Museum Dorestad heropend (3)

Museum Dorestad

[Derde deel van een blog over het belang van Museum Dorestad in Wijk bij Duurstede. Het eerste was hier.]

Museum Dorestad

De bezoeker zal eerst naar de bovenverdieping klimmen, waar de eerste zaal is gewijd aan de voorgeschiedenis. Naar mijn smaak had daar iets meer aandacht mogen zijn voor de IJzertijd, want de naam “Dorestad” is Keltischduron betekent zoiets als versterking. Het museum begint nu met de Romeinse aanwezigheid bij de splitsing van Rijn en Lek.

De tweede zaal is ingericht als schip. De bezoeker kan meevaren en een film zien over een historische gebeurtenis: een mevrouw Katla heeft ooit van haar moeder opdracht gekregen om aalmoezen te gaan verdelen in Dorestad, en we weten dat ze een lange zeereis heeft gemaakt om daar te komen. Het filmpje toont hoe die reis gegaan kan zijn, hoe Dorestad eruit zag, welke handel er plaatsvond (zoals in slaven) en hoe men er ook feest kon vieren. Heel slim heeft het museum ervoor gekozen er een tekenfilm van te maken; met de computer gegenereerde beelden ogen realistischer, maar ze verouderen snel. Het Katla-filmpje kan nog wel even mee.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=u_LKJixi-U0?version=3&rel=1&showsearch=0&showinfo=1&iv_load_policy=1&fs=1&hl=nl-NL&autohide=2&start=41&wmode=transparent&w=640&h=360]

De derde, grote zaal toont de vondsten. Het pronkstuk is een enorme, met veel zorg gemaakte maquette van de oude stad. Eerlijk is eerlijk: de archeologische vondsten zelf zijn niet van het kaliber dat u verwacht in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden of de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel. Maar ze zijn interessant genoeg.

Interessant is bijvoorbeeld de documentatie van het internationale handelsnetwerk. Het gevonden aardewerk documenteert contacten van Scandinavië tot Italië en van Ierland tot Polen. Een schelp komt zelfs helemaal van de Indische Oceaan. Er is een vitrine met zwaarden, keurig voorzien van uitleg  van de diverse blanke wapens: een achtste-eeuwse langsax, een rijk versierde negende-eeuwse spatha, een kling met pareerstang, een kling met angel.

Een geestige, van twee kanten te bekijken tekening illustreert twee visies op de Vikingen: van de ene kant bezien zie je het cliché van de plunderaar met de runderhoorns op z’n helm, een strijdbijl en een cape; van de andere kant zie je een wetenschappelijke reconstructie met een eenvoudige kap, een hakbijl en een simpele mantel.

De opening

Museum Dorestad is op 12 december heropend, net op tijd voor de kerstvakantie en voor het honderdjarig bestaan. Maar zoals het gaat met nieuwe musea: het is nog nét niet helemaal klaar. Althans niet toen ik het een paar dagen later bezocht. Bij de vitrine met geïmporteerde stukken ontbreekt het bordje met uitleg; een helm die nu nog is te zien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, moet nog naar Wijk bij Duurstede worden overgebracht.

Een beetje triest is overigens dat de heropening niet het decorum had dat je bij een weliswaar kleine maar belangrijke culturele instelling verwacht. Eigenlijk had de bekendste historicus van Nederland, Willem-Alexander van Oranje-Nassau, aanwezig moeten zijn. Ik schrijf dit zonder ironie. Als geschoold geschiedkundige was hij in de positie doordachte opmerkingen te maken over presentisme, beleefbaarheid en de relatie tussen vaderlands en Europees verleden. Maar de koning was er niet. Zelfs de burgemeester van Wijk bij Duurstede was afwezig, omdat het college van B&W onlangs is afgetreden. Maar Museum Dorestad is weer open, dat is het voornaamste, en het is een bezoekje waard.

PS

Niet helemaal Dorestad, zelfs niet Frankisch, maar wel Germaans: Olivier van Renswoude heeft het gedicht Beowulf in het Nederlands vertaald. Zijns inziens zou eigenlijk iedereen vertrouwd met het gedicht moeten zijn, dat zich immers afspeelt in de wereld die ook die van Friezen en Franken was. Wie het niet leest, doet zichzelf tekort – en trouwens, de vertaling is gewoon te vinden op het wereldwijde web.

[Ik publiceerde dit stuk afgelopen zaterdag al op VersTwee.]

#Beowulf #Dorestad #Franken #Friezen #MuseumDorestad #OlivierVanRenswoude #presentisme #WijkBijDuurstede #WillemAlexander

Museum Dorestad heropend (1)

Maquette van Dorestad (Museum Dorestad, Wijk bij Duurstede)

Het probleem met het verleden is het heden. Onze belangstelling verschuift. Momenteel staan klimaat en onvrije arbeid in de belangstelling, hiervóór was vrouwengeschiedenis populair en in de jaren zeventig stonden wereldgeschiedenis en globalisering centraal. Elke generatie heeft nieuwe zorgen, elke generatie stelt nieuwe vragen, elke generatie herschrijft geschiedenisboeken. De aangepaste canons zijn een voorbeeld. Dit is de dagdagelijkse geschiedvorsing.

Presentisme

Tegelijk – en dit is wezenlijker – verandert ons denken over de relaties tussen verleden, heden en toekomst. Hierover heeft de Franse historicus François Hartog behartenswaardige dingen geschreven. Ooit meenden we dat we in het heden lessen konden leren van het verleden, waardoor we beter voorbereid zouden zijn op de toekomst. Als het gaat om de tijd voor pakweg het jaar 1000, is dit echter kentheoretisch onmogelijk, aangezien we onvoldoende informatie hebben. Je kunt bezwaarlijk onrobuuste data gebruiken om een samenleving tjokvol robuuste data te adviseren.

In de negentiende eeuw ontstond een tweede visie op de verhouding tussen toen, nu en straks: utopisme. Het verleden en heden werden onderschikt gemaakt aan de toekomst. Ik hoef niet uit te leggen hoe het heden eruit ziet in een samenleving die zich richt op een communistisch of fascistisch ideaal. Evenmin hoef ik uit te leggen hoe de bestudering van het verleden daardoor wordt ingeperkt.

Onze eenentwintigste eeuw ziet naast deze twee soorten relatie tussen verleden, heden en toekomst een derde soort, die Hartog aanduidt als presentisme. Momenteel zijn verleden noch toekomst maatgevend; alles draait om toepasbaarheid in het heden. Het verleden is belangrijk als we er meteen iets mee kunnen. Denk aan de archeologie, die financieel is ingekaderd in de ruimtelijke ordening, denk aan herdenkingen, aan historische excuses en denk – opnieuw – aan aangepaste canons, historisch of literair of anders.

Beleefbaarheid

U heeft de kop van dit blogje gezien en vraagt zich inmiddels af wat deze lange inleiding te maken met het vorige week heropende Museum Dorestad, dat is gewijd aan een van de belangrijkste opgravingen in Europa. Voor ik daarover meer vertel, zult u me echter een tweede inleiding moeten toestaan.

Een van de uitingen van presentisme is de nadruk op de beleefbaarheid van de geschiedenis: de ervaring van het verleden op dit eigenste moment, zoals in een toegankelijk gemaakt kasteel, zoals door re-enactors die in uniform uitleg geven, zoals in workshops historisch koken. In beleidsnota’s lezen we over “erfgoedtoerisme” en “erfgoedparticipatie” als strategieën om te voldoen aan de behoefte aan contact met het verleden.

Er is niets mis met beleefbaarheid, al wil het nog weleens leiden tot nep-verleden, zoals het nagebouwde Romeinse fort in Leiden. Presentisme heeft hier voorrang gekregen boven de confrontatie met een verleden dat wezenlijk anders was, dat schuurt met het heden en dat, voor wie er de dialoog mee aan gaat, helpt om het plaats- en tijdgebondene te zien van eigentijdse ideeën.

Ik noemde het nagebouwde fort omdat het Romeinse verleden vrij eenvoudig beleefbaar valt te maken. De Romeinen bouwden stevig, monumentaal, groot. In Archeon is bijvoorbeeld een herberg nagebouwd die het uitstekend doet als moderne horecagelegenheid; in Xanten documenteren reconstructies zelfs een complete stad. Een ander voordeel van het Romeinse verleden is dat de bouwvormen sinds de Renaissance opnieuw zijn gebruikt en daardoor voor iedereen herkenbaar zijn. Het Romeinse verleden sluit tot slot goed aan bij de hedendaagse groei van een pan-Europese identiteit. Er zijn Romeinse resten in eenentwintig van de zevenentwintig lidstaten van de Europese Unie; de Romeinse rijksgrens (limes) slingert door tien EU-landen. De Commissie Van Oostrom heeft de Romeinse limes in 2007 gecanoniseerd en die keuze overleefde in 2020 de Herzieningscommissie Kennedy.

[Wordt vervolgd]

#Archeon #canon #CommissieKennedy #CommissieVanOostrom #Dorestad #FrançoisHartog #MuseumDorestad #presentisme #reEnactment #RomeinseLimes #WijkBijDuurstede #Xanten
Le traitement médiatique des annonces concernant l'usage de l'IA pour l'étude de documents antiques a toujours quelque chose de naïf que je trouverais touchant s'il n'était pas profondément problématique. Pourquoi est-ce problématique ? Explications.
On a pu voir ça avec l'usage de l'IA pour aider à déchiffrer des rouleaux de papyrus romains trop endommagés pour être déroulés et examinés à l'œil nu.
Ces jours-ci, Google a annoncé avoir mis au point un outil utilisant l'IA pour aider les antiquisant-e-s à émettre des hypothèses sur les parties manquantes des inscriptions romaines.
Et les médias de s'esbaudir.
Sauf que...
1/8
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/google-just-released-an-ai-tool-that-helps-historians-fill-in-missing-words-in-ancient-roman-inscriptions-180987046/
#latin #Antiquité #histoire #epigraphie #archeologie #RomeAntique #informatique #HumanitesNumeriques #Google #obscurantisme #presentisme