JOAN-MARC LECLERCQ
18.7.2017
Toki Pona, la lenga deu ben
Suno pona! (Bonjorn!)
Benlèu coneishètz pas encara lo Toki Pona. Benlèu sètz ahuecats de lengas e aquò vos va interessar (o benlèu pas). SâagĂs de lâòbra de la lingĂźista canadenca Sonja Lang. Es una lenga bastida minimalista. La caracteristica mĂ ger deu Toki Pona es que possedĂs pas que 120 mots!
Mâanatz dĂser quâes pas fòrça, mes justament la tòca de sa creatritz èra de sâinspirar de la filosofia taoĂŻsta, es a dĂser deâs descargar deu superflĂş ende sâexprimir pas que sus çò dâimportant. De mès, aquò permet de tornar pensar çò queâs ditz dâun biais navèth en tot requerir una cèrta inventivitat e un esperit creatiu.
Cada mot pòt estar un nom, un adjectiu, un vèrbe, un advèrbi o una perpausicion. Exemple:
Tawa, coma vèrbe, vòu dĂser âanarâ, âdesplaçà âsâ, mes tanben âviatjarâ, âmòveâsâ, âpassejarâ e pòt exprimir cada desplaçament que sia.
Mes coma vèrbe, pòt estar tanben transitiu, e lavetz significar: âtrasportarâ, âcarrejarâ, âtresmudarâ, âhèr hugirâ, âdesplaçarâ, âse hèr seguirâ, âŚ
Coma nom pòt voler dĂser: âdesplaçamentâ, âcarreiâ, âviatgeâ, âŚ
Coma adjectiu, aquòâs: âmavedĂsâ, âcorrentâ, âqueâs desplaçaâ, etc âŚ
Mes pòt estar tanben una perpausicion e significar: âde cap aâ, âendeâ, âdinc aâ, etc âŚ
Los mots son totis invariables, i a pas cap de declinason o de conjugason. Los sols elements de gramatica que vos pòdon drin despaĂŻsar son lo âeâ abans lâobjècte de lâaccion (una mena dâacusatiu regular) o lo âliâ abans los vèrbes a la tresau persona.
Aquesta gramatica es fòrtament inspirada de la deu Tok Pisin, una lenga creòla a basa dâanglĂŠs oficiala en Papoasia Navèra Guinèa. Cau dĂser que lâorigina etimologica des mots deu Toki Pona es fòrça variada, deu chinĂŠs au georgian en passar per lâolandĂŠs, lo finlandĂŠs o lo quite francĂŠs.
Lo nombre redusit de mots nos obliga dâimaginar lo biais de tornar trobar la foncion de la causa que volèm exprimir. Se lo mot âmusicaâ existĂs pas, cau soscar e utilizar los elements presents. Prenguèm doncas lo mot kalama (deu croat galama, ârambalhâ) que vòu dĂser âbrutâ o âsonâ, e lo mot musi (de lâesperanto amuzi, sia âamusarâ) e aquò nos balha kalama musi.
Ende dĂser âsudarâ, calerĂ utilizar la perifrasa âma pèth balha aigaâ. Selo mi li pana e telo.
Lo quite nom de la lenga, Toki Pona, veng de toki, âlengaâ, âparlarâ e de pona, âbonâ, âlo Benâ, âagradiuâ, âsimpleâ, âsimplicitatâ, âpositiuâ e doncas significa âla lenga deu Benâ.
Una frasa dâexemple? VaquĂ:
Se volètz dĂser âla musica mâagradaâ, podètz dĂser:
Kalama musi li pona tawa mi.
Coneishètz dejĂ kalama musi. Vesètz la particula li queâs bota a la tresau persona endâintrodusir lo predicat (lâobjècte de lâaccion o de lâestat). Lo vèrbe âestarâ es pas necessari. Pona es âagradiuâ, tawa vòu dĂser âde cap aâ e mi e solide âjoâ. Se pòt revirar per: âlo brut amusant es bon ende joâ.
Seân volètz saber mès, vos aconselhi aquesta pagina (en francĂŠs) http://lvogel.free.fr/tokipona/ o (en anglĂŠs): http://tokipona.org/
Toki! (Adishatz!)
https://opinion.jornalet.com/leclercq/blog/2270/toki-pona-la-lenga-deu-ben
#TokiPona #Occitan #article #occitano #Okitano #lipu_sitelen #anno2017