Antiek glas

In het Allard Pierson-museum in Amsterdam is momenteel een geslaagde expositie met de titel Van glas, gemaakt in de Oudheid. In de zin dat ze niet heel groot van oppervlakte is en dat alle tweehonderd stukken komen uit de eigen collectie, is het een beperkte tentoonstelling, maar ze is wel heel, heel goed. Ik weet het: Amsterdam is onprettig druk, de helft van de autowegen is wegens groot onderhoud afgesloten en het openbaar vervoer functioneert slecht, maar u moet zich daardoor niet laten afschrikken. Deze expositie is de hellevaart meer dan waard.

Glas in soorten en maten

Een van de troeven is de zakelijke opstelling. De voorwerpen liggen niet in het donker geheimzinnig te zijn, maar liggen in het volle licht, zodat je ze allemaal goed kunt bekijken. Zolang de uitleg bij de vitrines gedegen is, is voor een geslaagde tentoonstelling niet méér nodig, ja, vrijwel elke toevoeging leidt af van de informatie en doet dus afbreuk aan het aanbod.

Een deel van de Amsterdamse expositie is gewijd aan uitleg van wat je zoal aan glazen voorwerpen hebt. Doorzichtig en ondoorzichtig, blank en veelkleurig en geïriseerd. Het zijn niet alleen flesjes, kommetjes en kannetjes, maar ook lampen, armbanden, kralen en speelstenen, en er is prachtig inlegwerk. Dat is wat klein, maar er liggen vergrootglazen klaar. Het museum besteedt ook aandacht aan de verzamelgeschiedenis, zoals de mededeling dat van een bepaald flesje lang gedacht is geweest dat het van steen was vervaardigd, hoewel het dus van glas was. Ook is er uitleg van de functies van de diverse soorten objecten. De wonderlijke dubbele buisjes die je wel vaker in musea ziet, dienden, zo leerde ik, voor het bewaren van kohl.

Onderzoek

Mij fascineerde vooral de uitleg over de technieken, zoals het gebruik van een of meer mallen, of het blaasroer. Op dit punt heeft het museum, in vergelijking met een eerdere glastentoonstelling (een kwart eeuw geleden alweer), wat nieuws te vertellen. Het Allard Pierson-museum heeft de laatste jaren namelijk in samenwerking met de Delftse technische universiteit diverse soorten laboratoriumonderzoek laten doen. Ik blogde al eens over röntgenfluorescentiespectrometrie (XRF), waarmee de samenstelling van het glas valt te onderzoeken.

Nieuw was voor mij de techniek die met een duur woord Reflectance Transformation Imaging ofwel RTI heet, maar die, als ik het goed heb begrepen, vooral betekent dat een voorwerp valt te belichten vanuit allerlei richtingen. Daardoor worden lassen en andere productiesporen zichtbaar gemaakt die met het blote oog niet of minder goed waarneembaar zijn. Zo kun je bijvoorbeeld vaststellen of een voorwerp aus einem Guss is gemaakt of bestaat uit meerdere delen.

Om een voorbeeld te geven: men vervaardigde het zogeheten “kerngevormd glas” door de glaspasta aan te brengen rond – u raadt het al – een kern van klei. Het opvallende is dat die voorwerpen sterk op elkaar lijken, en het museum kon vaststellen dat er gebruik is gemaakt van gestandaardiseerde mallen, waardoor de inhoud van die flesjes ook gestandaardiseerd was. Er bleken hierbij twee soorten inhoudsmaten te zijn gebruikt, de Fenicische en de Griekse. Dit was voor mij nieuw onderzoek en ik denk dat het ooit nog weleens een toepassing zal vinden bij het in kaart brengen van antieke handelsroutes.

Afscheid

Dit is de laatste expositie van conservator René van Beek, die binnenkort met pensioen gaat. Hij is ook de samensteller van de mooie catalogus. Die bevat niet alleen foto’s van bijna 400 voorwerpen, dus meer dan op de tentoonstelling is te zien, maar bevat tevens hoofdstukken over de productie van glas, over de totstandkoming van de Amsterdamse collectie en over het laboratoriumonderzoek. Ik wou dat er meer boeken zoals dit waren, die én de leek tot een onderwerp introduceren, én voor de specialist iets nieuws bieden, én de estheet iets bieden om van te genieten.

***

Van glas, gemaakt in de Oudheid is nog tot 1 maart 2026. Wie (ondanks mijn enthousiasme over deze expositie) Amsterdam liever vermijdt, kan zich bevoordelen met het lezen van de catalogus (€34,95).

#AllardPiersonmuseum #glas #röntgenfluorescentiespectrometrie #ReflectanceTransformationImaging #RenéVanBeek #tentoonstelling

Cornelis de Bruijn (6) Terugkeer

Dit is het zesde van dertien stukjes over Cornelis de Bruijn. Het eerste was hier.

***

Libanon

Cornelis de Bruijn verliet Jeruzalem op 16 november 1681 en bleef even hangen in Ramla om daar – vandaag 343 jaar geleden – Kerstmis te vieren. Nieuwjaar en Drie Koningen volgden en op 8 januari 1682 was hij weer in Jaffa, waar hij onmiddellijk aan boord van een schip ging. De volgende dag arriveerde hij in Tripoli.

Daar verbleef De Bruijn vier maanden in het huis van de Hollandse consul, maar hij maakte wel enkele rondreizen. Een daarvan bracht hem naar de Libanon, waar hij de beroemde cederbomen bewonderde. Op een tweede reis bezocht hij Akko, Nazaret, het Meer van Genesaret en de berg Tabor. Op de weg terug bezocht hij opnieuw Tyrus en deed hij Sidon aan alvorens terug te keren naar Tripoli.

Syrië

Daarvandaan vervolgde zijn weg naar Aleppo, waar hij van mei 1682 tot april 1683 woonde in de karavanserai. In zijn verslag vertelt hij over de Romeinse munten die hij op de markt kocht. Hij geeft er een uitvoerige beschrijving van.

Vanuit Aleppo wilde De Bruijn verder reizen naar de onlangs geïdentificeerde ruïnes van Palmyra. Vijf jaar eerder waren de overblijfselen van de oude stad bezocht door een groep Engelsen, en nu wilde de Nederlandse kunstenaar de plek ook zien. Helaas weigerde een lokale bedoeïenenstam mee te werken. Na een klein jaar verliet De Bruijn Aleppo, enigszins teleurgesteld.

Toch hoeft de lezer van Reizen door de vermaardste Deelen van Klein Azië niet te delen in deze teleurstelling. Acht jaar na De Bruijns poging hadden dominee William Halifax en een Nederlander genaamd Gerard Hofsted van Essen
meer succes. In zijn boek bood De Bruijn zijn lezers een samenvatting van wat Halifax had geschreven, met enkele kleine toevoegingen. Ook voegde hij een gravure toe, die een kopie was van een groot schilderij dat Hofsted van Essen had  gemaakt. Het schilderij is nu in het Allard Pierson-museum. Ik blogde er al eens over.

Terug naar Italië

De Bruijn verliet Syrië vanuit Alexandretta (het huidige Iskenderun), bezocht Cyprus en reisde in de eerste helft van juni van Antalya naar Smyrna. De binnenlandse route was ongebruikelijk. Het was bekend dat deze gevaarlijk was. Het grootste gevaar bleek echter niet een overval, maar een grote slang, die De Bruijn uitschakelde met zijn pistool.

Veilig en wel arriveerde hij in Smyrna, waar hij nog zestien maanden zou blijven. Pas nu ontdekte hij dat de Hollandse consul en de ambassadeur in Constantinopel tijdens zijn eerdere bezoek hadden geloofd dat De Bruijn de potentiële moordenaar van Johan de Witt was. Toen de kunstenaar Smyrna uiteindelijk verliet, op 25 oktober 1684, was hij al meer dan tien jaar van huis.

Op 10 november arriveerde hij in Venetië, waar hij tot 1692 zou verblijven in het atelier van een Beierse schilder wiens echte naam Johann Carl Loth was, hoewel elke Italiaan hem Carlotto (1632-1698) noemde. De Bruijn ging werken in zijn atelier.

Venetië

Over de Venetiaanse jaren van De Bruijn is vrijwel niets bekend. Het is mogelijk dat onderzoek in Italiaanse archieven nog eens iets zal opleveren. In elk geval heeft hij Johann Michael Rottmayr (1656-1730) ontmoet, die op dat moment ook in dienst was van Loth.

Natuurlijk moet De Bruijn hebben gehoord hoe Willem III in 1688 een nogal dubieuze uitnodiging had aanvaard om koning van Engeland te worden, het reguliere leger had verslagen, Londen had veroverd, koning was geworden en had aangekondigd dat hij, zoals hij in de Republiek gewend was, de macht zou delen met het parlement. Het verhaal van de Glorious Revolution moet De Bruijns belangstelling hebben gehad, want Willem was aan de macht gekomen na een moord waarvan de kunstenaar nog steeds werd verdacht.

Het is mogelijk dat De Bruijn heeft bijgedragen aan het enige werk uit het atelier van Loth dat in deze jaren kan worden gedateerd, een kopie van Titiaans Dood van Petrus van Verona. Het origineel bevond zich vroeger in San Zanipolo in Venetië, maar is nu verloren gegaan.

In 1692 werd Loth naar Wenen geroepen om hofschilder van keizer Leopold I te worden. Hij zou die positie tot zijn dood bekleden en worden opgevolgd door Rottmayr. Misschien wilde De Bruijn met zijn collega’s mee, maar omdat hij niet katholiek was, ging dat niet. In plaats daarvan keerde hij terug naar huis. Het Rijnland was niet langer een oorlogsgebied en hij kon Frankfurt en Keulen bezoeken. In Keulen vierder hij Kerstmis, Nieuwjaar en Drie Koningen (die in Keulen begraven zouden liggen). Ook het beroemde Keulse carnaval maakte hij mee.

Daarna reisde hij verder. Op 14 maart 1693 arriveerde hij in Amsterdam; vijf dagen later was hij in Den Haag.

Wordt vervolgd.

#Akko #Aleppo #AllardPiersonmuseum #Antalya #ceder #CornelisDeBruijn #Cyprus #GerardHofstedVanEssen #GloriousRevolution #Iskenderun #Italië #Izmir #Jaffa #Jeruzalem #JohannCarlLoth #LeopoldIKeizer_ #Nazaret #OttomaanseRijk #Palmyra #Ramla #ReizenDoorDeVermaardsteDeelenVanKleinAsia #RepubliekDerZevenVerenigdeNederlanden #Sidon #Smyrna #StadhouderKoningWillemIII #Syrië #Tabor #TripoliLibanon_ #Tyrus #Venetië #WilliamHalifax

Op weg naar Amsterdam vanwege de Nationale #Archeologiedagen , naar #AllardPiersonMuseum . Ik ben benieuwd naar de bijzondere #opgraving van de #Hortus en de lezing van @AnjaFischer en Gemma Jansen.

https://allardpierson.nl/events/live-opgraving-op-zoek-naar-een-bijzondere-tuin/

#archeologie

Leuke en humoristische tentoonstelling in het Allard Pierson museum over 40 jaar Familie Doorzon, zelfs met een lhtiq-hoekje. Zo vaak loop je niet gniffelend door een museum :)

#AllardPiersonMuseum #doorzon #lhbtiq #queer #gay