Museum Dorestad heropend (1)

Het probleem met het verleden is het heden. Onze belangstelling verschuift. Momenteel staan klimaat en onvrije arbeid in de belangstelling, hiervóór was vrouwengeschiedenis populair en in de jaren zeventig stonden wereldgeschiedenis en globalisering centraal. Elke generatie heeft nieuwe zorgen, elke generatie stelt nieuwe vragen, elke generatie herschrijft geschiedenisboeken. De aangepaste canons zijn een voorbeeld. Dit is de dagdagelijkse geschiedvorsing.

Presentisme

Tegelijk – en dit is wezenlijker – verandert ons denken over de relaties tussen verleden, heden en toekomst. Hierover heeft de Franse historicus François Hartog behartenswaardige dingen geschreven. Ooit meenden we dat we in het heden lessen konden leren van het verleden, waardoor we beter voorbereid zouden zijn op de toekomst. Als het gaat om de tijd voor pakweg het jaar 1000, is dit echter kentheoretisch onmogelijk, aangezien we onvoldoende informatie hebben. Je kunt bezwaarlijk onrobuuste data gebruiken om een samenleving tjokvol robuuste data te adviseren.

In de negentiende eeuw ontstond een tweede visie op de verhouding tussen toen, nu en straks: utopisme. Het verleden en heden werden onderschikt gemaakt aan de toekomst. Ik hoef niet uit te leggen hoe het heden eruit ziet in een samenleving die zich richt op een communistisch of fascistisch ideaal. Evenmin hoef ik uit te leggen hoe de bestudering van het verleden daardoor wordt ingeperkt.

Onze eenentwintigste eeuw ziet naast deze twee soorten relatie tussen verleden, heden en toekomst een derde soort, die Hartog aanduidt als presentisme. Momenteel zijn verleden noch toekomst maatgevend; alles draait om toepasbaarheid in het heden. Het verleden is belangrijk als we er meteen iets mee kunnen. Denk aan de archeologie, die financieel is ingekaderd in de ruimtelijke ordening, denk aan herdenkingen, aan historische excuses en denk – opnieuw – aan aangepaste canons, historisch of literair of anders.

Beleefbaarheid

U heeft de kop van dit blogje gezien en vraagt zich inmiddels af wat deze lange inleiding te maken met het vorige week heropende Museum Dorestad, dat is gewijd aan een van de belangrijkste opgravingen in Europa. Voor ik daarover meer vertel, zult u me echter een tweede inleiding moeten toestaan.

Een van de uitingen van presentisme is de nadruk op de beleefbaarheid van de geschiedenis: de ervaring van het verleden op dit eigenste moment, zoals in een toegankelijk gemaakt kasteel, zoals door re-enactors die in uniform uitleg geven, zoals in workshops historisch koken. In beleidsnota’s lezen we over “erfgoedtoerisme” en “erfgoedparticipatie” als strategieën om te voldoen aan de behoefte aan contact met het verleden.

Er is niets mis met beleefbaarheid, al wil het nog weleens leiden tot nep-verleden, zoals het nagebouwde Romeinse fort in Leiden. Presentisme heeft hier voorrang gekregen boven de confrontatie met een verleden dat wezenlijk anders was, dat schuurt met het heden en dat, voor wie er de dialoog mee aan gaat, helpt om het plaats- en tijdgebondene te zien van eigentijdse ideeën.

Ik noemde het nagebouwde fort omdat het Romeinse verleden vrij eenvoudig beleefbaar valt te maken. De Romeinen bouwden stevig, monumentaal, groot. In Archeon is bijvoorbeeld een herberg nagebouwd die het uitstekend doet als moderne horecagelegenheid; in Xanten documenteren reconstructies zelfs een complete stad. Een ander voordeel van het Romeinse verleden is dat de bouwvormen sinds de Renaissance opnieuw zijn gebruikt en daardoor voor iedereen herkenbaar zijn. Het Romeinse verleden sluit tot slot goed aan bij de hedendaagse groei van een pan-Europese identiteit. Er zijn Romeinse resten in eenentwintig van de zevenentwintig lidstaten van de Europese Unie; de Romeinse rijksgrens (limes) slingert door tien EU-landen. De Commissie Van Oostrom heeft de Romeinse limes in 2007 gecanoniseerd en die keuze overleefde in 2020 de Herzieningscommissie Kennedy.

[Wordt vervolgd]

Medewerker Archeon valt collega tijdens werktijd aan met mes #OmroepWest #AlphenAanDenRijn #Archeon

https://owst.nl/4995300/M

Ondanks de regen een heerlijke dag in het #Archeon vandaag met onze eerstejaars studenten #Archeologie in het kader van #Romeinse tijd, dus badgebouw, Romeinse #schepen en tempel bezocht.

Fijn die samenwerking tussen #Saxion en Archeon:
https://www.archeon.nl/nieuws/saxion-3-archeon.html