De olifanten van Hannibal

Nee, archeologen hebben in Spanje géén olifant ontdekt uit het leger van Hannibal. Of, iets genuanceerder: het is een stuk waarschijnlijker dat de ontdekte dikhuid niet komt uit de tijd van Hannibal dan wel.

De claim

Eerst de claim, zoals gemeld in de media. De NU.nl meent dat het opgegraven bot “naar alle waarschijnlijkheid bewijst dat de beroemde veldheer Hannibal Barka met olifanten de Alpen is overgetrokken”. Dat is nooit de vraag geweest en dat is ook niet wat de onderzoekers beweren. De NOS kopt dat het bot “mogelijk bewijs voor tocht Hannibal door Europa” vormt. Ik zal deze twee stukjes verder onbesproken laten en meteen doorgaan naar de wetenschappelijke publicatie, die weliswaar achter betaalmuren ligt, maar die iemand met me heeft gedeeld (bedankt!).

Eerlijk gezegd dacht ik: het is niet zonder reden dat de onderzoekers dit stuk wetenschap achter academische betaalmuren hebben verborgen. Het is een prachtvoorbeeld van een te snelle conclusie, en ongetwijfeld hebben ze erop gespeculeerd dat de nieuwssites toch niet weten dat een koolstofdatering geen datering is.

De vondst

Er is inderdaad een olifantenbot gevonden. Mooi. Dat is leuk. We hadden allang olifantenmateriaal uit Karthaags Spanje (gevonden in een wrak in de Bajo de la Campana), maar dat is vrijwel zeker import. Het bot op deze plek suggereert dat deze olifant op de uiterwaarden van de Guadalquivir heeft gegraasd en dus in Spanje leefde.

Maar ja, met die mededeling win je geen publiciteit. Dus wordt Hannibal erbij gehaald. Mythische naam. Aandacht gegarandeerd.

De ouderdom

Alleen: de ouderdom klopt niet echt. Er is een koolstofdatering, en een koolstofdatering is geen datering maar de waarschijnlijkheid van een datering. Loop even mee.

Het probleem zit echter dieper. Dat is dat er op de gemeten ouderdom een correctie nodig is voor de natuurlijk aanwezige radioactiviteit, die namelijk varieert. Deze correctie staat bekend als kalibratie. U leest hier wat dat is.

Simpel uitgelegd: we kijken naar de wijze waarop de piek in de roze waarschijnlijkheidscurve correspondeert met de blauwe curve en komen zo tot een nieuwe waarschijnlijkheidscurve, die is aangegeven in grijs.

En nu is de kans op een datering ineens een heel andere. Met 68% waarschijnlijkheid stamt het monster uit een van de twee tijdvakken tussen 389 en 355 v.Chr. en 281 en 232 v.Chr. De voor Hannibals Alpencampagne relevante datering zou rond 220 v.Chr. liggen, en dat ligt dus buiten deze twee tijdvakken. We kunnen de waarschijnlijkheidsmarge verbreden tot 95%, en dan is er helemaal rechts in de curve inderdaad wat ruimte. Een paar procent. Vandaar: de kans dat het gevonden bot niet met Hannibal te maken heeft, is vele malen groter dan dat het bot wel stamt uit zijn tijd. Kortom: niets aan de hand.

Of beter: we weten iets meer over de fauna van Karthaags Andalusië. Ook leuk, maar alleen voor specialisten. Het levert de archeologen geen exposure op. Dus hebben ze hun vondst maar gehypet. Om niet te zeggen: zó zeer gehypet dat het grenst aan misleiding.

Welke olifant?

Bevat het artikel nou echt niks leuks? Ik had even de hoop dat de archeologen hadden kunnen vaststellen welke olifantensoort dit was: een Indische olifant, een Afrikaanse savanne-olifant of een Afrikaanse bos-olifant? Van de eerste soort staat vast dat de Seleukidische heersers die inzetten, maar de Karthagers lijken daarover niet te hebben beschikt. Resteren de twee Afrikaanse olifanten. De savanne-olifant is enorm en zou, met een toren erop, een heel ander wapen zijn dan de kleinere bos-olifant, die antieke generaals konden inzetten als een groot soort paard. Voor het begrip van de Karthaagse tactiek maakt dus uit welk soort olifant de Karthagers kenden.

Er is een sterk vermoeden dat de Karthagers savanne-olifanten inzetten. Maar meer bewijs is welkom. De onderzoekers hebben geprobeerd het te vinden. Helaas kwamen ze daar niet achter. Dat zeggen ze dan weer wél eerlijk.

Advies voor journalisten

Advies voor journalisten: schrijf maar liever niet over archeologie. De kans dat je ten onrechte schrijft over iets dat geen nieuws is, is vele malen groter dan de kans dat je ten onrechte niet schrijft over iets dat wél nieuws had behoren te zijn.

Weer zoiets. De #mens neemt zijn ruimte in en dan vind je het gek dat de #olifant iets terug doet? Tjonge jonge. Woorden schieten te kort van dit walgelijk gedrag van de mens.

Jacht in India op olifant die 20 mensen doodde https://nos.nl/l/2597893

'𝗞𝗲𝗿𝘀𝘁𝗸𝗮𝗹𝗳𝗷𝗲': 𝗼𝗹𝗶𝗳𝗮𝗻𝘁 𝗴𝗲𝗯𝗼𝗿𝗲𝗻 𝗶𝗻 𝗔𝗿𝘁𝗶𝘀 𝗼𝗽 𝗸𝗲𝗿𝘀𝘁𝗮𝘃𝗼𝗻𝗱

In Artis is op kerstavond een olifantje geboren. Het is een mannetje, oftewel een bul. Het kalfje heeft nog geen naam; het publiek mag die kiezen, zegt de Amsterdamse dierentuin.

https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5547566/olifant-geboren-artis-kerstavond

#Kerstkalfje #olifant #Artis

De Indus

Iedereen heeft van die momenten die hij of zij nooit meer vergeet. Net als u heb ik er honderden, maar elke keer als ik stuit op het woord “Indus”, dan zie ik de grijze rivier weer voor me. Ik ben er één keer geweest, in mei 2004, en in mijn herinnering zagen we een rivierdolfijn. Maar nu ik dit schrijf, vraag ik me af of het geen valse herinnering is. Na ruim twintig jaar weet je die dingen niet meer zeker. Mijn reisgenoot appt me dat hij zich niets voor de geest kan halen.

De Indus heette eigenlijk Sindhu, wat in het Sanskriet gewoon het woord is voor “rivier” of “stroom”. Een bekende klankwet houdt in dat een /s/ aan het begin van een Oud-Indisch woord overeenkomt met een /h/ in het Oud-Perzisch, zoals in de woorden sapt en haft, “zeven”. De Perzen noemden de stroom dus Hindu, en daar maakten de Grieken dan weer Indos van en de Romeinen Indus. Voor deze twee volken was de stroom min of meer het einde van de wereld – hier begon het Indusland, een sprookjesland met daar achter alleen nog de Ganges en de Oceaan.

Omvang

Belangrijker dan mijn valse herinnering en de woordafleiding is natuurlijk dat het een van de grootste stromen ter wereld is: van zijn bron in de Himalaya tot de delta bij het huidige Karachi is de Indus 3190 kilometer lang. Hij stroomt door Jammu en Kashmir, aan de westkant langs de Punjab en vervolgens door het zuidelijke deel van Pakistan. Die regio staat tegenwoordig bekend als Sind, wat natuurlijk ook een weergave is van het oude Sindhu. Uiteindelijk mondt de stroom uit in de Indische Oceaan.

In 2004 stond ik ergens aan de middenloop, ten noordwesten van de Punjab, waar de Karakorumweg begint, die over de Himalaya naar Xinjiang voert. Ik heb al eens verteld dat de Leidse universiteit onderzoek doet naar de rotstekeningen die boeddhistische pelgrims daar hebben achtergelaten. Wij waren geen pelgrims, wij waren vanuit de Swat-vallei over de Shangla-pas gekomen, en nu zagen we het water stromen door een vrij nauw dal. (Een van de toppen was de Aornos, waar Alexander de Grote nog eens is geweest.) De Indus voerde enorme hoeveelheden grauw zand met zich mee, dat op het eerste gezicht wat leek op een laag beton, maar dus feitelijk fijne, honderden kilometers lang meegesleepte klei was.

De Indus wordt pas echt groot ten zuiden van het huidige Uch, waar hij samenkomt met de enorme Akesines ofwel Chenab (die dan al het water heeft opgenomen van de rivieren de Hydaspes/Jhelum, de Hydraotes/Ravi en de Hyfasis/Sutlej). De samenvloeiing wordt Head of the Punjab genoemd en hier kan de stroom wel zes kilometer breed zijn. Dat is iets meer dan de Westerschelde tussen Vlissingen en Breskens.

Landbouw

Langs de hele rivier woonden en wonen mensen. De landbouw profiteert al sinds mensenheugenis van de vruchtbare rivierklei en de  moessonregen, en vindt plaats op grote terrassen langs de stroom. Hierdoor behoorden de Punjab en Sind al in de Oudheid tot de welvarendste dichtstbevolkte gebieden van de wereld en hier lagen oeroude steden, zoals Harappa. We hadden die plaats willen bezoeken, maar u weet niet half hoe warm het was en hoe ver, en onze auto kreeg pech, en we moesten lang wachten. De wachttijd werd veraangenaamd doordat juist op dat moment een doedelzakorkest langs kwam.

Het Indusland was spreekwoordelijk rijk en de oude Grieken kenden allerlei sterke verhalen. Onderzoeker Herodotos van Halikarnassos geloofde bijvoorbeeld dat de rijkdom werd veroorzaakt doordat hier grote mieren leefden die hun mierenhoop hadden gebouwd boven een goudader, zodat ze, wanneer ze een nieuwe gang bouwden, allerlei goudpoeder naar de oppervlakte brachten, dat de Indiërs vrij simpel konden meenemen. Dit malle verhaal kreeg in 1996 onverwachte bevestiging; u leest het hier.

Een machtige rivier, agrarische rijkdom, oeroude steden: de parallel met de rivier de Nijl lag er duimendik bovenop, en werd helemaal onweerstaanbaar toen de manschappen van Alexander de Grote olifanten en gavialen zagen, die natuurlijk dezelfde waren als Afrikaanse olifanten en krokodillen. Dat de mensen in beide een donkere huid hadden, was aanvullend bewijs. Hoewel men al in de derde eeuw v.Chr. wist dat het ging om twee rivieren, is de gedachte dat India was verbonden met oostelijk Afrika, nooit helemaal verdwenen: op de wereldkaart van Ptolemaios, getekend in de tweede eeuw na Chr., is de Indische Oceaan een binnenzee. Het ongelijk van de Grieks-Romeinse geograaf werd pas bewezen toen Vasco da Gama Kaap de Goede Hoop passeerde en India bereikte.

#Akesines #Aornos #Chenab #goud #HerodotosVanHalikarnassos #historischeGeografie #Hydraotes #Hyfasis #Indus #mier #olifant #Pakistan #PtolemaiosVanAlexandrië #Ravi #rivier #ShanglaPas #Swat #VascoDaGama

🖼️ Austin Lee: Elefant, 2023

#Kunst #Art #Schilderij #Painting #Malerei #ModerneKunst #ModernArt #Kunsthal #Rotterdam #Cute #AustinLee #Olifant #Elephant #elefantecglobal #Fotografie #Photography #Snapshot #PublicDomain

📷 CC0 by @reinoudk