Jona LenderingFaits divers (47)
Het Byzantijnse fort van MadaurosEen nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer: de chronologie van Egypte, Charax, restauratietechniek, een superbelangrijk boek, beschadigd erfgoed en – het wordt een gewoonte – de bedreigde geesteswetenschappen.
Kenneth Kitchen
Als u deze blog leest, houdt u van geschiedenisboeken, waarin de resultaten van wetenschappelijk onderzoek worden gepresenteerd. Sommige onderwerpen trekken wat meer de aandacht, andere wat minder, en in die tweede categorie valt zeker het onderzoek naar de antieke chronologie. (Ik heb weleens een boek voorgesteld met de titel “hoe oud is het?” maar geen uitgever durft eraan te beginnen.) Maar een juiste chronologie is verondersteld bij alle andere onderzoek.
Voor weinig perioden is dat zo spannend als de IJzertijd. In Griekenland noemen we het de Dark Ages omdat er weinig informatie is. Archeologen worstelen met het Hallstatt-plateau, waar koolstofdateringen lastig zijn. De geschreven bronnen, die we voor de Bronstijd in overvloed hebben, zijn er ineens niet meer. En dus trekt deze periode de aandacht, en dankzij tal van opgravingen is ze inmiddels zo duister niet langer. De wetenschapper die voor deze tijd de chronologie van Egypte vaststelde, waar dit tijdvak bekendstaat als Derde Tussenperiode, was Kenneth Kitchen. Als u nu leest dat die van ongeveer 1070 tot 712 v.Chr. duurde, is dat Kitchens verdienste.
Hij is vorige week overleden. Zoals chronologisch onderzoek wat ondergesneeuwd is ten opzichte van andere thema’s, zo is ook zijn overlijden niet echt opgevallen, maar een mooie necrologie is hier.
Charax
Nieuwssite NU.nl bakt ze bruin met een artikel dat de antieke stad Charax zou zijn geïdentificeerd. “Archeologen ontdekken verborgen stad in Zuid-Iran: Alexandrië aan de Tigris”, luidt de kop, en een kind weet dat de Tigris niet door Iran stroomt maar door Irak. “De locatie van de stad was altijd onbekend”: onzin, die is altijd bekend bekend geweest. Ik was er in 2021.
Ik heb de NU.nl erover geschreven, maar het stukje was op het moment dat ik dit schrijf (zondagmorgen) niet gecorrigeerd. En het is zo jammer, want er is over Charax best iets interessants te vertellen, zoals over de innovatieve methode waarmee de archeologen de verzilting van de bodem gebruikten om het stratenpatroon te reconstrueren.
Als het heeft geregend, verdampt vocht namelijk niet overal even snel en dat biedt een aanwijzing voor de aanwezigheid van muren. Het leverde bijzondere foto’s op waarop enkele monumentale gebouwen herkenbaar waren aan zoutlijnen. Met georadar werd daarna aanvullende informatie verzameld. Zo konden tussen de woonhuizen tempels en paleizen worden geïdentificeerd. Een verrassende ontdekking was een macellum: een voedselmarkt van een type dat we kennen uit het Middellandse Zeegebied, maar nog niet uit Mesopotamië.
Rome
Nieuwe technieken bieden nieuwe mogelijkheden. Dat geldt niet alleen voor het ontsluiten van data, maar ook voor de conservering van monumenten. Een leuk stukje vertelt hoe de Zuil van Marcus Aurelius, vervuild door vele decennia smog en beschadigd door vele eeuwen weer en wind, nu wordt schoongemaakt. In plaats van de gangbare technieken – zeg maar: met kwastjes – werken de restaurateurs met lasers, en dat schijnt niet alleen sneller maar ook beter te gaan.
Romeinen in de Lage Landen
De ontdekking van een Romeins castellum bij Heteren kon niet werkelijk meer mee, en zo begint elke synthese over n’importe welk onderwerp al verouderd te raken op de dag dat het manuscript wordt afgerond. Maar toch: voor het eerst sinds W.A. van Es’ De Romeinen in Nederland – anders gezegd: voor het eerst in ruim een halve eeuw – is er weer een boek dat een overzicht biedt van de Romeinse aanwezigheid in Noordwest-Europa. Het heet Rome en de Lage Landen en is geschreven door Robert Nouwen, voormalig directeur van het Gallo-Romeins Museum in Tongeren.
Het belang van dit boek is moeilijk te overschatten. Hierin staat alles bij elkaar. Er zijn in de afgelopen halve eeuw tal van boeken verschenen die wat lapwerk deden door het boek van Van Es samen te vatten en te actualiseren. Zelf heb ik zo’n boek geschreven, maar al die auteurs konden niet in de schatkamer achter de academische betaalmuren. Daarom is het verschijnen van Rome en de Lage Landen een gebeurtenis op zich.
Even terzijde
Ik gebruik de Faits Divers meestal voor oudheidkundig nieuws, maar ik wijk daar nu even van af. Ik schreef al eens dat in de oudejaarsnacht de Vondelkerk is afgebrand. Amsterdammers trekken graag een te grote broek aan: de stadswijk De Pijp noemde zich ooit “de rive gauche van Amsterdam”, de flats aan de Omval heetten “Manhattan aan de Amstel” en de Vondelkerk zou “de Notre-Dame van Amsterdam” zijn. Dat is op het absurde af overdreven, maar ik beken: ik ben redelijk aangeslagen, want ik kom er elke dag twee keer langs fietsen.
Bovendien: in de kelder ligt het archief van de Vereniging van Vrienden van de Amsterdamse Gevelstenen. Elke gevelsteen is een klein monumentje, en het feit dat dit archief enorme waterschade heeft geleden, gaat me aan het hart. De Stichting Stadsherstel, die eigenaar is van de kerk en er ook een archief heeft, laat alle materiaal nu ophalen door een bedrijf dat de stukken zal invriezen, waarna wordt bezien of iets valt te restaureren.
Waterschade aan het archief van de VVAGPetitie
De aanvallen op de geesteswetenschappen gaan vanzelfsprekend ook dit jaar verder. Wat dat betekent voor bona fide archeologen in Israël, wier vak inzet is geworden van een culture war, zou u kunnen lezen in de roman De genesis van het verraad van Martine van den Berg, die ik onlangs in Spanje heb gelezen. De beschreven archeologische problematiek is maar al te reëel. En wat Van den Berg in het nawoord meldt over aanvallen op de wetenschap, is natuurlijk ook voor Nederland onverkort waar.
Om het tot de Oudheid te beperken: uiteraard wordt ook deze maand een instelling bedreigd. De petitie die u nu verwacht is voor klassieke en middeleeuwse studies in Calgary en een overzicht van de rest vindt u hier.
Reclame
Ik organiseer in september een reis naar Algerije, en waarom dat een weliswaar dure maar mooie bestemming is, leest u hier. Meer informatie vindt u daar.
Ook ben ik ingehuurd door Historizon om een reis naar enkele Romeinse locaties in België en Noord-Frankrijk te bezoeken. De regio is voor menigeen een gebied waar je doorheen reist op weg naar een “echt” buitenland, en daardoor is Wallonië voor menigeen onbekend – en dat is dus zwaar onterecht. Meer informatie hier.
#Charax #chronologie #DerdeTussenperiode #FaitsDivers #gevelsteen #HallstattPlateau #Heteren #IJzertijd #KennethKitchen #MartineVanDenBerg #petitie #restauratie #RobertNouwen #Rome #Vondelkerk #ZuilVanMarcusAurelius
Frans van Beers
Bert Ernste • NL | BR
Bert Ernste
Atelier16Frederique
