George Pieterson in #PanoramadeLeeuw

George Pieterson (website KCO)

Op zondag 24 april overleed de klarinettist George Pieterson, die jarenlang de eerste stoel bezette in het Concertgebouworkest. Hij speelde ook graag kamermuziek en trok de wereld rond met het Rondom Ensemble, verder bestaande uit de violiste Vera Beths, de cellist Anner Bijlsma en de pianist Reinbert de Leeuw. Ik schreef een in memoriam voor Cultuurpers en draaide de klarinetsolo uit Quatuor pour la fin du temps van Messiaen in aflevering IXX van Panorama de Leeuw op de Concertzender. Terugluisteren via deze link.

Donderdag 17 maart ging het vioolconcert Roads to Everywhere van Joey Roukens in première in het Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. Ik sprak hem die middag tijdens een inleiding voor publiek en daarna tijdens een openbare repetitie met solist Joseph Puglia en het Asko|Schönberg o.l.v. Clark Rundell. Ik had eerder al een interview met Roukens gepubliceerd op Cultuurpers.

De volgende dag klonk op Südwest Rundfunk mijn reportage van het Opera Forward Festival. Hiervoor sprak ik onder anderen Kaija Saariaho en Peter Sellars, die de opera Only the Sound Remains ‘een paradijs op aarde’ noemde.

Diezelfde avond verzorgde ik opnieuw een inleiding, voor de vrienden van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik sprak met de pianist Cédric Tiberghien, de altviolist Antoine Tamestit en de slagwerker Colin Currie. Zij vertelden levendig over het programma, waarin Bartóks Sonate voor twee piano’s en slagwerk centraal stond.

Cédric Tiberghien – Thea Derks – Antoine Tamestit MGIJ 18-3-2016

Zondag 20 maart ging de opera Blank Out van Michel van der Aa in première, die eveneens onderdeel vormde van het Opera Forward Festival. Ik was zeer onder de indruk, zoals te lezen in mijn bespreking.

Vier dagen later interviewde ik voor Cultuurpers de Britse componiste Anna Meredith, die voor de Nederlandse blokfluitist Erik Bosgraaf de Origami Songs componeerde. Dit vijfdelige werk is geïnspireerd op de gelijknamige Japanse papiervouwtechniek en Meredith belicht in elk deel een ander aspect. Een concert wil ze het niet noemen, liever spreekt ze van vijf miniaturen, waarin de blokfluitist het orkest op sleeptouw neemt.

Thea Derks + Vadim Repin Schiphol 30-3-2016

Woensdag 30 maart trof ik op Schiphol de Russische violist Vadim Repin, die naar Nederland kwam voor drie concerten met het Noord Nederlands Orkest, waarbij hij soleerde in het Tweede Vioolconcert van Sergei Prokofjev. Ik sprak hem voor de live uitzending op 1 april in het AVROTROSVrijdagconcert en schreef ook een artikel voor Cultuurpers.

Een week later stond de Britse componist Thomas Adès centraal tijdens een concert van het Doelen Ensemble en de pianist Ralph van Raat in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Tijdens de inleiding sprak ik met de cellist Hans Woudenberg en met Van Raat. Adès kon wegens een repetitie helaas niet zelf aanwezig zijn.

Thea + Hans Woudenberg + Ralph van Raat MGIJ 13-4-2016

Op woensdag 20 april bezocht ik een voorstelling van Roméo et Juliette, een ‘dramatische symfonie’ van Hector Berlioz in een productie van choreograaf/regisseur Sascha Waltz bij De Nationale Opera en Ballet. De kritieken waren zeer wisselend, sommige collega’s waren zelfs uitgesproken negatief, maar ik was bijzonder enthousiast, zoals te lezen in mijn recensie.

De avond erna verzorgde ik een inleiding met de Amerikaanse componist Julia Wolfe, wier avondvullende Steel Hammer werd uitgevoerd door de Bang on a Can All-Stars en het Noorse vocale Trio Medieaval. Ik had Wolfe ook al gesproken voor Cultuurpers en kende het stuk van cd, maar live was het toch weer een heel andere beleving, deze mix van folkmuziek, rock, nieuw klassiek en minimal music. Het publiek was laaiend enthousiast.

Thea Derks + Julia Wolfe MGIJ 21-4-2016

De volgende ochtend sprak ik voor Radio4 met de Russische violiste Viktoria Mullova, die ‘s avonds het Vioolconcert van Sibelius uitvoerde met het Radio Filharmonisch Orkest in het AVROTROSVrijdagconcert. Een bedachtzame, aardige vrouw, die verklapte dat ze door een vingerblessure eigenlijk soepeler was gaan spelen.

Het was een lekker druk weekje, want meteen de volgende dag zat ik in het Zuiderstrandtheater in Den Haag, als lid van de persjury bij het Prinses Christina Concours. Zoals elk jaar was ook dit keer het niveau van de jonge musici ongekend hoog. Toch hadden we snel onze keuze gemaakt. Je leest hier mijn verslag.

persjury PCC 23-4-2016 Aad de Been, Makira Mual, Mark Brouwers, Maartje Stokkers, Thea Derks (voorzitter)

De maand april werd afgesloten in Almere, waar ik een #Reinbertlezing verzorgde bij Kunst in de Kamer. Een heerlijke avond, met een bijzonder hartelijk en aandachtig publiek. De jonge pianist Remon Holsbergen speelde in de pauze en na afloop muziek van Franz Liszt en Tristan Keuris en mijn trouwe partner Ger verzorgde de geluidsvoorbeelden van cd.

Dit leverde enkele hilarische momenten op – bijvoorbeeld toen ik dramatisch uitriep: “En toen hoorde Reinbert dit….!”, waarop het klonk: “Wat dan?” Ach, niet alles kan altijd perfect zijn, en de sfeer werd er alleen maar beter op.

Kunst in de Kamer Almere 30-4-2016

De maand mei is nog maar net begonnen, maar ook nu ben ik hard aan het werk. Zo schreef ik een voorbeschouwing over het Festival De Muze van Zuid, dat op 21 en 22 mei werk van componisten uitvoert naar wie begin twintigste eeuw een straat werd vernoemd. En ik sprak met Mayke Nas over haar voor het Koninklijk Concertgebouw gecomponeerde Down the Rabbit-Hole, waarmee ze de Kees van Baarenprijs 2015 won. Deze wordt 14 mei uitgereikt tijdens het Festival in de Branding in Den Haag.

#AnnerBijlsma #AntoineTamestit #AskoSchönberg #BlankOut #CédricTiberghien #ClarkRundell #ColinCurrie #Concertgebouworkest #Concertzender #Cultuurpers #DagInDeBranding #DeMuzeVanZuid #DeNationaleOperaEnBallet #DoelenKwartet #DownTheRabbitHole #GeorgePieterson #HansWoudenberg #JoePuglia #JoeyRoukens #JuliaWolfe #KaijaSaariaho #KeesVanBaarenprijs #KunstInDeKamerAlmere #MaykeNas #MichelVanDerAa #MuziekgebouwAanTIJ #OperaForwardFestival #PanoramaDeLeeuw #PeterSellars #PrinsesChristinaConcours #RadioFilharmonischOrkest #RalphVanRaat #ReinbertDeLeeuw #Reinbertlezing #RoadsToEverywhere #RoméoEtJuliette #SaschaWaltz #SteelHammer #ThomasAdès #VadimRepin #VeraBeths #ViktoriaMullova

Wie zijn wij? NJO Muziekzomer presenteert opera’s over identiteit

Het was een maandje rustig aan mijn blogfront, vanwege een heerlijke vakantie in Frankrijk.

Helemaal stil zat ik overigens niet, want op woensdag 6 juli presenteerde ik mijn programma Panorama de Leeuw op de Concertzender. – Vantevoren opgenomen, dat wel. In deze aflevering belichtte ik het ontstaan van het Schönberg Ensemble, dat in 1974 werd opgericht door studenten van het Koninklijk Conservatorium in Den Haag voor een uitvoering van Pierrot lunaire van Arnold Schönberg.

Drijvende krachten achter het Schönberg Ensemble waren altviolist Henk Guittart en dirigent Reinbert de Leeuw. Guittart wist de Duitse actrice Barbara Sukowa te strikken voor een zevental uitvoeringen van Pierrot lunaire tijdens het Holland Festival van 1984.

Publiek en pers waren diep onder de indruk van Sukowa. De actrice wist de teksten een diepere laag te geven dan men gewend was van zangeressen, die het lastige Sprechgesang van Schönberg vaak wat al te zangerig uitvoeren.

Al snel koerste het gezelschap naar de top van het Nederlandse muziekleven, met o.a. een al even baanbrekende uitvoering van Aus Deutschland van Mauricio Kagel in 1985, eveneens in het Holland Festival. Beide stukken draaide ik tijdens mijn uitzending. Je luistert deze hier terug.

Joe Puglia

Na een lange en roemrijke carrière fuseerde het Schönberg Ensemble in 2009 met het Asko Ensemble tot Asko|Schönberg. Concertmeester is tegenwoordig de Amerikaans-Nederlandse violist Joe Puglia, een hartstochtelijk pleitbezorger van nieuwe muziek. Hij presenteerde onlangs een geheel aan muziek van Luciano Berio gewijde cd op, die ik besprak voor Cultuurpers en in Engelse vertaling op mijn eigen blog.

Thea Derks + Hanna Kulenty, 24-6-2016 Conservatorium Amsterdam

Bij terugkomst van vakantie maakte ik een fietstocht naar de voormalige Zwitsalfabriek in Apeldoorn. Ik wilde een kijkje nemen op deze bijzondere locatie, waar op 6 augustus de Nederlandse première plaats zou vinden van de opera The Mother of Black-Winged Dreams van de Pools-Nederlandse componist Hanna Kulenty. 

Zwitsalterrein Apeldoorn

Ik was gevraagd de inleidingen te verzorgen bij deze coproductie van de – door Reinbert de Leeuw in het leven geroepen – NJO Muziekzomer en de Dutch National Opera Academy. Voor mijn vertrek had ik al een doorloop gezien op het Conservatorium van Amsterdam. Ik was waarbij diep onder de indruk geraakt van de zeven jonge zangers die deze opera als onderdeel van hun masteropleiding vlekkeloos en zeer geconcentreerd uitvoerden. 

Voor Cultuurpers schreef ik een voorbeschouwing over dit meeslepende werk, dat op indringende wijze een vrouw neerzet die lijdt aan het Meervoudig Persoonlijkheidssyndroom. Tekst en muziek sluiten naadloos op elkaar aan, en Kulenty creëert een adembenemende sfeer, die de luisteraar de volle negentig minuten aan zijn of haar stoel gekluisterd houdt. 

bovenste rij: Nikki Treurniet, Zofia Cieszynska, Maari Ernits, onder: Wendy Krikken, Jeannette van Schaik in The Mother of Black-Winged Dreams. foto: Roelof Rump

De première op 6 augustus was uitverkocht en ik kwam mét de overige bezoekers ogen en oren te kort om de uiterst gelaagde tekst en muziek, en de vindingrijke enscenering te ondergaan. Petje af voor de jonge musici en zangers, die onder leiding van de Amerikaans-Britse dirigent Clark Rundell de boog van A-Z gespannen hielden.

Overigens vertelden Hanna Kulenty en librettist Paul Goodman tijdens mijn inleiding, dat je niet per se moet zoeken naar een ‘verhaal’. De – soms gruwelijke – gebeurtenissen op het toneel volgen geen lineaire lijn, maar spelen zich af in het hoofd van Clara. Kulenty beschouwt het horen van innerlijke stemmen zelfs als een gave: het vermogen je te bewegen in verschillende tijdsdimensies.

Hanna Kulenty, Thea Derks, Paul Goodman, 6-8-2016

Dat in The Mother of Black-Winged Dreams de  dood continu rondwaart, is niet noodzakelijkerwijze beangstigend. De dood is volgens haar als een ‘grote droom’, terwijl ons leven is als een ‘kleine droom’.

Goodman vertelde dat hij zich tijdens het schrijven van zijn libretto vooral had laten inspireren door sprookjes, en geen enkel boek over psychologie of psychiatrie had geraadpleegd. Een goede zet, want zijn tekst is uitgesproken poëtisch en past naadloos bij de bezwerende, soms inderdaad sprookjesachtige sfeer van de muziek.

Kortom: een aanrader. Er zijn nog voorstellingen vanavond, 10 augustus en op vrijdag 12 augustus, waarbij ik opnieuw de inleiding verzorg.

Persfoto ‘Ik vertrek’

Gaat het in The Mother of Black-Winged Dreams om de vraag wie en wat we zijn, dat geldt ook voor de opera Ik vertrek van Lucas Wiegerink. Een stel wil weg van de immer knipperende smartphone en gaat op zoek naar ‘de natuur’, op zoek naar zichzelf. Of dat lukt blijft de vraag.

Ook in deze opera gaat de vrouw stemmen horen, terwijl de man juist actie onderneemt. Beetje stereotiep misschien, maar ik kon de opera vorig jaar niet zien, dus kan geen oordeel vellen.

Het betreft een coproductie van Kameroperahuis Zwolle en de Nationale Reisopera en de opera wordt op zondag 14 en maandag 15 augustus opnieuw uitgevoerd in het kader van de NJO Muziekzomer. Ik sprak vorig jaar met Lucas Wiegerink en schreef nu een korte voorbeschouwing voor Cultuurpers. Zondag 13 augustus ben ik van de partij!

#Concertzender #DutchNationalOperaAcademy #HannaKulenty #JoePuglia #LucasWiegerink #NJOMuziekzomer #PaulGoodman #ReinbertDeLeeuw #TheMotherOfBlackWingedDreams #TheaDerks

Exciting new sounds in ‘After the Silence’ Uilenburgersjoel

In spite of continuous cuts in funding over recent years, musical life is still flourishing in the Netherlands. Even though it entails performing for hardly or no fee at all, musicians and composers continue to stage performances and reach out to the public. Many of the most interesting things are happening in less obvious venues than Concertgebouw and Muziekgebouw aan ‘t IJ.

On Monday 3 October I attended the one night festival After the Silence: New Sounds in the Uilenburgersjoel (former synagogue) in Amsterdam. It was staged by the Greek-Australian-Dutch composer Konstantin Koukias. Undaunted by practical obstacles, he presented no less than three concerts, featuring a plethora of composers and performers, many of them employing electronics.

One of the main roles was reserved for Nadia Ratsimandresy, who played the Ondes-Martenot. This early electronic keyboard was designed by Maurice Martenot in 1928. It was made famous by Olivier Messiaen, who used its eerily wailing voice to great effect, for instance in his popular Turangalîla-Symphonie. 

Ratsimandresy’s command of the instrument is overwhelming, yet it was a shame its striking voice was not exploited by any of the featured composers. They seemed rather more concerned to stress its similarity with the piano, an unfortunate comparison. The sound was often  dark and muffled, as in Alain Louvier’s Raga and in Ratsimandresy’s own improvisation Urban Yawk. At other moments it was tinkling away like a cranky pianola, as in the first movement of Charpentier’s Suite Karnatique.

Thorwald Jørgensen, Uilenburgersjoel 3 October 2016

But it was exciting to hear the Ondes-Martenot live, a rather rare occasion. After the concert Ratsimandresy enthusiastically demonstrated its possibilities to a crowd of interested listeners.

At the first concert Thorwald Jørgensen played an even earlier electronic instrument, the theremin, developed by Lev Theremin in 1919, It is operated by radio waves, the musician never touching the instrument itself.

Jørgensen presented his own Distant Shores, a charmingly romantic piece in which the mewing of sea-gulls and his own breath mingle with delicate melodic lines to create a soundscape of a deserted beach under a heavily blowing wind. Like Ratsimandresy he is a highly accomplished player, operating his difficult instrument with admirable concentration and accuracy.

Peretta Anggerek, Uilenburgersjoel 3 October 2016

The countertenor Perretta Anggerek won over the audience with a hilarious performance of Désir by George Aperghis. This Dadaesque piece has only one line of text, the singer swiftly moving between virtuoso coloratura, halting recitation and angst-ridden panting.

Anggerek also shone in Prayer 2 by Koukias, a striking arrangement of a Bible text that forms part of a larger choral piece. Its intensely sensuous melodies made my skin crawl, and made me long to hear the complete piece.

The quality of the musicians was striking. The tongue-in-cheek Capriccio for cello solo by Krzysztof Penderecki was performed with contagious gusto by Brendan Conroy. The high-energy Syneasthesia Suite for violin and tape by Kate Moore was superbly played by Joe Puglia; his colleague Vera van der Bie dug deep into the strings in Desires Ingrained by Brian Howard.

Joe Puglia, Uilenburgersjoel 3 October 2016

Anne Veinberg shone in the catchy Chromotoy I for toy piano, tines, sound wheel and electronics by Christina Viola Oorebeek, while trombone player Sebastian Kemner played marvellously fluid lines against a tape running havoc in Beowulf’s Lament by Michael Sydney Jones. Alan Maurtiz Swanson’s Away for viola, dancer and chair was performed immaculately by violist Anna Smith and dancer Rex Clementia.

After the Silence presents a refreshing selection of new sounds. No doubt unintentionally it also illustrated the power of expression of live music: none of the purely electronic works was convincing. I couldn’t help thinking of Ton Bruynel, Dutch grandmaster of electro-acoustic music. He drily remarked that a tape composition played during a concert means “you’re looking at your shoe-laces for 20 minutes”.

Nevertheless: WE WANT MORE!

 

#AfterTheSilenceNewSounds #ChristinaViolaOorebeek #JoePuglia #KateMoore #KonstantinKoukias #NadiaRatsimandresy #PerettaAnggerek #TheaDerks #ThorwaldJorgensen #Uilenburgersjoel

“Panorama de Leeuw: een betere introductie tot leven en werk kan De Leeuw zich niet wensen”

Eind januari ontving ik een blog van Adriaan Meij, de beheerder van Zael te Meppel, waar ik in juni 2014 de aftrap maakte voor mijn reeks Reinbertlezingen. Meij beveelt mijn radioprogramma Panorama de Leeuw aan bij zijn bezoekers.

Hij noemt het ‘een prachtige inleiding om thuis te raken in de diepere achtergronden van moderne klassieke muziek’, vooral ook omdat ik me richt op ‘iedereen die wel interesse heeft, maar niet van de hoed en de rand van Reinberts moderne muziek weet’.

Meij concludeert: ‘Een betere introductie tot zijn werk en leven kan Reinbert zich niet wensen. Het zou – op zijn leeftijd – vriendelijk zijn dat eens toe te geven.’

Adriaan Meij, 26 januari 2015

Op vrijdag 30 januari was ik te gast bij Fabiola Veerman in haar radioprogramma Kunst en Cultuur op AmsterdamFM. Aanleiding was het concert met Schuberts Winterreise van de bariton Mattijs van de Woerd en de pianist Edward Janning in de Amsterdamse Amstelkerk op dinsdag 3 februari 2015. Net als in Ouderkerk hadden de musici mij gevraagd ook dit keer de inleiding te verzorgen. U kunt het gesprek hier terugluisteren.

Fabiola Veerman & Thea Derks, 30-1-2015

Diezelfde avond speelde de Philharmonie Zuidnederland in De Vrijdag van Vredenburg een concert met onder andere Omaggio a Gesualdo van de 10 jaar geleden gestorven Jan van Vlijmen. Zijn stuk werd geflankeerd door werken van Mozart en van zijn vroegere tegenstrever Hans Henkemans.

Ik sprak voor de live uitzending op Radio 4 met programmeur Jan Zekveld, die Van Vlijmen goed gekend heeft. In het pauzegesprek legde ik hem enkele citaten voor uit een interview dat ik met Van Vlijmen had in oktober 2004. Het zou zijn laatste worden, hij stierf twee maanden later, op 24 december 2004.

Bijzonder was ook dat zowel van Vlijmens dochter Esther, als diens zus Annelies bij het concert aanwezig waren. Zij waren ontroerd en dankten de violist Joe Puglia van harte omdat hij het werk van hun familielid met zoveel toewijding en finesse had uitgevoerd. Voor mij was het extra speciaal, omdat Annelies van Vlijmen mij enorm geholpen heeft met de biografie van Reinbert de Leeuw.

Annelies en Esther van Vlijmen met Joe Puglia, 30-1-2015 TivoliVredenburg

Op maandag 2 februari startte een vijfdelige reeks interviews in het kader van ‘Hoe klopt het klassieke hart van…’ waarvoor ik gitarist/componist Corrie van Binsbergen had weten te strikken.

Op dinsdag 3 februari was het tweede concert met Winterreise van Schubert in een uitverkochte Amstelkerk in Amsterdam. Ook voor mijn inleiding waren veel mensen toegestroomd en het werd  een prachtige avond, met een staande ovatie voor Mattijs van de Woerd en Edward Janning. Ook mijn #Reinbertbio mocht zich verheugen in een grote belangstelling.

Mattijs van de Woerd + Thea Derks na afloop van Winterreise in de Amstelkerk te Amsterdam, 3-2-2015

Een dag later klonk alweer de vijfde aflevering van Panorama de Leeuw, waarin ik dit keer stilstond bij Reinberts gelijktijdige studies aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en het Muzieklyceum in Amsterdam in de vroege jaren zestig. Met aandacht voor de huisconcertjes met zijn vriend en huisgenoot, de hoboïst Han de Vries en voor het Nederlandse concertleven in het algemeen. De uitzending is hier terug te luisteren.

Op donderdag 5 februari publiceerde ik een bespreking van het boek Cathy Berberian, Pioneer of Contemporary Vocality.

Op zondag 8 februari bezocht ik in Arti et Amicitiae de nieuwjaarsborrel van Lira, de organisatie die de belangen van auteurs behartigt. Op deze levendige bijeenkomst ontmoette ik een paar oude kennissen, onder wie de fotografe Anno van der Heide en de filmer Hans Hylkema. Hans schafte meteen mijn #Reinbertbio aan, waarop Anno ons op de gevoelige plaat vastlegde. ‘Wij zijn beslist het paar van het jaar’, stelde Hylkema tevreden vast.

Hans Hylkema & Thea Derks, Arti et Amicitiae 8-2-2015 (c) Anno van der Heide

Diezelfde week viel de uitnodiging in de bus voor mijn #Reinbertlezing aan de Universiteit van Amsterdam op donderdag 19 februari. Aanvang half vier, voor iedereen gratis toegankelijk. Komt allen!

#AdriaanMeij #AmstelkerkAmsterdam #AmsterdamFM #AnneliesVanVlijmen #AnnoVanDerHeide #ArtiEtAmicitiae #Concertzender #CorrieVanBinsbergen #EdwardJanning #EstherVanVlijmen #FabiolaVeerman #HansHenkemans #HansHylkema #HoeKloptHetKlassiekeHartVan #JanVanVlijmen #JanZekveld #JoePuglia #KoninklijkConservatorium #Lira #MatthijsVanDeWoerd #MensOfMelodie #MuzieklycemAmsterdam #OmaggioAGesualdo #PanoramaDeLeeuw #PhilharmonieZuidnederland #radio4 #ReinbertDeLeeuw #Reinbertbio #Reinbertlezing #Schubert #TheaDerks #TivoliVredenburg #UniversiteitVanAmsterdam #VrijdagVanVredenburg #Winterreise #Zael