Toerist in Valencia (2)

Standbeeld van El Cid, Valencia

Het was toeval dat wij in Valencia waren op de feestdag van de Romeinse heilige Vincentius. Bij leven was hij in Zaragoza diaken, wat betekent dat hij verantwoordelijk was voor de uitdeling van aalmoezen en het beheer van kerkelijke goederen. In 304, tijdens de vervolging door keizer Diocletianus, werd hij gearresteerd en terechtgesteld in Valencia. Dat is eigenlijk alles wat met zekerheid bekend is, maar dat heeft vanzelfsprekend niet verhinderd dat er allerlei verhalen kwamen.

Vincentius

Een eeuw na zijn marteldood vertelde de Spaanse christelijke auteur Prudentius in zijn Kransrede welke martelingen Vincentius onderging. De arme diaken zou op de pijnbank zijn gelegd en met gloeiende haken zou zijn vlees van zijn botten gerukt. Hij was levend verbrand op een rooster, maar niet helemaal, want daarna was hij in een gevangeniscel gelegd op een bed van gebroken scherven. Daar gaf hij de geest. Zoals te doen gebruikelijk was de beul zó onder de indruk van de sereniteit waarmee de aspirant-heilige zijn martelingen verdroeg, dat hij zich bekeerde. De Kransrede is dus een voorspelbare, brave, kortom stomvervelende tekst.

Dat Prudentius drie verschillende doodsoorzaken noemt, suggereert evenveel tradities en betekent dat de christenen in zijn tijd ook al niet zeker wisten hoe een einde was gekomen aan het aardse bestaan van Vincentius. Die pijnbank had bovendien de vorm van het Andreaskruis waarmee hij wordt afgebeeld, terwijl het verhaal van de geroosterde geloofsheld eigenlijk ging over Sint-Laurentius van Rome, eveneens diaken. Wat we wel zeker weten is dat Vincentius rond 400 een bekende heilige was en dat Valencia in de Late Oudheid al een kerkje aan hem had gewijd. Ik noemde het gisteren.

Het beeld van Vincentius was gisteren nog niet met rozen versierd.

In de kathedraal bewaart men (afgezien van de zogenaamde Graal, een van Judas’ zilverlingen, een doorn van de doornenkroon en een pluk van de sluier die Maria verloor bij haar tenhemelopneming) ook een natuurlijk gemummificeerde arm, die vanzelfsprekend niet anders kon zijn dan de arm waarmee de heilige aalmoezen had uitgedeeld. Vandaag werd het beeld van de heilige in processie door de stad rondgedragen. Ik heb gelezen dat er laurierblaadjes worden gestrooid, maar ik heb alleen groene blaadjes (geen laurier) zien liggen op het plein voor de kathedraal. De draagbaar van het beeld was versierd met een scheepslading rode rozen, erg mooi.

Het wetenschapsmuseum

In het oosten van de stad is de kazerne waarvandaan generaal Jaime Milans del Bosch de stad bezette tijdens de mislukte staatsgreep van februari 1981. Het is moeilijk voor te stellen dat destijds tientallen tanks door Valencia hebben gereden. Dat was het oude Spanje. Even verderop ligt het nieuwe Spanje: de Ciudad de las Artes y las Ciencias, waar we een deel van de dag hebben doorgebracht.

Palau de Les Arts Reina Sofía

Het futuristisch ogende complex is ontworpen door de architect Santiago Calatrava, die ook de bruggen in de Haarlemmermeerpolder en het station van Luik ontwierp. Van noordwest naar zuidoost gaat het om een operagebouw dat nog het meest lijkt op een ruimteschip uit Star Trek, een brug, een Imax-bioscoop, een wetenschapsmuseum met daarnaast een botanische tuin, nog een brug, een multifunctionele hal en een verzameling aquaria. Wij bezochten het wetenschapsmuseum, maar om eerlijk te zijn vond ik het gebodene nogal voorspelbaar, en zo nu en dan zelfs verouderd. De nadruk op individuele geleerden (Leonardo da Vinci, Nobelprijswinnaars) vind ik zelfs onwetenschappelijk. Het Deutsches Museum in München is beter. Er is duidelijk geld aan het museum in Valencia gestoken, en gemakzuchtig is het heus niet, maar het kon inhoudelijk beter.

Sint-Nikolaas

Ik had vroeger de gewoonte om, als ik voor het eerst in een stad was, naar de stadsrand te wandelen. Zo krijg je, denk ik, een redelijk idee van het geheel. Dat deden we ook dit keer, en de stadsrand van Valencia is natuurlijk het strand. Het was een fijne wandeling.

De tenhemelopneming van Sint-Nikolaas (mooie legende hier)

We rondden de dag (en deze aflevering van mijn narcistisch winterfeuilleton) af met een bezoek aan de kerk van Sint-Nikolaas van Bari en  Sint-Petrus van Verona. Ze is bekend om de laat-zeventiende-eeuwse plafondschildering, die wel wordt vergeleken met de Sixtijnse Kapel in Rome. Dat is in zoverre correct dat in beide gebedsplaatsen veel toeristen zijn, maar verder zijn de kunstwerken onvergelijkbaar. Ik noteer nog dat de kerk teruggaat op een tempel uit de tweede eeuw na Chr., die hier stond aan een van de hoofdstraten van Valencia, en dat daar later een kerk kwam, die weer werd vervangen door een moskee, die in de dertiende eeuw weer in gebruik werd genomen als kerk. Een soort samenvatting van de Spaanse Oudheid en Middeleeuwen dus, eigenlijk.

Wij reizen nu door naar Alicante. Ik lees net dat jullie in Nederland moeten uitkijken voor ijzel. Dat maakt onze zonnige vakantie natuurlijk alleen maar beter.😉

#christenvervolging #Diocletianus #JaimeMilansDelBosch #Laurentius #Prudentius #SantiagoCalatrava #SintNikolaas #SintVincentius #Valencia

1700 jaar Nikaia (5): de besluiten

Nikaia loste niet alle problemen op; er waren meer concilies nodig. In het Rila-klooster zijn ze allemaal afgebeeld.

Het is maar al te begrijpelijk dat de bisschoppen die aanwezig waren op het Concilie van Nikaia meenden dat de Heilige Geest hen in de juiste richting had geleid. Men was het vooraf oneens geweest over de relatie tussen God de Vader en God de Zoon, over de autonomie van de bisschoppen, over de paasdatum en over nog andere thema’s. De bisschoppen communiceerden in het Grieks, maar we moeten niet onderschatten dat de aanhangers van de twee grote scholen van Bijbeluitleg, de Alexandrijnse en Antiocheense, niet zelden dachten in het Egyptisch (Koptisch) en het Syrisch (Aramees).

Persoonlijke ergernissen speelden een rol. Wellicht waren er mensen die zich stoorden aan de rol van de keizer. We beschikken over een door hem bij een andere gelegenheid gehouden toespraak waaruit blijkt dat hij de theologische finesses niet geheel beheerste. (De auteurs van onze bronnen, die Constantijn positief presenteren, maken overigens geen melding van irritaties over zijn rol.) Ondanks alle moeilijkheden eindigde de vergadering met consensus. De keizer had met de ruziënde bisschoppen een enorm risico genomen, maar kon tevreden beginnen aan het regeringsjubileum, de vicennalia, dat hij kort daarna zou vieren. Zoals gezegd heeft de Kerk de ingreep door het wereldlijk gezag geaccepteerd omdat de Heilige Geest zo evident aanwezig was geweest.

De drie grote kwesties

Wat werd er nu eigenlijk besloten? Om te beginnen was er de veroordeling van de opvattingen van Areios. De bisschoppen stemden in met de door Constantijn (of beter: een van zijn adviseurs) voorgestelde formulering dat Christus “één in wezen was met de Vader en uit het wezen van de Vader”. Dit was een compromis, waar voor het moment iedereen zijn eigen uitleg aan kon geven. Het werd vastgelegd door een in Jeruzalem gangbare geloofsbelijdenis uit te breiden met wat zinnetjes die aanhangers van Areios niet over de lippen zouden kunnen krijgen.

Verbranding van Areios’ boeken (negende-eeuws manuscript uit Vercelli)

In de praktijk was de kwestie echter doorgeagendeerd en in de tweede helft van de vierde eeuw was er nogal wat discussie over de vraag of de Vader en de Zoon wezensgelijk of wezensgelijkend waren. Daar zijn nog enkele andere concilies aan gewijd: dat van Constantinopel in 381, dat van Efese in 431 en tot slot dat van Chalkedon in 451. De kwestie is eigenlijk nooit helemaal opgelost. Er bestaan nog steeds nestorianen, wier teksten vooral in het Grieks en Aramees zijn gesteld, en monofysieten, wier literatuur vooral in het Koptisch en Armeens is geschreven.

Bij de tweede grote kwestie, de paasdatum, was de vraag of het feest gevierd moest worden op de kalenderdag (volgens de joodse kalender) of de weekdag (zondag). Dit laatste standpunt overheerste en de besluitenlijst stelt expliciet dat het concilie hier de Romeinse traditie volgde. Bisschop Sylvester mocht dan afwezig zijn geweest, Rome had wel invloed. Het probleem bleef overigens bestaan. Weliswaar was er een heldere definitie, maar er was geen consensus over de berekening van de eerste zondag na de eerste volle maan na het begin van de lente. Niet iedereen gebruikte namelijk de negentienjarige Cyclus van Meton.

De derde kwestie was geen kwestie: het feit dat het concilie was samengekomen was al een ontkenning van het feit dat bisschoppen als Meletios van Lykopolis volledig autonoom waren. Dat dit een hamerstuk was, wilde niet zeggen dat er niets te regelen overbleef. In Nikaia werd ook de structuur van de kerk vastgelegd. Wat ons brengt bij zaken die verder ter tafel kwamen.

Andere besluiten

We weten van twintig andere tijdens het Concilie van Nikaia genomen beslissingen. Misschien stelde Constantijn ze aan de orde naar aanleiding van de klachten die vóór de vergadering waren geordend in de al genoemde libelli. Weliswaar had hij die laten verbranden, maar niemand zegt dat de keizerlijke kanselarij ook de onderliggende correspondentie heeft vernietigd.

Om te beginnen: de geestelijkheid. De aanwezigen uniformeerden de regels voor de bisschopskeuze en stelden een hiërarchie vast. Drie bisschoppen kregen extra rechten, namelijk die van Alexandrië, Antiochië en Rome. In deze volgorde, die in Latijnse manuscripten overigens andersom is. Later zouden deze drie bisschoppen titels krijgen als “patriarch”, terwijl de aanspreekvorm papa, “paus”, steeds meer voor deze leiders gereserveerd zou worden. Bij latere concilies kregen ook de bisschoppen van Constantinopel en Jeruzalem de rang van patriarch.

Er kwamen regels voor de geestelijkheid. Misdadigers en mannen die zichzelf vrijwillig hadden gecastreerd, waren uitgesloten van het priesterschap. Geestelijken mochten geld uitlenen als dat in het voordeel was van debiteuren, maar mochten zelf geen winst maken op die kredietverstrekking. Omdat ook geestelijken weleens vergissingen konden maken, en omdat ook vergaderingen van geestelijken die een dwalende collega gispten zich konden vergissen, kwamen er beroepsprocedures. Alleen over de seksuele betrekkingen van de geestelijkheid bleek consensus moeilijk. Dit mocht voortaan lokaal geregeld worden.

Bisschoppen die tijdens de vervolging door keizer Diocletianus afvallig waren geweest – lees: die met terugwerkende kracht niet hadden voldaan aan eisen die pas in Nikaia werden geformuleerd – werden uit hun ambt ontzet. Dit lijkt een handreiking te zijn geweest aan de donatisten, maar ze maakte geen einde aan deze kerkscheuring.

Ondanks het streven naar harmonie, eenheid en vrede, had het concilie ook nog wat rekeningen te vereffenen. Het werd bisschoppen verboden om mensen die in andere bisdommen een sanctie hadden gekregen, in dienst te nemen. Niet alleen was dit een verdere aantasting van de bisschoppelijke autonomie, het was bedoeld om mannen als de veroordeelde Areios het leven zo zuur mogelijk te maken. Areios’ aanhangers moesten penitentie doen.

Ook Constantijn stond niet boven ressentiment. Hij had in 324 een burgeroorlog gewonnen en zijn tegenstander Licinius, die in 312/313 de toenadering tot de christenen had geïnitieerd, werd met terugwerkende kracht als afvallige beschouwd. Zijn soldaten moesten eveneens penitentie doen.

Afrondende maatregelen

Mogelijk heeft Constantijn bisschop Makarios van Jeruzalem opdracht gegeven te zoeken op welke plaatsen in zijn stad Jezus was gekruisigd, begraven en opgestaan. Dit staat nergens in onze bronnen, maar het staat wel vast dat keizerin-moeder Helena een jaar later de Grafbasiliek heeft laten bouwen. In Betlehem verrees de Geboortekerk en in Rome liet Constantijn kerken bouwen boven de (veronderstelde) graven van Petrus en Paulus. Een van de keizerlijke paleizen, het Lateraan, deed Constantijn cadeau aan de bisschop van Rome.

Het concilie eindigde met de verslaglegging. Alle bisschoppen moesten de documenten tekenen. Daarna werden de beslissingen met de wereld gedeeld. We weten van een door het Concilie naar Egypte verstuurde brief over de drie grote kwesties en van twee keizerlijke brieven. De ene was gericht aan Alexandrië, waar Areios vandaan kwam, en de andere was een circulaire over de paasdatum die naar elk bisdom werd verstuurd.

Bij hun vertrek kregen de bisschoppen nog geschenken mee. Maar niet iedereen was zo gelukkig. Twintig bisschoppen hadden moeite met de beslissingen. Onder dreiging van ballingschap tekenden zestien van hen alsnog de notulen, maar de resterende vier moesten hun stad verlaten. Daar kwamen er later nog twee bij. Het Concilie van Nikaia had eenheid gebracht, maar zelfs met een gemanipuleerde gastenlijst waren sancties nodig.

[morgen meer]

#Areios #ballingschap #bisschop #christenvervolging #ConcilieVanNicea #ConstantijnDeGrote #CyclusVanMeton #Diocletianus #donatisme #donatisten #EersteConcilieVanNikaia #EusebiosVanCaesarea #Grafbasiliek #HelenaKeizerin_ #Licinius #MakariosVanJeruzalem #MeletiosVanLykopolis #paasdatum #SintJanVanLateranen #SylvesterI #Synodikon

1700 jaar Nikaia (1): iets nieuws?

Een achttiende-eeuwse weergave van het Concilie van Nikaia (325).

Aanstaande dinsdag is het 1700 jaar geleden dat in Nikaia, het huidige İznik in Turkije, een enorme vergadering begon van christelijke leiders: het Concilie van Nikaia. (Ook wel aangeduid als Nicea, maar ik wil niet invisibiliseren.) Onder toezicht van keizer Constantijn de Grote stelden de bisschoppen een formule vast waarmee ze de relatie tussen God de Vader en God de Zoon konden beschrijven; verder namen ze besluiten over de berekening van de paasdatum, de organisatie van de kerk en de levenswijze van de geestelijken.

Uit de baaierd aan christelijke vormen ontstond één christendom, dat nog steeds bestaat. De beslissingen zijn na al die eeuwen zó vanzelfsprekend, dat we niet langer herkennen hoe revolutionair ze ooit waren.

Innovaties

Het eerste punt is dat Constantijn alleen bepaalde leiders uitnodigde, namelijk bisschoppen die meenden dat wie Christus vereerde, niet ook andere goden mocht vereren. Dit exclusivisme was in de antieke wereld allerminst vanzelfsprekend en nog vér na het Concilie van Nikaia waren er volop christenen die ook naar synagogen of heidense tempels gingen. Volgens de conciliedeelnemers en de huidige kerken zouden dat geen christenen zijn, maar dat zagen zij zelf natuurlijk anders.

Een tweede revolutionaire innovatie was dat er voor de christenen maar één manier kon zijn om over het goddelijke te denken, de orthodoxe. Ook dit speelt nog altijd een rol in het christendom. Het onderscheid tussen de oosterse en westerse kerken gaat bijvoorbeeld terug op (na Nikaia geformuleerde) verschillende opvattingen over Christus.

Nikaia introduceerde ook de methode om de doctrine vast te stellen: door een vergadering. Alle bisschoppen waren officieel gelijk en in de zin dat ieders mening (althans officieel) het zwaarst woog, was de intellectuele discussie in Nikaia een democratie van experts. Als men het eens was, zo was de redenering, dan moest het zijn doordat de Heilige Geest de aanwezigen in de juiste richting leidde. (Zie het plaatje hierboven, waarin de Heilige Geest in de vorm van een duif neerdaalt.) Hiermee werd feitelijk gezegd dat niet alleen de heilige schrift, maar ook de consensus der bisschoppen geïnspireerd was en een bron van religieus gezag. Deze blog is niet de plek om uit te weiden over latere discussies over het leergezag, maar ik denk dat de aanwezigen in Nikaia vreemd zouden hebben opgekeken van het aforisme van paus Benedictus XVI dat waarheid niet democratisch wordt bepaald.

Een laatste innovatie uit 325 is inmiddels wat op de achtergrond geraakt, althans in Europa: dat de overheid een rol had bij het bepalen of handhaven van de christelijke rechtzinnigheid. Een Europese regeringsleider mag nu dan wel zeggen dat jeder mag nach seiner Façon selig werden, maar overheidsbetrokkenheid bij de orthodoxie is eeuwenlang een belangrijk aspect van de Europese cultuur geweest.

Kortom, in Nikaia ontstond het christendom zoals wij het kennen en het concilie heet met recht een belangrijke historische gebeurtenis. Bijzonder is bovendien dat we de invloed (vormende werking, agency…) van dit aspect van de antieke cultuur op onze cultuur kunnen onderbouwen met de relevante sociaalwetenschappelijke argumenten.

Was Nikaia wel zo innovatief?

Revoluties komen echter nooit zomaar. Niet alleen Constantijn, élke Romeinse magistraat voelde zich verantwoordelijk voor de goede relatie tussen zijn onderdanen en de goden (pax deorum). Dat dit zich vertaalde in orthodoxie, was slechts een beperkte innovatie. De relatie tussen God de Vader en God de Zoon oogt weliswaar als een nieuw, christelijk thema, maar feitelijk importeerden de theologen een oudere discussie over Plato’s Timaios – ik schreef er al eens over.

Ik noem ook de eed van trouw die keizer Decius in 249/250 eiste van al zijn onderdanen. Ze moesten verplicht offeren. Decius is de geschiedenis in gegaan als christenvervolger, maar de eed van trouw trof andere groepen even hard: denk aan pythagoreeërs, denk aan de groep rond het Corpus Hermeticum, denk aan neoplatonisten en denk aan anderen die moeite hadden met de antieke offerpraktijk. Het springende punt is dat Decius religie benutte om in een verdeeld imperium eenheid te scheppen. Een kwart eeuw later deed keizer Aurelianus hetzelfde door de verering van de zon voor te schrijven. Ook in dit opzicht bood Constantijn niets nieuws.

Keizer Diocletianus, die de verering van Jupiter en Hercules had benut om eenheid te scheppen, had andersdenkenden gewelddadig vervolgd: manicheeërs en christenen dus. En ook dit aspect is in Nikaia aanwezig. De betrouwbaarheid van de anekdote dat Nikolaas van Myra een opponent een klap zou hebben gegeven mag dan dubieus zijn, ze past bij het algemene karakter van de kerkvergadering. Er zijn namelijk meer anekdotes over verbaal en fysiek geweld. Constantijn stond niet boven intimidatie: de bisschoppen moesten eens lopen langs een erehaag van gardisten met getrokken zwaarden, en de keizer dwong de consensus over een compromisformule af met sancties.

Wat ik maar zeggen wil: Nikaia schiep een christendom, maar het was geen schepping uit het niets. Anderhalve eeuw geleden muntte Theodor Mommsen het aforisme dat vernieuwingen altijd tot uitdrukking worden gebracht middels bestaande vormen. Mommsens bekendste voorbeeld was het keizerschap van Augustus, dat weliswaar een revolutie was maar dat zich bediende van traditionele vormen. Hij zou ook het ontstaan van het christendom hebben kunnen noemen.

[morgen meer over het Concilie van Nikaia]

#agency #Augustus #Aurelianus #BenedictusXVI #christenvervolging #ConcilieVanNicea #ConstantijnDeGrote #CorpusHermeticum #Decius #Diocletianus #EersteConcilieVanNikaia #exclusivistischeChristenen #HeiligeGeest #historischeGebeurtenis #neoplatonisme #nietExclusivistischeChristenen #NikolaasVanMyra #offer #orthodoxie #pythagorisme #TheodorMommsen #vormendeWerking

De martelaren van Lyon

De onderaardse ruimte waar de martelaren van Lyon gevangen zouden zijn gehouden.

Meestal blog ik op zondagmorgen over het Nieuwe Testament, maar vandaag neem ik een verwant onderwerp ter hand: de eerste christenen in Gallië – meer in het bijzonder die in de stad Lyon ten tijde van keizer Marcus Aurelius (r.161-180). Als we kijken naar wat latere informatie, zien we dat de christelijke gemeenschappen zich meestal bevinden in steden die niet al te ver van de grote wegen liggen. Het is geen woeste conclusie dat het nieuwe geloof zich door de Provence had verspreid langs de Via Domitia en stroomopwaarts langs de Rhône vanuit Arles naar Vienne en Lyon en daarvan dan richting Reims of via Metz naar het Rijnland.

We weten zeker dat er in Lyon al rond het midden van de tweede eeuw christenen leefden. Een in 1974 ontdekt grafschrift is evident christelijk. Het is gesteld in het Grieks, wat suggereert dat migratie een rol speelde. De contacten met het oosten bleven bestaan: de straks te noemen bisschop Eirenaios werd uitgenodigd om uit het oosten te komen.

De aanklacht

In 177 werden in Lyon de christenen lastiggevallen. Wat de aanleiding was, weten we niet, al is er weleens op gewezen dat het paasfeest in dat jaar samenviel met een feest uit de eredienst van Kybele. De vereerders van die godin zouden aanstoot genomen kunnen hebben van de christenen, maar ik zou zelf niet goed weten wat het probleem geweest kan zijn. In elk geval was in antieke steden weinig nodig om relletjes te laten ontstaan. De overheid gaf dan nogal eens een identificeerbare groep de schuld – astrologen, joden, Isisvereerders of christenen dus. Als ze Grieks spraken, zal vreemdelingenhaat een rol hebben gespeeld. De ellende begon met

allerlei lelijks dat de opgehoopte volksmassa tegen hen bedacht, scheldpartijen en rake klappen, meegesleurd en beroofd worden, smijten met stenen, gevangenname en allerlei andere dingen die wilde menigten graag hun vijanden en tegenstanders aandoen.noot Eusebios, Kerkgeschiedenis 5.1.7; vert. Fahner.

Dit was een citaat uit een ooggetuigenverslag, dat verbatim wordt geciteerd in de Kerkgeschiedenis van Eusebios. Die vertelt dat de christenen werden opgepakt en zich op het forum moesten verantwoorden. De stedelijke magistraat verhoorde wat mensen op de pijnbank en hield vervolgens de zaak aan tot de gouverneur in de stad was – een interessant detail, omdat Lyon de provinciehoofdstad was en de gouverneur blijkbaar zijn ronde langs andere steden aan het maken was.

Het proces

Toen de stadhouder arriveerde, stelde hij alleen de vraag of de betrokkenen christenen waren. Sommigen zeiden van wel, anderen aarzelden.

Hier en daar behoorde ook ons heidense huispersoneel tot de gevangenen, want de stadhouder had in het openbaar bevolen een zoekactie naar ons allen te houden. De heidense gevangenen waren bang voor de martelingen die ze de heiligen zagen ondergaan; door influistering van de Satan en op aandringen van de soldaten beschuldigden de huisdienaren ons ten onrechte van Thyestische maaltijden en ontucht à la Oidipous, en nog van andere misdrijven die ons ongeoorloofd zijn te bedenken, laat staan uit te spreken.noot Eusebios, Kerkgeschiedenis 5.1.14; vert. Fahner.

Dit waren standaardbeschuldigingen: “Thyestische maaltijden” verwijst naar kannibalisme, “ontucht à la Oidipous” is incest. Logische beschuldigingen voor een groep die een rituele taal heeft waarin men elkaar aanspreekt als broeders en zusters en spreekt van het nuttigen van een lichaam en bloed. Met de pijnbank in zicht willen mensen zo’n beschuldiging wel bevestigen.

Martelingen

Nu het bewijs wettig en overtuigend geleverd was, konden de martelaren van Lyon naar de arena vertrekken. De tekst gaat nog even door en vermeldt de enorme moed van de jonge slavin Blandina.

Haar aardse meesteres was één van de strijdende martelaren. Met haar vroegen wij ons af of Blandina door lichaamszwakte wel voldoende vrijmoedigheid zou hebben om haar geloofsbelijdenis vast te houden. Maar Blandina was zo vol kracht dat haar beulen er moe van werden; de beulen werkten van ’s ochtends tot ’s avonds, losten elkaar af en probeerden op alle manieren haar te folteren, maar ze erkenden dat ze verslagen waren, toen ze niets nieuws meer hadden om haar te martelen. Ze verbaasden zich erover dat haar verscheurde en opengereten lichaam nog ademde, en ze gaven toe dat één zo’n soort marteling voldoende was om iemands leven te beëindigen; laat staan dat iemand zo veel moordende martelpraktijken zou kunnen doorstaan.noot Eusebios, Kerkgeschiedenis 5.1.18; vert. Fahner.

De auteur van het ooggetuigenverslag noemt de meest afschuwelijke details over het lot van de martelaren van Lyon, die ik u vandaag besparen zal. Ik herinner me hoe geschokt ik was toen ik de tekst voor het eerst las. Het komt erop neer dat zes mensen in het amfitheater werden terechtegsteld. Sommige arrestanten zworen het christendom af maar keerden even later weer tot het geloof terug. In totaal stierven achtenveertig mensen, waaronder de bisschop, Potheinos. Gregorius van Tours kent hun namen. De Romeinse burgers zouden zijn onthoofd; achttien overleden in de gevangenis, mogelijk aan de verwondingen van de tortuur; en zes mensen dus in de arena.

Er waren overlevenden, zoals de auteur van het ooggetuigenverslag. En zij beriepen Eirenaios, die de nieuwe bisschop werd van Lyon – en een van de architecten van het vroege christendom. Maar dat is een ander verhaal.

#Blandina #christenvervolging #EirenaiosVanLyon #EusebiosVanCaesarea #LugdunumLyon_ #Lyon #martelarenVanLyon #marteling