Brand in de Vondelkerk

Vondelkerk

De in de oudejaarsnacht afgebrande Vondelkerk staat niet ver van mijn huis. Vroeger, vóór er naast mijn huis een modern nieuw gebouw verrees, kon ik het kerkgebouw zien vanuit mijn raam. Tegenwoordig fiets ik er vrijwel elke dag wel twee keer langs. De plek ligt me na aan het hart ligt en zou nota bene een rol zou spelen in een blogje dat was gepland voor de niet al te verre toekomst.

Maar nu is die kerk dus afgebrand. Ik begrijp van iemand die er nog dichter bij woont, dat het kwam door het vuurwerk en ik heb geen reden daaraan te twijfelen. Het is ook niet de eerste kerk die hier in de stad door vuur wordt verwoest: menigeen heeft de Muiderkerk zien branden. Voor niet-Amsterdammers: de gemeente gaf daarna een sloop- en bouwvergunning af, waarna er een lelijk nieuw gebouw kwam. Later erkende de rechter wat iedereen al wist: dat de vergunningen juridisch niet in de haak waren. Wat ik maar wil zeggen: de huidige brand haalt hier in Amsterdam oude wonden open en ik sluit niet uit dat ook dit keer de monumentenstatus minder belangrijk wordt gevonden dan de zoveelste onaantrekkelijke nieuwbouw.

Maar voor sommige Amsterdammers is de brand van de Vondelkerk nu al een persoonlijke ramp. Je zult er maar naast wonen: een rustige straat die de komende tijd ruimte biedt aan lawaaierige bouwwerkzaamheden. En geloof me, geluidsoverlast is het meest onderschatte van alle milieuproblemen.

En je zult maar lid zijn van de Vereniging van Vrienden van de Amsterdamse Gevelstenen – een van de sympathiekste clubs die we hier hebben. Zoals u misschien weet hadden huizen vroeger namen, en waren die terug te vinden in kleine stenen beeldhouwwerkjes – werkelijk leuke kunst. Toen de steden eenmaal straatnamen en nummers kregen, verdwenen de gevelstenen uit de meeste steden, maar in Amsterdam zijn er nog honderden en worden nog elk jaar nieuwe vervaardigd.

Gevelsteen (Dam 11, Amsterdam)

De VVGA helpt om de oude gevelstenen op te knappen en doet ook onderzoek. Het gevelsteentje hierboven, dat u kunt bewonderen op de Dam, is bijvoorbeeld gebaseerd op een geïdentificeerde gravure. Gevelstenen bieden zo informatie over de religie van weleer, over politieke voorkeur, over economische activiteiten – kortom, over de hele Amsterdamse cultuur vanaf de zestiende eeuw tot de huidige dag.

Voor het onderzoek heeft de VVGA een archief tjokvol documentatie. En dat archief ligt of lag in de Vondelkerk. Daarbij horen oude foto’s en de herkomstgegevens van gevelstenen die niet meer in situ zijn. De VVGA was begonnen met de digitalisering, maar dat is nu onmogelijk. Als het archief niet door vlammen is verteerd, is het beschadigd door het bluswater. In dat geval is er nog enige redding mogelijk, namelijk door vriesdrogen. Zo is ook de schade aan de archiefstukken van Keulen (en die van de Vlaamse Hanze, die lagen in hetzelfde ingestorte gebouw) enigszins te niet gedaan.

Voorlopig weten we dat allemaal niet. Maar de schade van de brand in de Vondelkerk is groter dan die aan het gebouw.

#archiefwezen #gevelsteen #Keulen #Monumentenbeleid #monumentenzorg #Vondelkerk