people awake, take them out of their comfort zone. He does so excellently in Das Floss der Medusa. To be honest, I miss that explosive power in contemporary music.

I wrote a review for Theaterkrant (in Dutch), you read it here.

#HansWernerHenze #IngoMetzmacher #OperaForwardFestival #RomeoCastellucci

Micha Hamel on his opera Caruso a Cuba: ‘Caruso is trapped in his star status’

(c) Petrovsky & Ramone, Origithing Photography

It all started at a book market during a holiday in Berlin, with the book Wo Aida Caruso fand. This German translation of Como un mensajero tuyo (As Your Messenger) of the Cuban author Mayra Montero at once triggered Micha Hamel’s interest: ‘The title made my antenna crackle. It was clever of the publisher not to choose a literal translation but to refer to the main characters: the historical figure Caruso and the opera heroine Aida’. Hamel read the book in one go and decided to turn it into an opera, Caruso a Cuba. It will be premiered on Sunday 3 March as part of the Opera Forward Festival, Otto Tausk conducting the Nederlands Kamerorkest.

The libretto starts from a historical fact – the bomb that exploded in the theatre of Havana while Caruso sang the role of Radamès in Aida in 1920 – the rest is fiction. ‘I had been talking to Pierre Audi for quite some time about a new production and now I knew: this story is an opera. Love and fate are the themes, it’s about opera and plays in an opera house.’ Hamel decided to deepen his bond with the opera tradition and at the same time write a work about unfulfilled love. ‘A difficult subject, which I have never worked out before in music theatre.’

Belcanto

From a very young age Hamel was inspired by the love for the belcanto of composers such as Verdi and Puccini: ‘My parents played a lot of recordings of opera, and I started composing after seeing the film Amadeus, I was fourteen years old. When the new venue of the Dutch National Opera opened I immediately took out a subscription. I visited all productions, until I went to study at the Royal Conservatoire in The Hague.’ Thanks to a Neapolitan lover he also learned to speak Italian fluently, the language of the libretto, which he wrote himself.

Act of love

The spirit of Verdi and Puccini can be heard in the score: ‘Without imitating I try to make my music sound as I hear theirs. Composing is always an act of love, an homage to the existing body of music that mankind has developed. For example, the orchestra plays a few bars from the Aida overture when the performance begins, and via audio fragments we twice hear the real Caruso as Radamès. There are also some style quotations, but with their own, contemporary colours.’

Musically, Hamel follows the story closely: ‘The protagonist Enrico Caruso arrives in Havana majestically and confidently, intent on shining as a star there. Towards the end he is completely wrecked and disillusioned, abandoned by all and every. My music starts melodiously and traditionally, but ends in grim atmospheres, with atonal fragments and radio noise.’

Baritonal tenor

The voice of Caruso still attracts admiration, also from Micha Hamel. ‘He does not really sound like a tenor but full and broad, also in the higher registers, more like a baritone. In his early years he even had trouble with the high notes, but when he mastered them technically, his career went fast. He always sings from the character, with small glissandi, sobs, accelerations and decelerations that logically sprout from the meaning of music and text, from what his character feels at that particular moment.’

In the tenor Airam Hernandez Hamel has found the ideal Caruso. ‘That role is quite a challenge because of the gigantic reputation of the historical Enrico Caruso. Also in terms of physical and appearance, the singer must be able to carry the role. As soon as I heard Hernandez sing I adapted my first sketches and I sculpted the rest of the part to his possibilities. He seems to love high notes, I love that.’

Doomed love

Hamel himself considers his chamber opera as one spun-out duet between Caruso and Aida. Their doomed love forms the dramatic core, around which the other figures circle. Aida’s mother and her godfather, the priest Calazán, try to turn fate away with rituals from their Lukumi religion. They represent the spiritual dimension. At some more distance there is Caruso’s manager Zirato, who also tries to protect him from evil.’

‘Caruso’s tragedy is that he is a world star, and is trapped in this role. He has no choice but to sing and earn money. He is obsessed with himself, he is the hero of his own life story. The explosion of the bomb may serve as a liberation: he escapes from his life and finds a great love. At the same time, raw reality knocks at the door: the mafia, his ailing health, the fact that he is married, even though his wife lives in New York.’

Caruso disrupts relationships

‘Aida’s tragedy is that she feels Caruso is her great love, but has to release him because he must return to New York. Spurred on by her love she helps him escape from the mafia, but at the same time she helps him escape Cuba – and her. She carries his child, but knows there will never be another man in her life. In a metaphorical sense, Caruso himself is a bomb: wherever he goes, he disrupts personal relationships. In this I see a similarity with Pasolini’s Teorema, in which the human is treated as a primal force that confronts us with our insignificance.’

‘It remains unclear whether the story actually takes place, or only in Caruso’s feverish dreams, floating between life and death. The opera is told from his perspective, his head is full of memories. When he sings we often hear a Neapolitan mandolin, as a melancholic touch. Moreover, an out of tune piano sounds. This reminds him of his youth, but also of the rehearsal room when praciticing an opera role.’

Death in Naples

Hamel once uses an Aida trumpetthe instrument Verdi had especially built for the triumphal march of this opera. It sounds during the ritual in which Caruso is immersed in a lagoon, to alleviate the chaos that his presence in Havana has created. Hamel:  ‘This forms the centre of the piece: in a vision Caruso sees his hometown of Naples; Calazán foresees that Caruso will die there – the latter is also historical.’

Towards the end of the opera, more and more noises creep into the sound image, via percussion and electronic soundscapes. ‘At a certain point there are no longer any stable chords, everything seems to happen randomly and accidentally. Rhythms get stuck, chords only consist of two notes. Caruso a Cuba ends with a high whistling tone. Perhaps this depicts the screaming sound of the falling bomb that Caruso relives in his head, or the tinnitus that the explosion gave him. Tinnitus, the death sentence of every musician…’

Caruso a Cuba runs from 3-9 March

#CarusoACuba #DuctchNationalOpera #MichaHamel #NederlandsKamerorkest #OperaForwardFestival #OttoTausk

Manfred Trojahn on his opera Eurydice – Die Liebenden, blind: ‘Eurydice is a vague person’

In 2011, Dutch National Opera presented the world premiere of Orest, directed by Katie Mitchell. Eleven years later, the Opera Forward Festival stages Eurydice – Die Liebenden, blind, for which Manfred Trojahn also wrote the libretto himself. The premiere is scheduled for 5 March 2022 at the Amsterdam Opera.

Again, the Netherlands Philharmonic Orchestra is in the pit, but this time Pierre Audi is directing. I interviewed Trojahn after a rehearsal: ‘Having heard the piece a few times now, I wonder if my music isn’t too lyrical.’

The idea of dedicating an opera to Eurydice had preoccupied Manfred Trojahn (1949) for some time. He wanted to tell the story from her own perspective. After all, the Greek myth revolves mainly around Orpheus, who wants to retrieve his deceased lover from the dead. But other interpretations are possible, says the composer/librettist: ‘Of course you can interpret the myth as a metaphor for death, but you can also read it differently, as a metaphor for liberation.’

Experience

In his opinion, Eurydice is a woman of some age: ‘She has gained life experience, which Orpheus lacks. He is a young man with certain conceptions of life, but when it comes to love, he is a blank slate. At the beginning of the opera, he meets Eurydice more or less by chance, on the train. He has seen her, has immediately become interested and sings a sonnet by Rilke, unaccompanied by the orchestra. But she has left him to meet with Pluto, the god of death. – Which signifies she is planning to commit suicide.

The train, which gradually changes into a ship, leads to Hades, ‘the other side’ in the words of the libretto. The chance encounter with Orpheus is also significant for Eurydice. ‘Orpheus is someone with whom she immediately forgets everything she has experienced up to that point’, says Trojahn. ‘At that moment she no longer wants to die. Then she must figure out how to get herself out of this situation, because her appointment with Pluto stands and he will not simply let her go.’

No past

Pluto repeatedly shows up as a troublemaker between Eurydice and Orpheus. To this end, he assumes the appearance of her former lovers, with whom she has had more or less happy affairs. Trojahn: ‘By playing all these different roles, Pluto tries to throw Eurydice, and especially Orpheus, off balance.’

He succeeds excellently: ‘Young men invariably think that the person they are in love with has no past. They lack the experience that life has been lived, they cannot imagine that their loved one already has a history. When that person tells them about former lovers, this is not always easy for them to bear.’

Manfred Trojahn: ‘Young men invariably think that the person they are in love with has no past. Orpheus cannot imagine that Eurydice already has a history, it is hard for him to bear when she speaks about former lovers.’

Tweet

Insecurity

Trojahn gives an example from his personal life. ‘I remember a story about how my father demanded my mother to destroy the letters of all his predecessors. He simply could not bear the thought that there had been others before him. I have not been able to check this with him myself, though, as I have not known him well. But I know from my own experience that the younger a man, the more insecure he is in life.’

In the opera, Orpheus keeps asking Eurydice whether this or that man was ‘the first’ or ‘the only one’, like a jealous lover. ‘I don’t know if I would call this jealousy’, Trojahn objects. ‘It’s mainly about insecurity. – Though jealousy is a form of insecurity, too, of course. You are not sure whether the person you love also cares about you. Orpheus struggles with such questions. At least in the first act. Things are different when they meet again on the other side.’

Eurydice in turn seems to play with Orpheus’ feelings. She keeps saying she doesn’t know what she is looking for, who she is waiting for, or who she is on her way to. At the same time she talks about (and to) her former lovers, or claims to love Orpheus. Trojahn: ‘Whether she is playing with him I dare not say, but she is not a straightforward character. She is open to all possibilities. She is a woman who is very vague.’

French kind of vagueness

This, too, is rooted in his own experiences, Trojahn explains: ‘Especially in France, I have met many women who showed this kind of vague behaviour – without me having an affair with them, by the way. It is a playful way of dealing with facts that is strange to me as a German, but which I recognise in people in the arts sector. Eurydice is typically an actress.’

This refers to one of his sources of inspiration, Jean Anouilh’s play Eurydice, which takes place in the theatre world. ‘But even more so, I have been inspired by films such as L’Année dernière à Marienbad by Alain Resnais’, says Trojahn. ‘When a man incidentally meets a woman, he says they have already encountered each other the year before. She, however, can’t remember anything about this. – Or pretends she can’t remember. That is the kind of woman I have tried to describe.’

Emotions

Trojahn often says our human actions are triggered by our emotions. What drives Eurydice? ‘Perhaps she is driven by a wide range of emotions, perhaps even too many. On the other hand, her vagueness and elusiveness may spring from a natural inclination not to be moved or hurt. But I, as author, cannot be the interpreter of my characters, I leave that to the performers.’

Manfred Trojahn: ‘Eurydice’s vagueness and elusiveness may spring from a natural tendency not to be moved or hurt.’

Tweet

We have to take the latter literally. During our conversation, Trojahn lets slip several times that Audi’s staging has given him other insights. Like the role of Proserpina, who advises Orpheus to leave the dead alone and focus on the living instead. Trojahn: ‘Referring to herself, actually. Pierre’s stage directions made me realise that Pluto may have commanded her to try and seduce Orpheus.’

Orpheus, however, rejects Proserpina’s advances: ‘This shows how attached he has become to Eurydice and how important it is for him to find her and make it clear that he loves her. – Now it is too late. But he is determined to find her. With an even more beautiful performance of the Rilke sonnet, this time accompanied by the orchestra, he manages to persuade Pluto to let him retrieve Eurydice from the dead.’

Blindness

Whether he succeeds remains open. Towards the end of the opera, Orpheus and Eurydice meet in the underworld and declare their love. He says he has found her ‘like a blind man’ and asks her to come with him. She hesitates: should she follow him ‘blindly’, and will she recognise him?

This explains the subtitle Die Liebenden, blind, says Trojahn: ‘First, of course, there is Pluto’s condition that Orpheus may only free his beloved on condition that he does not look at her. Secondly, both lovers are blind all the time. They just don’t get to the point of recognition where you say: I am so close to you now, that I know who you really are as a human being.’

Did the myth lie?

After their final dialogue, Eurydice asks Orpheus to embrace her, ‘this one, everlasting second’. In the libretto we read: ‘Is it a farewell? Did the myth lie? Trojahn: ‘In Pierre’s direction, Orpheus falls to the ground here, but whether he dies remains unclear. This touches on a second layer of meaning: perhaps the story is not primarily about death, but about another kind of continuance for the two protagonists. A way in which they have a chance with each other.

Perhaps not quite coincidentally, the Opera Forward Festival simultaneously stages a production which offers yet another perspective, Orphée’|L’Amour|Eurydice. This forms part of the talent development programme of Dutch Nationale Opera, The Dutch Touring Opera and Opera Zuid. In this version Eurydice writes Orpheus that she is leaving him.

She refuses to be the object of his wallowing self-pity: ‘I am not me because of you. I am not a song you can create.’ She leaves him for good with the words ‘I have never been more alive!’ What does Trojahn think of this take on the story?

‘This is definitely a possible interpretation’, he answers, ‘but it would not interest me. Of course, there is a selfish side to Orpheus’ grief, but in writing uuscha letter Eurydice closes all doors. Nothing is possible anymore, but that does not suit my way of thinking. I am not one for such immovable positions.’

Lyricism and balance

Back to his own Eurydice – Die Liebenden, blind. How did he shape his opera musically? ‘It has a very different atmosphere than we know from, say, Orest. It is not about sharp, dramatic contrasts, there is a certain balance.’

‘Ultimately, that too is a French influence, because even in the work of Cocteau or Anouilh, great emotions always remain a little concealed. My opera is very lyrical. During today’s rehearsal, I often asked myself: isn’t it getting too lyrical?’

Liked my interview? A donation, however small, is welcome through PayPal (friends option avoids charges), or by transferring money to my bank account: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94. Many thanks!

#EurydiceDieLiebendenBlind #ManfredTrojahn #NetherlandsPhilharmonicOrchestra #OperaForwardFestival #PierreAudi