Jona LenderingEen schitterend museum in Plovdiv
Grote Basilica, PlovdivSoms zie ik iets dat zó tof is dat ik erover schrijven moet, zoals de museale inrichting rond de zogeheten Grote Basiliek van Plovdiv. Simpel samengevat: alles klopt. En ik ben zo enthousiast dat ik breek met mijn voornemen om, zolang ik in Bulgarije ben, geen blogjes te schrijven. Dit verhaal moet eruit, zo simpel.
Goed, wat is het? Toen ik in 2014 in Plovdiv was, zag ik bij het postkantoor een opgraving, maar ik was te moe om er lang naar te kijken; nu is daar een schitterend museum gebouwd over de grootste van twee basilieken. Die was gebouwd over een oudere tempel voor de keizercultus; elementen uit het oudere gebouw zijn gerecycled in het jongere, dat diende als de kerk van de bisschop van Plovdiv of, zoals de stad destijds heette, Filippopolis.
Mozaïeken
Een bisschopskerk ofwel kathedraal dus, gebouwd rond 390. Zo’n gebouw is op zich niet zeldzaam: in onze contreien is de basiliek in Tongeren ruwweg even oud. Maar de kerk in Plovdiv was immens, ruim drieëntachtig meter lang en vijfendertig meter breed. Overal lagen mozaïeken, en dat niet zomaar: die zijn op een gegeven moment vernieuwd, zodat er een tweede laag mozaïeken was. Meer daarover op deze website.
Twee lagen mozaïekenEr is nu een museum van twee verdiepingen, met op de begane grond dus een mozaïek van drieëntachtig meter lang en vijfendertig meter breed, niet minder, en op de bovenste verdieping delen van het daar later overheen gelegde mozaïek. Die mozaïeken behoren veelal tot de “regenboogstijl” die we wel vaker aantreffen in laatantieke mozaïeken: een combinatie van geometrische vormen die in de tweede eeuw is ontstaan in het Nabije Oosten en zich langzaam over het hele Romeinse Rijk verspreidde. Verder zijn er de nodige afbeeldingen van Heraklesknopen en Salomonknopen, zonnecirkels, klimopbladeren (symbool van Dionysos = Jahweh), granaatappels, bekervormige fonteinen (“bron des levens”). Ook zie je de nodige vogels, met de pauw op prominente plekken, omdat deze vogel (ook in heidense kringen) gold als het symbool van de wederopstanding. Ook voor wie verwend is met de mozaïeken van Zeugma, Tunesië of Piazza Armerina is Plovdiv vrij overdonderend.
Museale uitleg
Je loopt er op glazen loopbruggen overheen, en op heel veel plaatsen zijn borden met uitleg. Eén van de in een klein taalgebied moeilijke museale keuzes is of je één taal gebruikt en uitleg geeft met voldoende diepgang voor mensen met een hoge informatiebehoefte, of dat je tweetalig informeert en je vooral richt op een groot publiek. Kies je voor het tweede, dan heb je weliswaar meer inkomsten maar stoot je de sleuteldoelgroep van je af; kies je voor het eerste, dan zal de sleuteldoelgroep je signaal versterken, veranker je de informatie en volbreng je als museum je culturele missie. Met een oppervlak van tweemaal drieëntachtig bij vijfendertig meter is dit in Plovdiv geen dilemma: je kunt overal tweetalige bordjes neerzetten – er is ruimte genoeg!
Bbekervormige fontein en pauwOp die borden worden ook vergelijkingen met andere opgravingen gemaakt en is verder informatie over de vorm van de christelijke eredienst in de vijfde en zesde eeuw. Dat Plovdiv lange tijd een ariaanse bisschop had, en zelfs een ariaanse synode organiseerde die was gericht tegen de staatskerk, wordt ook netjes uitgelegd. De verdiepende informatie gaat heel ver: er is zelfs gedetailleerde ornithologische informatie over de afgebeelde vogels. Hier gaan kunstgeschiedenis, archeologie en biologie hand in hand. Ook is er uitleg van de techniek van het maken van mozaïeken en bioarcheologische informatie over de ruim driehonderd skeletten die vanaf de zevende eeuw zijn begraven in de laatantieke kerk. Heel netjes vind ik de zerk die was geplaatst voor de herbegraven menselijke resten.
Uiteraard is er uitleg van wat archeologen doen. Of beter: er is enige uitleg, want de vitrine met troffels, kwasten, meetlint en kompas is nogal wat lullig. De feitelijke verdieping zit in de uitleg van de wijze waarop de basiliek is ontdekt, in uitleg van de wijze waarop het gebouw in 2015-2019 is opgegraven en geconserveerd, en in de vragen die er zijn voor de toekomst. Net zoals in het Archéoforum in Luik worden de dilemma’s getoond: wil je het nabijgelegen bisschoppelijk paleis ook opgraven, en zo ja, moet daarvoor dan een moderne kerk worden gesloopt?
In totaal wordt van zestien soorten vogels ook ornithologische informatie gegevenKortom
Afgezien van de lullige vitrine met kwasten en troffels is dit een perfecte museale inrichting. Ik vergat nog te zeggen dat er wel een digitale reconstructie is van hoe de kerk er ooit uitzag, maar dat geluidseffecten (denk aan een gereconstrueerd-authentieke uitvoering van antieke hymnen) genadiglijk afwezig zijn, zodat het museum ook toegankelijk is voor mensen met hyperacusis. Dat alles toegankelijk is met een rolstoel, spreekt vanzelf.
Samenvattend: de Grote Basilica in Plovdiv overtreft de stoutste verwachtingen en dwingt een blogger om zijn voornemen om, zolang hij op reis is, geen blogjes te schrijven, te laten varen. Sommige dingen móet je gewoon delen.
#arianisme #basiliek #Dionysos #mozaïek #pauw #Plovdiv #regenboogstijl
De Archeoloog
RTL Nieuws
Erfgoed Bekeken
Roel 🇺🇦🔻❤💚🏳️🌈🍆🍑🦄
Aquerci