De Maronitische Wereldkroniek (7) Herakleios

[Dit is het zevende van tien blogjes met de vertaling van de Maronitische Wereldkroniek. Een inleiding, literatuur en een waarschuwing de vertaling niet al te letterlijk te nemen, vindt u hier.]

921 SE. ≡ okt.609/sept.610

Vanaf het jaar 921 regeerde Herakleios … zij kwamen af op de stad … voor hen lag de stad …
……
…… en de Romeinen werden verdreven uit de gebieden van Syrië en Egypte, en de Perzen beheersten het twintig jaar lang. Zoiets was al heel lang niet voorgekomen: sinds de Romeinen het hun heerschappij hadden gevestigd, nog vóór de komst van onze Heer Christus, was dit gebied door geen vreemd volk bestuurd. De Romeinen trokken zich volledig terug, tot op de dag van vandaag. Maar eer zij Degene die doet wat Hem behaagt.
Aan het begin van de heerschappij van Herakleios was er een man uit het volk van de Arabieren, wijs in zijn uiterlijk en kennis
……

Commentaar
De samensteller van de Maronitische Wereldkroniek begint zijn overzicht van de regering van keizer Herakleios met een samenvatting: de Perzische koning Khusrau II de Overwinnaar had de oostelijke provincies van het Byzantijnse Rijk onder de voet gelopen en die gebieden gingen voorgoed verloren. Herakleios heroverde ze weliswaar, maar onmiddellijk daarna vielen ze in handen van de Arabieren.

De profeet Mohammed wordt hier voor het eerst genoemd en juist op dit punt bevat de tekst een lacune. Als de tekst wordt hervat, staan de Perzische troepen voor Caesarea (Kayseri). Die stad werd geplunderd.

2 Herakleios ≡ okt.611/sept.612

In het tweede jaar van Herakleios … uit Caesarea … en vocht ertegen en versloeg het … naar Perzië.
Ruzmizan trok eropuit en viel Egypte binnen, rukte vervolgens op naar Alexandrië en nam die stad in het volgende jaar in. En de Perzen heersten over het hele land.

Commentaar
De Perzische generaal Ruzmizan wordt verderop geïdentificeerd als Shahrbaraz. In 618 bezetten zijn troepen Egypte. In de tussentijd hadden ze in Jeruzalem de relikwie van het Ware Kruis bemachtigd.

935 SE. ≡ okt.623/sept.624

Herakleios, de trouwe keizer, vocht vele veldslagen tegen de Perzen en deed hun geen concessies. Hij liet zijn zoon Konstantinos op de troon plaatsnemen en droeg de stad Constantinopel aan hem over, waarna hij in het jaar 935 met het Romeinse leger oprukte naar Perzië. Daar richtte hij grote schade aan, veroverde versterkte steden
……

Commentaar
Terwijl de Perzen, die zich hadden verbonden met de Avaren, al voor de muren van Constantinopel stonden, zeilde Herakleios in 624 de Zwarte Zee in en rukte door Armenië op naar de Tigris. In het najaar van 627 versloeg hij de haastig teruggetrokken Perzische troepen bij Nineveh. De Perzische koning Khusrau kwam bij een staatsgreep om het leven en werd opgevolgd door Kavad II. In de daarop volgende drie jaren regeerden zeven koningen en twee koninginnen over het Sassanidische Rijk.

18 Herakleios ≡ okt.627/sept.628

……
… op hem en doodde hem en regeerde na hem tot het jaar 939, het achttiende jaar van Herakleios de Zuivere. Toen Kavad aan de macht was gekomen, sloot hij een wapenstilstand met de Romeinen en herstelde de grens aan de Eufraat.
De bovengenoemde [Mohammed] spande zich in onder de Arabieren en wist hen geduldig te onderrichten in zijn leer. Ze moesten zich onthouden van de valse afgoden die zij aanbaden, moesten tot de ene God bidden en moesten Hem gehoorzamen. Hij leidde hen niet naar iets afschuwelijks.
……
…… Toen de Arabieren hem gehoorzaamden en allemaal gehoor gaven aan zijn oproep……

931 SE. ≡ 10 Herakleios ≡  1 AH ≡ okt.619/sept.620

In het jaar 931, het tiende jaar van Herakleios, begint de jaartelling van de Arabieren.

Commentaar
De chroniqueur plaatst het begin van de islamitische jaartelling (AH) iets te vroeg. Het was feitelijk in de zomer van 622.

Wat betreft Kavad, koning van de Perzen, zijn heerschappij duurde niet lang en hij stierf. Zijn zoon Ardašir regeerde na hem. Op dezelfde manier voltooide zijn zoon geen jaar, waarna hij werd vermoord door Ruzmizan, die ook wel Shahrbaraz heet en na hem regeerde.

941 SE. ≡ okt.629/sept.630

In het jaar 941, in november, keerden alle Perzen over de Eufraat terug naar het oosten, nadat ze twintig jaar in ons land hadden gewoond. In dit jaar stuurde Ruzmizan het Ware Kruis terug naar de Romeinen.

942 SE. ≡ okt.630/sept.631

In het jaar 942 …
……

944 SE. ≡ okt.632/sept.633

Vanaf het jaar 944 was Yazdgard eenentwintig jaar koning in Perzië.

Commentaar
Het einde van de bestuurscrisis in het Perzische Rijk. Yazdgard III zou regeren tot 651 (iets korter dan de chroniqueur denkt) en was de laatste vorst uit het huis er Sassaniden.

942 SE. ≡ 21 Herakleios ≡ okt.630/sept.631

Mohammed, de eerste en grondlegger … van de Arabieren, stierf nadat hij tien jaar over hen had geregeerd, hen had onderwezen en zijn boek, de Koran, voor hen had geschreven, in het jaar 942, het eenentwintigste jaar van Herakleios. Daarop nam Abu Bakr zijn plaats in als koning over de Arabieren, de tweede.

Commentaar
Deze datum voor de dood van Mohammed is niet de gangbare: 630/631. In plaats daarvan is 632 genoemd. We zagen de verklaring voor de vergissing hierboven: de chroniqueur plaatste toen het begin van de islamitische jaartelling (feitelijk in 622) in 619/620.

Toen hij regeerde, verdeelde hij al zijn legers in vier divisies en stuurde ze vervolgens het land binnen, naar eigen zeggen omdat hun profeet Mohammed hun dit had opgedragen. Eén divisie van de Arabieren kwam naar Egypte, één divisie kwam naar Palestina en Syrië, één divisie naar Perzië en één divisie naar de Qatarieten.

945 SE. ≡ 24 Herakleios ≡ okt.633/sept.634

In het jaar 945, het vierentwintigste van Herakleios, arriveerden de Arabische bendes en vielen het land vanuit het zuiden binnen, waar ze grote schade aanrichtten met het zwaard en mensen gevangen namen.
Destijds commandeerde Theodoros, de broer van de keizer, het leger van de Romeinen. Hij rukte op om de Arabieren te bestrijden, maar de Romeinen leden een nederlaag en werden verslagen. Er verscheen een wonderbaarlijk teken aan de hemel  dat de toorn aangaf die door hun toedoen over de aarde zou komen.
De trouwe keizer Herakleios was in Nisibis met het leger van de Romeinen toen het vreselijke nieuws hem bereikte over de schade die de Arabieren in het zuiden hadden aangericht. Daarom stuurde hij patriciër Vahan met de sacellarius en een groot leger van de Romeinen.

Commentaar
Adrian Pirtea identificeert deze twee gevechten met die te Dathin (februari 634) en Ajnadayn (juli 634). De komeet verscheen in september.

947 SE. ≡ 26 Herakleios ≡ okt.635/sept.636

In het jaar 947, het zesentwintigste jaar van de keizer, vochten Vahan en de sacellarius tegen de Arabieren in Gabitha, en een grote menigte Romeinen sneuvelde, terwijl de rest vluchtte. Die dag werden de Romeinen door de Arabieren verslagen en hun angst duurt voort tot op de dag van vandaag. Toen de trouwe keizer Herakleios begreep wat de voortekens beduidden en wat er met de Romeinen was gebeurd, en toen hij wist dat het land voortaan aan de Arabieren toebehoorde, verliet hij Syrië en ging naar de stad Constantinopel. En de Arabieren namen het land in bezit.

Commentaar
Dit gaat over de slag aan de Yarmuk, waarin de Arabische generaal Khalid Ibn al-Walid de Byzantijnse legers versloeg en definitief uit Syrië verdreef. Kalief Abu Bakr, wiens dood in deze kroniek wordt geplaatst in 635/636, was al overleden.

Hun koning Abu Bakr stierf na vier jaar te hebben geregeerd, en Omar volgde hem op. Hij regeerde tien jaar.
De trouwe keizer Herakleios stuurde de Arabieren diverse berichten waarin hij hen vroeg om vrede, om de vlam te doven van het zwaard, dat immers zonder genade was doordrenkt met mensenbloed. Maar zij gaven geen gehoor aan zijn smeekbede, omdat zij door de Rechtvaardige zelf waren gezonden.
……
Na vier maanden te hebben geregeerd stierf hij …
…… [onbegrijpelijke passage over Heraklonas]

Commentaar
In 641 overleed Herakleios. Hij werd opgevolgd door Konstantinos III, die al snel overleed, en de minderjarige Heraklonas, de zoon van Herakleios’ tweede vrouw. Het leger accepteerde de minderjarige niet en plaatste Konstantinos’ zoon Konstans II op de troon.

[Wordt vervolgd]

U hoeft tegenwoordig niet lang te zoeken om mensen te vinden die menen dat de profeet Mohammed een ‘krijgsheer’ was. Het begon niet met een paar zetels in de Tweede Kamer, maar daar vindt u ze inmiddels ook. Waar komt dat verhaal vandaan en wat klopt ervan?

De razzia’s van Mohammed

Wie een biografie van de profeet openslaat, komt op enig moment veldslagen en razzia’s tegen (een woord trouwens dat eigenlijk niet past door zijn in moderne tijd verkregen associaties, net als ‘krijgsheer’ trouwens). Komen die razzia’s niet in uw exemplaar voor, dan heeft u per ongeluk een hagiografie op de kop getikt.

We zijn in het Westen niet gewend aan religieuze leiders die naar de wapenen grijpen. Wat dat betreft staat Mohammed al meteen op een achterstand en zijn wij geneigd te denken dat zijn leiding aan een geloofsgemeenschap vooral bestond uit militaire bevelvoering. De islam is immers ook in het kielzog van militaire veroveringen verspreid, toch?

De cijfers

Een moslimgeleerde heeft dat ooit eens doorgerekend. Van de tweeëndertig jaar dat Mohammed zijn taak als profeet volbracht, wijdde hij 200 dagen aan krijgsverrichtingen. Dat is zo’n 1,7% van zijn tijd. Nu woonde Mohammed de eerste tweeëntwintig jaar daarvan in Mekka en daar bekleedde hij geen bestuursfunctie. Alleen de laatste tien jaar in Medina zat hij in een situatie waarin hij geweld kón gebruiken. Maar dan nog: 200 dagen in tien jaar is zo’n 5,5% van zijn tijd.

Dat past veel beter bij het beeld dat we hebben van een stamsamenleving, waarin iedere leider van een clan, stam of federatie uit noodzaak ook part time krijgsheer was. Een stamsamenleving kent geen centraal gezag, geen opsporingsapparaat noch een justitieel instituut. Strafrechtpleging is in een stammensamenleving een kwestie van bloedwraak en civiel recht vaak ook. Vrede tussen stammen en federaties bestaat uit het desnoods gewelddadig in stand houden van de machtsbalans. Leiders zijn part time krijgsheren en iedere andere volwassen man is part time dienstplichtig.

Context

Naast kwantitatieve gegevens, kunnen we ook naar kwalitatieve gegevens kijken: hoe goed was Mohammed in die 200 dagen bij de uitvoering van zijn militaire taak? Nou, kort gezegd – en natuurlijk afgaande op de anekdotes die de islamitische traditie voor informatief houdt – dat kon beter, véél beter.

Eerst even de context: Mohammed en zijn volgelingen waren uitgeweken naar wat later Medina heette, omdat hun vaderstad Mekka ze niet meer hebben wilde. Daar hadden ze in hun onderhoud voorzien door handel. Medina was een dorp van dadelboeren, waar de landloos geworden moslims maar moesten zien te overleven. Stammenrecht liet toe dat wie door zijn stamgenoten van zijn levensonderhoud was beroofd, het recht had dat terug te stelen. Vandaar de ‘razzia’s’: een Italiaans woord dat is afgeleid van het Arabische ghazwa, wat het beste vertaald kan worden met het Engelse raid. Mohammed ging dus karavanen uit Mekka overvallen.

De slag bij Badr

De eerste veldslag – eigenlijk niet meer dan een kleine schermutseling – ontstond per ongeluk omdat een Mekkaanse escorte – op zoek naar zijn karavaan – en een Medinese raiding party per ongeluk op elkaar stuitten en min of meer een vechtpartij in struikelden. De intelligence was dus op zijn zachtst gezegd niet op orde en ook de rules of engagement niet. Tot totale verrassing van de Medinezen wonnen zij het gevecht, wat direct leidde tot verhalen over hemelse assistentie.

Onder de verliezers – de Mekkanen – vielen heel wat doden, wat schokkend was, omdat strijdende partijen er altijd de voorkeur aan gaven elkaar krijgsgevangen te nemen en zo losgeld op te strijken (of de prijs van een verkochte slaaf). Dat had als bijkomend voordeel dat er ook in de oorlog niet al te veel doden vielen in het toch al dunbevolkte Arabische Schiereiland en – niet onbelangrijk – het voorkwam bloedwraak en eindeloze vetes. De latere islamitische traditie heeft geprobeerd al die gesneuvelden glad te strijken door te beweren dat de islam nu eenmaal alles – loyaliteiten voorop – had veranderd. Het lijkt echter een stuk waarschijnlijker dat de leiding ook niet had voorzien in een duidelijke geweldsinstructie.

De slag bij Uhud

De tweede veldslag was een ramp. Hij viel ongeveer een jaar na de eerste veldslag, in het oorlogsseizoen, maar Mohammed had verzuimd om de oogst op tijd binnen te laten halen. Toen er een Mekkaanse ruitertroep voor Medina verscheen, was het te laat. Het krijgsberaad kwam tot de slotsom dat het onverstandig was om de ruiters in het open veld tegemoet te treden met alleen het voetvolk waarover de Medinezen konden beschikken. Dat was een verstandig besluit, want om voetvolk aan een aanval van cavalerie het hoofd te laten bieden heb je professionele soldaten nodig die getraind hebben op hoe je zoiets doet. Een part time dienstplichtige trekt dat niet op alleen dapperheid, moed en doodsverachting.

Enkele jongeren wilden echter – vanwege het risico voor de oogst – toch in de aanval. Mohammed liet zich overtuigen (terwijl iedereen toch weet dat het de ouderen zijn naar wie je luisteren moet, zij hebben de meeste ervaring), liep zijn huis in en kwam in maliënkolder weer naar buiten. Terwijl hij zich had omgekleed, was de stemming echter alweer omgeslagen. Met het argument dat het een profeet die klaar was voor de strijd niet paste om zijn harnas weer uit te trekken, trok hij met zijn getrouwen een verpletterende nederlaag bij de berg Uhud tegemoet. Een klassieke infanterie tegen cavalerie-nederlaag volgens het boekje. Slag bij Hastings, dat werk.

Dat dit niet het einde van de moslims was, was te danken aan drie dingen: de Medinezen konden de plaatselijke basaltrotsen op vluchten, waar paarden niet uit de voeten konden; de Mekkanen waren alleen maar uit op wraak voor het jaar daarvoor, waarschijnlijk niet op de verovering van Medina; en voor het geval dat ze dat wél waren, zat er in Medina nog een deel van de Medinezen onder leiding van Ibn Ubayy, een stamhoofd dat het niet altijd eens was met Mohammed en die geweigerd had mee te vechten bij deze slag. Hij is de geschiedenis ingegaan als de leider van de factie van de ‘huichelaars’.

De slag bij de Gracht

De derde veldslag was niet eens een veldslag. Twee jaar later kwamen de Mekkanen terug, met nog meer ruiters en waarschijnlijk nu wel met de bedoeling Medina in te nemen of plat te branden. Wijs geworden van het jaar ervoor had Mohammed er nu wel voor gezorgd dat de oogst binnen was. Volgens de islamitische traditie had een Pers hem aangeraden een gracht te graven om Medina heen, om de ruiterij buiten te houden. Volgens diezelfde verhalen een tactisch novum dat nog nooit eerder was vertoond en waar de Mekkaanse ruiters dus ook niets mee wisten aan te vangen. Volgens archeologen kwamen omgrachte dorpen op het Arabisch schiereiland in de zevende eeuw echter wel degelijk voor.

De ‘slag bij de gracht’ eindigde niet eens in remise, het was een doodordinaire patstelling die ophield toen de Mekkanen besloten om dan maar onverrichterzake naar huis te gaan. Daarna volgde – volgens sommige historici – een mislukte poging van Mohammed om Mekka in te nemen, die werd afgesloten met een zodanig vernederend vredesverdrag dat de profeet gedwongen was eerst onder zijn eigen volgelingen orde op zaken te stellen. Dat lijkt hem gelukt te zijn en de islamitische traditie heeft dit fiasco in ieder geval de geschiedenis in weten te loodsen als een briljante strategische zet.

Khaybar en daarna

Vlak daarna neemt Mohammed de oase van Khaybar in, wat je zijn eerste echte grote succes zou kunnen noemen. Een jaar later denkt hij het op te kunnen nemen tegen de Byzantijnen en aanvaarden zijn troepen een spectaculaire tactische terugtocht, zoals dat heet. In en rond deze periode weet de profeet bondgenootschappen te sluiten met andere stammen op het schiereiland en dat stelt hem in staat in 630 om uiteindelijk zonder noemenswaardig bloedvergieten Mekka in te nemen.

Kort daarop mislukt het beleg van Ta’if, een stad bij Mekka, en een tweede expeditie datzelfde jaar naar Tabuk in het noorden, om daar de Byzantijnen nog eens te lijf te gaan, eindigt in niets: ze kunnen de vijand niet eens vinden. Het is Mohammeds laatste veldtocht, kort daarna overlijdt hij.

Mohammed de diplomaat

De wijze waarop Mohammed Mekka innam, laat zien waar zijn werkelijke talent lag: in de diplomatie. Het lijkt erop dat hij die vaardigheid bij zichzelf niet zo heel goed herkende, gezien het mislukken van het beleg van Ta’if en de volkomen onnodige en slecht voorbereide expeditie naar Taboek.

Mohammed was dus wel krijgsheer, zoals iedere leider in zijn samenleving wel een beetje krijgsheer in zijn vrije tijd moest zijn, maar hij was bepaald geen uitblinker. Dat wordt eigenlijk het beste geïllustreerd met het feit dat één van de succesvolste generaals uit de periode direct na de dood van de profeet, waarin de echt grote Arabische veroveringen plaatsvonden, de man was die hem bij de berg Uhud in de pan hakte: Khalid Ibn al-Walid.

[Oorspronkelijk door Richard Kroes gepubliceerd op de beëindigde website Grondslagen.net.]

Deze blog is gratis, maar als u me wil steunen, koop dan een van mijn boeken, doe via Livius.nl een cursus of reis, of doneer. U kunt de blog ook volgen via het Whatsapp-kanaal.

https://mainzerbeobachter.com/2024/10/19/was-mohammed-een-krijgsheer/

#IbnUbayy #KhalidIbnAlWalid #Khaybar #Medina #Mekka #Mohammed #razzia #slagBijBadr #slagBijDeGracht #slagBijUhud #stamsamenleving #TaIf #Tabuk

https://soltlane.com/product/seerah-biography/sword-of-allah/

#KhalidIbnAlWalid #TheSwordOfAllah #EarlyIslamicConquests #MilitaryGenius #MuslimHistory #Islam #MuslimLeader #History #Biography #ConquestOfSyria #ConquestOfIraq #BattleOfYarmouk #BattleOfQadisiya