De ruimtelijke grenzen van de Oudheid (1)

Een leuke, problematische en terechte vraag, afgelopen donderdag bij de mail:

Waarom beperkt de oudheidkunde zich tot het gebied rond de Oriënt en Middellandse Zee en niet bijvoorbeeld India, China en Japan waar ook al heel lang geschreven geschiedenis bestaat?

Terechte vraag

Dat de vraag leuk is, spreekt vanzelf. Waarom ’ie terecht is, vertel ik zo meteen. Het problematische is de aanname dat oudheidkunde beperkt zou zijn tot Oriënt en Middellandse Zee. Dat is echter niet het geval. Neem de definitie van “Antiquity” op de Wikipedia:

Ancient history is a time period from the beginning of writing and recorded human history through late antiquity. The span of recorded history is roughly 5,000 years.

Als eindgrens presenteren de Wiki-auteurs “the expansion of Islam”, en daarna beschrijven ze de Oudheid op alle continenten. Wiki is in deze uitwerking niet uniek. Pak er maar een nummer bij van Archeologie Magazine. Of kijk eens in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel, waar de Mediterrane en Levantijnse wereld worden aangeboden met ook de andere culturen van de wereld, Paaseiland inbegrepen.noot En, verwijzend naar eigen werk: tot het eerste dat ik schreef voor Livius.org behoorde een pagina over de Zijderoute (1997). Ik schreef hier 107 blogs over Centraal-Eurazië, 57 over Sub-Saharaal Afrika en 46 over Nubië, 50 over de Indusbeschaving, 48 over China en 21 over Precolumbiaans Amerika. Het kan ook niet anders. Het datagebrek waarmee oudheidkundigen kampen, dwingt ze hun netten breed uit te werpen.

Desondanks is de gestelde vraag terecht. De Nederlandse evenknie van het Brusselse museum is bijvoorbeeld ooit gesplitst in een Rijksmuseum van Oudheden en een Volkenkundig Museum (tegenwoordig Wereldmuseum). Nu zitten wij met de gebakken peren, want we bestuderen oude en niet-westerse culturen immers om dezelfde reden: ontdekken dat onze eigen opvattingen niet de enig denkbare zijn om zo onze eigen keuzes beter te begrijpen.

Ook is het aanbod aan de universiteit traditioneel nogal beperkt – daarover in het volgende blogje meer. En dan is er het gymnasium, waar het aloude Europese aanbod van talen die een geleerde behoorde te kennen (Latijn, Grieks, Hebreeuws) in de negentiende eeuw is beperkt tot Latijn en Grieks. De beperking van de oudheidkunde tot het Middellandse Zee-gebied is dus historisch gegroeid. Dat vormt echter geen rechtvaardiging. Wie erin berust, berust in onwetenschappelijkheid. Ik heb echter begrepen dat dat tegenwoordig geen bezwaar meer is.

Een eerste antwoord

Wat bewoog vroegere geleerden tot die inperking? Feitelijk: omdat ze een andere vraag stelden dan wij.

Vanouds hebben mensen zich afgevraagd waar de eigen groep vandaan komt, en in Europa is die vraag vanaf de Renaissance beantwoord door een beroep te doen op de joods-christelijke en de Romeinse traditie. Dat ik “joods-christelijk” schrijf is geen politieke correctheid. Van een werkelijk geschoold mens werd toen verwacht dat ’ie naast Latijn en Grieks ook Hebreeuws kende.

In de loop van de achttiende eeuw begon dat beeld te veranderen. Iemand als Winckelmann begon het Griekse verleden te benadrukken. Deze nieuwe, vooral op kunst gebaseerde visie op het Europese verleden is rond 1800 gesystematiseerd door Friedrich August Wolf en geïnstitutionaliseerd door de Pruisische onderwijshervormer Wilhelm von Humboldt (over wie in een toekomstig blogje nog eens meer). Dit was ook het moment waarop de joods-christelijke traditie naar de achtergrond begon te schuiven. De Zwitserse historicus Jacob Burckhardt schreef in Die Kultur der Renaissance in Italien (1867) dat tijdens de Renaissance een sluier van onwetendheid werd weggetrokken en meende dat de Grieks-Romeinse cultuur herleefde.

Wat is eigenlijk een erflater?

Ik vat het hierboven wat kort door de bocht samen, maar het komt er (nog korter door de bocht samengevat) op neer dat het beeld van joods-christelijk-Romeinse wortels voor de Europese cultuur veranderde in een beeld van Grieks-Romeinse wortels. Beide zijn beelden van hoe de eigen, West-Europese cultuur is ontstaan, en beide veronderstellen dat het latere voortkomt uit het eerdere.

Dat laatste is geen onzin, maar als je zegt dat de ene samenleving (de antieke) de andere samenleving (de hedendaagse) beïnvloedt, doe je een sociaalwetenschappelijke uitspraak over vormende werking, die je dus sociaalwetenschappelijk moet onderbouwen. Je kunt daarbij niet volstaan met trivialiteiten als dat het Amsterdamse Concertgebouw een klassieke façade heeft of dat Archimedes opduikt in een film over Indiana Jones, want zulke ontleningen vertellen slechts hoe latere samenlevingen reageerden op eerdere samenlevingen. De inzet is omgekeerd: het gaat er feitelijk om hoe eerdere samenlevingen invloed hadden op latere samenlevingen – en dus moet je

Literaire inspiratie voldoet niet aan voorwaarde één, dat de wetenschap in Griekenland is ontstaan voldoet niet aan voorwaarde twee én voorwaarde drie, en dat “onze” democratie uit Athene komt is in strijd met voorwaarde vier. Kortom: het is zo makkelijk nog niet de wortels van onze cultuur in de Grieks-Romeinse Oudheid te zoeken.

Als we met het hedendaagse sociaalwetenschappelijk instrumentarium zoeken waar de wortels van de westerse cultuur liggen, krijgen we overigens heel andere antwoorden. Hier is een tabel uit mijn Vergeten erfenis.

U hoeft het met deze tabel niet eens te zijn. Het gaat om de vraag waarom de oudheidkunde zich nogal eens beperkt tot de Middellandse Zee en, als je mazzel hebt, de Oriënt. Dat mag dan historisch zo zijn gegroeid, het valt wetenschappelijk niet te onderbouwen. Reactionair als ik ben, vind ik dat we daarin niet mogen berusten. Gelukkig zijn er alternatieven.

[wordt vervolgd]

[08:15 AM] Seven items from Wereldmuseum in Leiden to be returned to Native American tribe

Seven items from the Wereldmuseum will be returned to a Native American tribe. This was confirmed by the Minister for Education, Culture, and Science, Eppo Bruins.

https://nltimes.nl/2025/01/18/seven-items-wereldmuseum-leiden-returned-native-american-tribe

#Seven #Wereldmuseum #NativeAmerican #Science #EppoBruins

[05:45] Made in China: al je spullen én de schepen die ze vervoeren

In de containervaart is China alomtegenwoordig. Van de productie van het staal waarmee de containers gebouwd worden tot aan de haventerminals: daarvoor moet je in China zijn. In deze bonusaflevering van Containerbegrip hoor je hoe (opper)machtig dat één land maakt.
Als je dit leest, dan ken je misschien ons favoriete feitje al: 90 procent van al je spullen heeft ooit in een zeecontainer gezeten. Val je nu van je stoel van verbazing? Luister dan eerst naar onze podcastserie Containerbegrip. Daarin gaan we op onderzoek in de wereld die al onze spullen naar ons toe brengt: de containervaart. Om te snappen hoe onze spullen bij ons komen – en wie daarvoor de prijs betaalt. Een podcast die ons vanuit die container bracht bij de structuren onder onze wereldeconomie, bij neokolonialisme op de geglobaliseerde arbeidsmarkt, bij mondiale vervuiling op de wereldzeeën en bij het keer op keer ontlopen van verantwoordelijkheid, omdat de zee nu eenmaal van niemand is.
Nadat onze podcast was uitgekomen, kregen we opvallend veel vragen over één specifiek land: China. En dat is niet zo gek. Want som je de feiten over China’s rol in de containervaart op, dan kom je tot een vrij indrukwekkend geheel. China is de belangrijkste handelspartner van meer dan 120 landen. Het heeft de grootste haven ter wereld (Shanghai). Én nog eens zes van de tien grootste havens ter wereld (met namen waar je als niet-China-kenner waarschijnlijk nog nooit van hebt gehoord: Ningbo-Zhoushan, Qingdao en Tianjin). Het grootste scheepvaartbedrijf ter wereld, COSCO, is Chinees. 95 procent van de containerdozen wordt in China gemaakt.
Meer dan de helft van alle schepen wordt in China gebouwd.
Chinese bedrijven hebben aandelen in 96 havens in 53 verschillende landen. Zo’n 40 procent van de wereldhandel in containers wordt afgehandeld in een haventerminal die in Chinese handen is. Wat ís nu precies de rol van China in de containervaart, wilden veel luisteraars weten. Hoe is die zo gegroeid, en: wat betekent het voor ons? Met die vragen op zak nodigden we drie sprekers uit voor een live evenement in het Wereldmuseum in Rotterdam. Zongyuan Zoe Liu van de Council on Foreign Relations in Washington D.C. is wereldwijd dé expert op het gebied van China’s rol in de scheepvaart. Frans-Paul van der Putten is historicus bij Clingendael, gespecialiseerd in de geopolitiek van China. En Jess Bier van de Erasmus Universiteit deed jarenlang onderzoek naar de veranderende werkomstandigheden in havens, vooral in Rotterdam. Met deze drie gasten gingen we op het podium in gesprek over de rol van China in de containervaart. En in deze bonusaflevering van Containerbegrip zetten we de drie belangrijkste lessen van de avond voor jullie op een rij:
China heeft geruisloos bijna alle ketens in de scheepvaart in handen gekregen.
China denkt wél strategisch na over de scheepvaart; de rest van de wereld niet.
De scheepvaart kán een wapen zijn.
Veel luisterplezier!
Het panelgesprek was in het Engels, maar voor wie dat wil hebben we ook een vertaling van het transcript gemaakt.
Op De Correspondent praten de auteur, experts en ervaringsdeskundigen samen verder over dit artikel. Log in om mee te praten. (Alleen voor leden).
Nog geen lid? Steun onze missie om jouw nieuws van context te voorzien en sluit je hier aan.
Wil je eerst kennismaken met onze verhalen? Schrijf je dan in voor de proefmail en ontvang elke zaterdag een artikel in je mailbox.

https://open.decorrespondent.nl/15814/-/b2a21316-fc56-0aa8-1968-76574f992e41/app-open?pk_campaign=rss-feed&pk_medium=rss&pk_source=publication&pk_kwd=all&pk_cid=eccbc87e4b5ce2fe28308fd9f2a7baf3

#China #één #90procent #Containerbegrip #120 #Shanghai #zes #tien #Ningbo_Zhoushan #Qingdao #Tianjin #COSCO #Chinees #95procent #Chinese #96 #53 #40procent #drie #Wereldmuseum #Rotterdam #Council #ForeignRelations #Washington #D.C. #Frans_PaulvanderPutten #Clingendael #JessBier #ErasmusUniversiteit #Engels #DeCorrespondent #zaterdag

[10:20 AM] Netherlands returns skull inlaid with mosaic to Mexico

The Netherlands has returned a human skull inlaid with mosaic from the national collection of the Wereldmuseum to Mexico, Minister Eppo Bruins of Education, Culture, and Science

https://nltimes.nl/2024/12/13/netherlands-returns-skull-inlaid-mosaic-mexico

#Netherlands #Wereldmuseum #Mexico #EppoBruins

Lunch with Deborah A. Thomas and John L. Jackson, Jr. to discuss how multimodal research can help universities engage the public. https://recntr.nl/2023/11/deborah-a-thomas-and-john-l-jackson-jr-lunch-with-the-laureates-1-december-1115-1300-pieter-de-la-court-0b-13-leiden-university-rsvp-required/

#experimentalethnography #leidenuniversity #recntr #Gerbrands #Wereldmuseum

Double experimental ethnography film program with Deborah A. Thomas and John L. Jackson, Jr.
https://recntr.nl/2023/11/deborah-a-thomas-and-john-l-jackson-jr-experimental-ethnographies-30-november-1600-1900-wijnhaven-3-48-the-hague/

#filmscreening #multimodal #experimentalethnography #research #artisticresearch #socialscience #humanities #leidenuniversity #recntr #Gerbrands #Wereldmuseum

1 museum, 4 locaties. 🏦

Onze partner, het voormalig 'Museum Volkenkunde' draagt vanaf deze maand de naam "Wereldmuseum Leiden", en vormt samen met Wereldmuseum Rotterdam, Amsterdam en Berg en Dal één #Wereldmuseum.

👉 https://welkom.wereldmuseum.nl/#