Sunken Garden: Schuld & boete vóór, na, met en in de dood

Amsterdam, 6-6-2013 – Afgelopen april deed de première van de opera Sunken Garden van Michel van der Aa in het Barbican Theatre in Londen nogal wat stof opwaaien. Deze coproductie van de English National Opera, Holland Festival, Opéra National de Lyon en Luminato Festival was met veel bombarie aangekondigd als ‘de eerste 3D-opera’, die de geschiedenis van het muziektheater definitief zou veranderen.

Dat viel echter tegen. Hoewel een enkeling in Sunken Garden daadwerkelijk ‘de toekomst van opera’ ontwaarde, was de Britse pers over het algemeen zeer negatief. De Nederlandse pers was milder, maar onverdeeld positief was bijna geen enkele recensent.

Terecht, zo bleek, want het libretto van David Mitchell is erg wijdlopig en nauwelijks navolgbaar, de personages komen niet tot leven en de eindeloze filminterventies houden de zaak enorm op. Het helpt niet dat de muziek ook weinig verrassend en boeiend is. Dat de 3D tuin er inderdaad spectaculair uitziet, voegt niet zoveel toe aan de impact van deze opera. Lees hier de recensie die ik schreef voor Cultuurpers.

#3DOpera #AmsterdamSinfonietta #BarbicanTheare #HollandFestival #MichelVanDerAa #Rabozaal #SunkenGarden #TheaDerks

George Pieterson in #PanoramadeLeeuw

George Pieterson (website KCO)

Op zondag 24 april overleed de klarinettist George Pieterson, die jarenlang de eerste stoel bezette in het Concertgebouworkest. Hij speelde ook graag kamermuziek en trok de wereld rond met het Rondom Ensemble, verder bestaande uit de violiste Vera Beths, de cellist Anner Bijlsma en de pianist Reinbert de Leeuw. Ik schreef een in memoriam voor Cultuurpers en draaide de klarinetsolo uit Quatuor pour la fin du temps van Messiaen in aflevering IXX van Panorama de Leeuw op de Concertzender. Terugluisteren via deze link.

Donderdag 17 maart ging het vioolconcert Roads to Everywhere van Joey Roukens in première in het Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. Ik sprak hem die middag tijdens een inleiding voor publiek en daarna tijdens een openbare repetitie met solist Joseph Puglia en het Asko|Schönberg o.l.v. Clark Rundell. Ik had eerder al een interview met Roukens gepubliceerd op Cultuurpers.

De volgende dag klonk op Südwest Rundfunk mijn reportage van het Opera Forward Festival. Hiervoor sprak ik onder anderen Kaija Saariaho en Peter Sellars, die de opera Only the Sound Remains ‘een paradijs op aarde’ noemde.

Diezelfde avond verzorgde ik opnieuw een inleiding, voor de vrienden van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik sprak met de pianist Cédric Tiberghien, de altviolist Antoine Tamestit en de slagwerker Colin Currie. Zij vertelden levendig over het programma, waarin Bartóks Sonate voor twee piano’s en slagwerk centraal stond.

Cédric Tiberghien – Thea Derks – Antoine Tamestit MGIJ 18-3-2016

Zondag 20 maart ging de opera Blank Out van Michel van der Aa in première, die eveneens onderdeel vormde van het Opera Forward Festival. Ik was zeer onder de indruk, zoals te lezen in mijn bespreking.

Vier dagen later interviewde ik voor Cultuurpers de Britse componiste Anna Meredith, die voor de Nederlandse blokfluitist Erik Bosgraaf de Origami Songs componeerde. Dit vijfdelige werk is geïnspireerd op de gelijknamige Japanse papiervouwtechniek en Meredith belicht in elk deel een ander aspect. Een concert wil ze het niet noemen, liever spreekt ze van vijf miniaturen, waarin de blokfluitist het orkest op sleeptouw neemt.

Thea Derks + Vadim Repin Schiphol 30-3-2016

Woensdag 30 maart trof ik op Schiphol de Russische violist Vadim Repin, die naar Nederland kwam voor drie concerten met het Noord Nederlands Orkest, waarbij hij soleerde in het Tweede Vioolconcert van Sergei Prokofjev. Ik sprak hem voor de live uitzending op 1 april in het AVROTROSVrijdagconcert en schreef ook een artikel voor Cultuurpers.

Een week later stond de Britse componist Thomas Adès centraal tijdens een concert van het Doelen Ensemble en de pianist Ralph van Raat in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Tijdens de inleiding sprak ik met de cellist Hans Woudenberg en met Van Raat. Adès kon wegens een repetitie helaas niet zelf aanwezig zijn.

Thea + Hans Woudenberg + Ralph van Raat MGIJ 13-4-2016

Op woensdag 20 april bezocht ik een voorstelling van Roméo et Juliette, een ‘dramatische symfonie’ van Hector Berlioz in een productie van choreograaf/regisseur Sascha Waltz bij De Nationale Opera en Ballet. De kritieken waren zeer wisselend, sommige collega’s waren zelfs uitgesproken negatief, maar ik was bijzonder enthousiast, zoals te lezen in mijn recensie.

De avond erna verzorgde ik een inleiding met de Amerikaanse componist Julia Wolfe, wier avondvullende Steel Hammer werd uitgevoerd door de Bang on a Can All-Stars en het Noorse vocale Trio Medieaval. Ik had Wolfe ook al gesproken voor Cultuurpers en kende het stuk van cd, maar live was het toch weer een heel andere beleving, deze mix van folkmuziek, rock, nieuw klassiek en minimal music. Het publiek was laaiend enthousiast.

Thea Derks + Julia Wolfe MGIJ 21-4-2016

De volgende ochtend sprak ik voor Radio4 met de Russische violiste Viktoria Mullova, die ‘s avonds het Vioolconcert van Sibelius uitvoerde met het Radio Filharmonisch Orkest in het AVROTROSVrijdagconcert. Een bedachtzame, aardige vrouw, die verklapte dat ze door een vingerblessure eigenlijk soepeler was gaan spelen.

Het was een lekker druk weekje, want meteen de volgende dag zat ik in het Zuiderstrandtheater in Den Haag, als lid van de persjury bij het Prinses Christina Concours. Zoals elk jaar was ook dit keer het niveau van de jonge musici ongekend hoog. Toch hadden we snel onze keuze gemaakt. Je leest hier mijn verslag.

persjury PCC 23-4-2016 Aad de Been, Makira Mual, Mark Brouwers, Maartje Stokkers, Thea Derks (voorzitter)

De maand april werd afgesloten in Almere, waar ik een #Reinbertlezing verzorgde bij Kunst in de Kamer. Een heerlijke avond, met een bijzonder hartelijk en aandachtig publiek. De jonge pianist Remon Holsbergen speelde in de pauze en na afloop muziek van Franz Liszt en Tristan Keuris en mijn trouwe partner Ger verzorgde de geluidsvoorbeelden van cd.

Dit leverde enkele hilarische momenten op – bijvoorbeeld toen ik dramatisch uitriep: “En toen hoorde Reinbert dit….!”, waarop het klonk: “Wat dan?” Ach, niet alles kan altijd perfect zijn, en de sfeer werd er alleen maar beter op.

Kunst in de Kamer Almere 30-4-2016

De maand mei is nog maar net begonnen, maar ook nu ben ik hard aan het werk. Zo schreef ik een voorbeschouwing over het Festival De Muze van Zuid, dat op 21 en 22 mei werk van componisten uitvoert naar wie begin twintigste eeuw een straat werd vernoemd. En ik sprak met Mayke Nas over haar voor het Koninklijk Concertgebouw gecomponeerde Down the Rabbit-Hole, waarmee ze de Kees van Baarenprijs 2015 won. Deze wordt 14 mei uitgereikt tijdens het Festival in de Branding in Den Haag.

#AnnerBijlsma #AntoineTamestit #AskoSchönberg #BlankOut #CédricTiberghien #ClarkRundell #ColinCurrie #Concertgebouworkest #Concertzender #Cultuurpers #DagInDeBranding #DeMuzeVanZuid #DeNationaleOperaEnBallet #DoelenKwartet #DownTheRabbitHole #GeorgePieterson #HansWoudenberg #JoePuglia #JoeyRoukens #JuliaWolfe #KaijaSaariaho #KeesVanBaarenprijs #KunstInDeKamerAlmere #MaykeNas #MichelVanDerAa #MuziekgebouwAanTIJ #OperaForwardFestival #PanoramaDeLeeuw #PeterSellars #PrinsesChristinaConcours #RadioFilharmonischOrkest #RalphVanRaat #ReinbertDeLeeuw #Reinbertlezing #RoadsToEverywhere #RoméoEtJuliette #SaschaWaltz #SteelHammer #ThomasAdès #VadimRepin #VeraBeths #ViktoriaMullova

De 5 concerten die je niet wilt missen in Gaudeamus Muziekweek

Liefst 175 partituren van componisten uit 28 landen moest de driekoppige jury van de Gaudeamus Muziekweek beoordelen. Vijf van de inzenders werden genomineerd en strijden om de felbegeerde Gaudeamus Award, die zondag 11 september wordt uitgereikt na afloop van het slotconcert in Cloud Nine in muziektempel TivoliVredenburg in Utrecht.

Het nieuwemuziekfestival leverde tot nu toe interessante prijswinnaars op als Unsuk Chin, Michel van der Aa en Anna Korsun. Ook dit jaar biedt het festival weer een keur aan evenementen. Hierbij een selectie van vijf concerten die je niet mag missen.

Woensdag 7 september: openingsconcert in TivoliVredenburg

Michel van der Aa: Up Close

In 1999 won hij de Gaudeamus Award met zijn slagwerkkwartet Between en sindsdien maakte Michel van der Aa een glanzende carrière. Eerder dit jaar gooide hij nog hoge ogen met zijn nieuwste opera Blank Out, maar eerder al wist hij publiek en pers voor zich in te nemen met zijn Celloconcert Up Close, waarin een solocelliste een dialoog aangaat met haar oudere evenbeeld op video, bijgestaan door een strijkorkest.

Van der Aa componeerde dit zinsbegoochelende werk voor Amsterdam Sinfonietta en zijn solocelliste, en won er in 2013 een Grawemeyer Award mee. Zij tekenen ook dit keer voor de uitvoering. Naast Up Close Van der Aa staan al even fraaie werken op het programma van Kate Moore, Maxim Shalygin, Hugo Morales en Jörg Widmann.

Donderdag 8 september: A Night Out with Modelo62

Ensemble Modelo62

Het Haagse ensemble Modelo62 breekt in Theater Kikker een lans voor multidisciplinaire muziek van drie voor de Gaudeamus Award genomineerde composities. Anthony Vine slaat een brug tussen hedendaagse muziek, beeldende kunst en dans. Voor For Agnes Martin liet hij zich inspireren door de rechtlijnige schilderijen van de gelijknamige kunstenares.

Vines From a Forest of Standing Mirrors is beïnvloed door een grillige choreografie van Maguy Marin. Genomineerde James O’Callaghan laat in AMONG AM A muziek en omgevingsgeluid met elkaar versmelten. Drie jonge makers nemen het publiek tot slot mee op een zintuiglijke beleving waarin geluid, licht, visuals én geur met elkaar versmelten.

Vrijdag 9 september: Great Expectations

Silbersee (c) Anna van Kooij

Twee jaar geleden won Anna Korsun de Gaudeamus Award met zinnenstrelende koorwerken, waarin zij op een natuurlijke wijze technieken uit de oude muziek verbindt aan nieuwe compositietechnieken. Het avontuurlijke operagezelschap Silbersee presenteert nu haar nieuwste compositie, Ulenflucht in de intieme ambiance van de Pieterskerk.

Korsuns compositie wordt geflankeerd door Madhye II van Shih-Wei Lo, een van de vijf genomineerden. In dit werk voor zes stemmen en computermuziek bewerkt de Taiwanese componist opgenomen geluiden live tot een virtueel koor Benieuwd of hij Ulenflucht van Korsun naar de kroon gaat steken.

Zaterdag 10 september: Elektronische muziek in Nederland, Tera de Marez Oyensprijs

Tera de Marez Oyens in haar studio

Precies twintig jaar geleden overleed Tera de Marez Oyens (1932-1996), een van de pioniers op het gebied van elektronische muziek in Nederland. Haar sterfdag wordt in TivoliVredenburg herdacht met een seminar over de ontwikkeling van gecomponeerde elektronische muziek in ons land.

Drie experts laten hierover hun licht schijnen en uiteraard komt ook elektronische muziek tot klinken, onder andere in een performance van Gunnar Gunssteinsson. ’s Middags presenteren zes jonge makers zich aan het publiek in het New Makers New Music programma. Na afloop krijgt een van hen de Tera de Marez Oyensprijs uitgereikt.

Zondag 11 september: Thieves, bekendmaking winnaar Gaudeamus Award

Het zeskoppige ensemble Looptail presenteert in Cloud Nine van TivoliVredenburg het stuk Thieves, dat in nauwe samenspraak met componist en theatermaker Thanasis Deligiannis tot stand kwam. Hun interactieve muziekperformance gaat over het geluid van dieven in de nacht en over de emoties van hun slachtoffers. Ook het publiek wordt erbij betrokken.

Thieves beleeft zijn wereldpremière tijdens dit slotconcert van de Muziekweek. Na afloop wordt de winnaar bekendgemaakt van de Gaudeamus Award. Hij – helaas is dit jaar niet één vrouw genomineerd – gaat naar huis met een geldbedrag van € 5000, bedoeld voor een nieuwe compositie die in een volgende aflevering zal worden uitgevoerd.

#AnnaKorsun #GaudeamusMuziekweek #KateMoore #Looptail #MaximShalygin #MichelVanDerAa #TheaDerks

Michel van der Aa: 3D-opera Sunken Garden in NTRZaterdagMatinee

In 2013, the ‘first 3D opera’ in the world was launched in the Holland Festival with a lot of fanfare. This fourth opera by Michel van der Aa (1970) got mixed reviews. Two years later the Dutch composer made a revised version for the Opéra de Lyon. Based on this, he wrought a semi-scenic performance that will be premièred in NTRZaterdagMatinee in the Amsterdam Concertgebouw on Saturday 21 October.

At the time I was impressed by the technology, less by the libretto and the music of Sunken Garden. Also I considered it somewhat too long. Hopefully the new version will be more convincing.

Here’s a translation of the review I wrote in 2013.

Crime & Punishment before, after and in Death

Amsterdam, 5 June 2013 – It’s hard to find a production that created such a stir as Sunken Garden by Michel van der Aa. After its première at the London Barbican Theater last April this ‘first 3D-opera’ was both called ‘soporific’, and dubbed ‘the future of opera’.

Therefore I curiously entered the Rabozaal of the Amsterdam City Theater, where I was given 3D-glasses and a note with instructions when to put them on. The string orchestra Amsterdam Sinfonietta was complemented with winds, percussionists and a keyboardist; the young André de Ridder conducting.

As in his previous opera After Life, Van der Aa takes us to the antechamber of death. Where in After Life the characters relive their dearest memory before finally passing into afterlife, in Sunken Garden they can escape their responsibilities. Amber Jacquemain caused the death of her rival in love, Simon Vines was asleep when his daughter died in the cradle, Toby Kramer committed euthanasia on his mother.

The three protagonists make different choices: Amber finally leaves for the empire of the dead, Simon decides to live on with his guilt and Toby is reincarnated in the shape of his benefactor/tormenter Zenna Briggs. She built the sunken garden to become immortal, but was counteracted by Doctor Marinus, who lost his life over this. In passing the Orpheus theme is addressed: Toby falls in love with Amber, whom he tries – unsuccessfully – to free from the underworld. This is visualized by a 3D explosion of brightly colored plants.

Also musically, Van der Aa expands on former compositions. He supports the story with functional sounds, whether or not combined with electronics. Long-drawn chords are interspersed with frantic sound eruptions, yet at times there’s more lyricism. His favored broken branches aren’t missing either. Striking is the use of a consciously nerdy sounding synthesizer, which evokes associations with the seventies. Amsterdam Sinfonietta and conductor André de Ridder were in excellent shape, but the music was too uniform to engage our attention for two hours.

The vocal lines are slightly less angular than in After Life, yet still mainly move back and forth between the high and low registers. Thanks to the recitative style and the great performance of the singers, the texts were understandable. With his warm baritone, Roderick Williams convinces as the tentatively searching artist Toby Kramer, the soprano Katherine Manley is great as the venomous, lightly hysterical Zenna Briggs and Claron McFadden shines as the desperate Marinus.

In the filmed parts the baritone Jonathan McGovern (Simon Vines) also holds our attention, though you unconsciously squeeze your ears shut during his larmoyant “aria” about his daughter’s death. The pop singer Kate Miller-Heidke moves us as the naïve-devious Amber Jacquemain, especially when her sultry vocal lines surface above the stampeding dance-beats that threatened to drown her earlier.

Unfortunately all music is amplified, sometimes resulting in distorted vocals. Moreover it creates distance, because you see an orchestra in the pit and singers on the scene, yet hearthem through speakers to the left and right of the stage. Identification with the characters is problematic anyway, because David Mitchell’s storylines are so complicated and far-fetched that after one and a half hours boredom creeps in. – But then it continues for another thirty minutes.

Sunken Garden is a brave attempt to search for new ways, but it seems unlikely this opera ‘will change history’, as Van der Aa’s alter ego Toby Kramer postulates.

The revised, semi-staged version of Sunken Garden will be performed in Concertgebouw on 21 October in the series NTRZaterdagMatinee and broadcast live on Radio 4. 

#AmsterdamSinfonietta #ClaronMcFadden #DavidMitchell #MichelVanDerAa #NTRZaterdagmatinee #RoderickWilliams #SunkenGarden

Help de os aan een dak: crowdfunding introductie op moderne muziek

Op de cover ‘Europa en de stier’, ets van Guus Glass

Beste lezer. Ik voltooide onlangs Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht. Het is een beknopte inleiding op moderne muziek van na 1900 en zo goed als af. Enkel nog wat laatste puntjes op de i zetten van eindredactie en vormgeving, dan kan het naar de drukker. Ik vind het reuze spannend en hoop dat je mij wilt steunen, zodat ik mijn boek in september kan presenteren. Daartoe heb ik een crowdfundingactie opgezet bij Voordekunst.

Waarom dit boek?

Ik schreef Een os op het dak op verzoek van deelnemers aan mijn cursussen over moderne muziek in o.a. het Concertgebouw en Muziekgebouw aan ‘t IJ. Zij hadden behoefte aan een toegankelijk geschreven introductie op de belangrijkste stromingen in de muziek van de 20e en 21e eeuw.

Net als in mijn lessen en concertinleidingen neem ik je mee op een enerverende verkenningstocht langs nieuwe klankwerelden. Ik vermijd gewichtig jargon en vertaal musicologische begrippen naar gewone-mensen-taal. Onderweg geef ik inzichtelijke handvatten om de muziek van de 20e en 21e eeuw te begrijpen én waarderen.

Een os op het dak heb ik met veel plezier geschreven. Met deze publicatie hoop ik mijn enthousiasme voor moderne muziek over te dragen op de lezer. Er is immers geen mooier avontuur dan klankspectra te ontdekken die je nog niet kende!

Introductie voor de leek, vademecum voor de kenner

De reis begint bij de atonaliteit van Arnold Schönberg, het impressionisme van Debussy en het neoclassicisme van Stravinsky, en voert via het minimalisme van Steve Reich en het neospiritualisme van Arvo Pärt naar het multimediale werk van Michel van der Aa.

Een os op het dak is een welkome introductie voor de geïnteresseerde leek en vormt tegelijkertijd een beknopt vademecum voor de kenner. Kortom: een must-have voor jong en oud met interesse in eigentijdse muziek!

Arnold Schönberg, ets van Guus Glass

Motivatie – Wie ben ik?

Ik ben muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 2014 publiceerde ik de succesvolle biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie, over dé moderne-muziekspecialist van Nederland.

Als kind raakte ik gefascineerd door de geluiden die mijn hoorn maakte als ik met de kleppen ratelde of mijn adem gierend door de buizen blies. Die Spielerei bleken moderne componisten gewoon als muziek te beschouwen. Wat een feest!

Tijdens mijn studie musicologie leerde ik het adagium van Charles Ives waarderen: ‘Leg je oren niet lui in een leunstoel maar zet ze wijd open om ongehoorde klanken op te vangen.’

Die nieuwsgierigheid naar nieuwe muziek deel ik graag met anderen, in artikelen, op de radio en tijdens openbare gesprekken met musici en componisten.

Waarvoor zijn die € 3500,-?

Het gevraagde bedrag heb ik nodig om Een os op het dak te laten drukken. Alle bijdragen zijn welkom. Help me de os het dak op te krijgen via Voordekunst. – Je krijgt mijn eeuwige dank, maar zie ook de tegenprestaties 🙂

https://www.voordekunst.nl/projecten/7408-help-de-os-aan-een-dak

#ArnoldSchönberg #ArvoPärt #CharlesIves #ClaudeDebussy #EenOsOpHetDakModerneMuziekInVogelvlucht #GuusGlass #IgorStravinsky #MichelVanDerAa #TheaDerks

Zomernieuwsbrief: Holland Festival en meer

Markus Stenz + Thea Derks + Os, 7-6-2019 TivoliVredenburg

Ook zo aan het genieten (of balen) van de aanhoudende hitte? Hierbij wat verstrooiend lees- en luistervoer. Enjoy!

Op vrijdag 7 juni nam het Radio Filharmonisch Orkest afscheid van chef-dirigent Markus Stenz. Ik interviewde hem voor het Avondconcert op Radio 4 en vroeg hem naar zijn achtergrond (Engelstalig).

Als dank voor de vele mooie concerten schonk ik Stenz Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht. Hij toonde zich aangenaam verrast en noemde het een ‘ideaal vakantieboek’. Als onverwachte bonus kreeg de Os ondertussen een prachtrecensie van Michaja Langelaan in het weekblad Argus. Dus grijp je kans: koop de Os voor jezelf of geef hem cadeau, het is tenslotte volgens velen ‘een must have voor elke muziekliefhebber’.

Ik gaf zondag 18 mei twee lezingen over mijn Os in het gloednieuwe Eratofestival in Meppel, waar ik twee dagen daarvoor tevens het openingsconcert had afgetrapt met een inleiding op het concert van Miranda van Kralingen.

Een week later ging de Os alweer mee naar het Oranjewoudfestival, waar ik twee lezingen mocht geven in het gelijknamige landgoed. Ik verzorgde daarnaast inleidingen bij How to Play the Triangle van Tatiana Koleva en ‘8’ van David Lang met Cello8tet Amsterdam.

Ongeveer tegelijkertijd barstte het Holland Festival los, met als hoogtepunt de driedaagse voorstellingen van Aus Licht, een belevenis!

Stockhausen was uiteraard niet de enige attractie van het Holland Festival. Ik bezocht ook de mixed-media-installatie Eight van Michel van der Aa en de opera Pelléas et Mélisande van Debussy. Deze productie van De Nationale Opera kreeg maar 2 sterren van verschillende collega’s, ik vond het prachtig.

Minder overtuigd was ik door Mitra over de Iraanse psychoanalytica Mitra Kadivar en Triptych, een ode aan de fotograaf Robert Mapplethorpe.

Afgelopen vrijdag toog ik naar Fort Rijnauwen voor de première van King Lear, de opera die Verdi nooit schreef maar die Holland Opera alsnog realiseerde.

Ik wens u een fijne vakantie!!

Thea Derks

#AusLicht #HollandFestival #KarlheinzStockhausen #MarkusStenz #MichelVanDerAa #Oranjewoudfestival #PelléasEtMélisande

@classicalmusic

Michel van der Aa (1970 – )
https://en.wikipedia.org/wiki/Michel_van_der_Aa
https://nl.wikipedia.org/wiki/Michel_van_der_Aa

"Up-Close"
Sol Gabetta – cello
Amsterdam Sinfonietta
(Disquiet Media 2011)
https://songwhip.com/sol-gabetta/michel-van-der-aa-upclose

#NowListening #ClassicalMusic #ContemporaryClassical #cello #DutchComposers
#MichelVanDerAa
#SolGabetta
#AmsterdamSinfonietta