Museo de América

Eerst even dit. Zoals u weet wordt er nogal eens een oudheidkundige instelling bedreigd. Dat gebeurt zo elke twee maanden, en nu is Grieks en Latijn aan de universiteit van Ottowa aan de beurt. De onvermijdelijke petitie is hier. Teken alstublieft, het wil een enkele keer weleens helpen.

***

Niet heel ver van het Moncloa, het noordelijke busstation van Madrid, staat het Museo de América, dat, zoals u al vermoedde, is gewijd aan kunst en levenswijze van de bewoners van het oude Amerika. Mocht u denken dat het wel beperkt zal zijn tot Latijns Amerika, waar de mensen tegenwoordig Spaans en Portugees spreken, dan hebt u het mis: ook de Verenigde Staten en Canada komen aan bod. En als u mocht denken dat het gaat om een collectie precolumbiaanse kunst, dan heeft u het gedeeltelijk mis, want naast wonderlijke voorwerpen van de eerste bewoners van de Amerika’s zijn er ook zaken – hoewel een minderheid – die het leven illustreren van mensen met Europese voorouders.

De Nieuwe Tijd, ná de aankomst van de conquistadores, is dus eveneens gedocumenteerd. Een echte eindgrens heb ik niet kunnen ontdekken, al zag ik geen voorwerpen uit de tijd na de industrialisering. Naarmate we dichter bij onze eigen tijd komen, zijn er minder voorwerpen.

En het is een fijn museum. Het was rustig toen ik er was, zodat ik alles op m’n gemak kon bekijken. Ik geloof dat ik maar twee of drie keer heb moeten wachten totdat er ruimte was bij een vitrine die ik wilde bekijken. Ik had die rust ook wel nodig, want alle uitleg was Spaanstalig, een taal die ik, als ik langzaam lees, wel begrijp, maar die wel veronderstelt dat ik mijn aandacht erbij kan houden. Helaas had het boekhandeltje ook alleen maar Spaanse boeken, zodat ik mijn kennislacune daar niet heb kunnen dichten. Na de goede boekhandels die ik bij mijn eerdere bezoek aan de musea van Dresden had bezocht, vond ik dat wat teleurstellend.

Thematische ordening

Wat ik zowel leuk als niet leuk vond, was de indeling. Die is thematisch, dus rond thema’s als de eerste westerse concepten van de Nieuwe Wereld, leiderschap, oorlog of religie. Noord-, Midden- en Zuid-Amerika stonden dwars door elkaar, dus je keek nu eens naar houtsnijwerk dat de jacht bij de Inuit documenteerde, dan weer naar een kruikje met een afbeelding van een jager, en vervolgens naar de boleadoras waarmee gauchos runderen vingen.

Ik had eerlijk gezegd gehoopt op een kunsthistorische indeling, omdat ik eens wil leren aan welke kenmerken wetenschappers herkennen dat een beeldje of een stuk aardewerk is gemaakt in pakweg de klassieke of postklassieke periode van de Maya-cultuur. (Kunsthistorische indelingen lijken in menswetenschappelijke musea sowieso een beetje in onbruik aan het raken; ik mis bijvoorbeeld de aloude vitrines met uitleg van Romeinse munten of Grieks aardewerk een beetje.)

In plaats daarvan waren in Madrid zalen gewijd aan maatschappijtypen: jagers en verzamelaars, stamsamenlevingen en de complexe staten, zoals die van de Maya’s, de Azteken en de Inka’s. Dit vind ik (hoewel ik dit keer dus eigenlijk op iets anders hoopte) persoonlijk een heel fijne manier om het verleden te tonen. Het helpt om de samenleving te begrijpen, het graaft dieper en biedt meer inzicht dan het herkennen van de kunsthistorische stijlen. Het herkennen daarvan is een eerste stap, die ik almaar niet echt zetten kan, maar het doel is toch kennis van de cultuur van de oude samenlevingen.

Nog drie dingen die me opvielen. Eén, ik miste enkele culturen, zoals de Tolteken (de voorgangers van de Azteken). Van de Olmeken, met wie het in Mexico allemaal begon, zag ik alleen een mooi jade hoofdje; ik had iets meer verwacht. Andere culturen, zoals Moche, waren oververtegenwoordigd. Ongetwijfeld is de verzamelgeschiedenis de verklaring, maar daar heb ik niet voldoende van kunnen ontdekken. Twee, overal lagen de voorwerpen achter ontspiegeld glas, behalve de Codex Madrid. Die liet zich dus niet fotograferen, en een boek met een reproductie was niet te koop. Gemiste kans. Drie, sommige dateringen waren toch wel grappig, zoals die voor de laatste fase van de Inka-cultuur tussen 1400 en het bizar precieze 1533. Maar goed, ik ken ook musea waar de Nederlandse IJzertijd in 19 v.Chr. ophoudt, dus ik lach er niet al te hard om.

Wat ik hoop dat u onthoudt: dit is een mooi museum, erg de moeite waard. Sommige voorwerpen zijn mooi, zoals het textiel, maar alles wat wordt getoond is interessant. Ik was er ruim drie uur en heb me geen seconde verveeld. Alles is bereikbaar met een lift, er is een ringleiding voor mensen met een gehoorbeperking, en er zijn geen gekke fratsen met opgedrongen geluid, dus mensen die wat minder goed ter been zijn, mensen met een auditieve beperking en mensen met hyperacusis, kunnen rustig naar het Museo de América.

Tweeënzeventig uur Spanje (3)

In mijn voorvorige blogje vertelde ik dat ik naar Spanje was gegaan voor het Hay Festival in Segovia, en in het vorige blogje beschreef ik het vraaggesprek. De dag erna, afgelopen zaterdag, ben ik naar Madrid gegaan, omdat ik dolgraag het Museo de América wilde bezoeken, dat vlakbij het busstation Moncloa is. Mijn bus ging niet al te vroeg, dus ik had tijd om langs enkele romaanse kerkjes in Segovia te lopen, die allemaal de narthex bleken te hebben aan de zijkant in de plaats van de voorkant.

De bus naar Madrid zat behoorlijk vol met Duitse pelgrims die op weg waren naar Santiago de Compostela, wat me nogal verbaasde, omdat het heiligdom de andere kant op was. Even verbazingwekkend was de jonge vrouw naast me in de bus, die tekeningen zat te maken op een tablet en bij aankomst een compleet stripverhaal had vervaardigd.

Museo de América

Over het Museo de América, dat meer heeft te bieden dan alleen de collectie precolumbiaanse kunst waarvoor ik kwam, zal ik nog eens bloggen. Er is veel over te vertellen en bijna allemaal positief. Het enige nadeel is dat alle uitleg en het volledige aanbod in de museumboekhandel Spaanstalig is; ik had graag een Engelse catalogus aangeschaft. Ik ben er vrij lang gebleven. Het topstuk is de Madrid-codex: net als de Dresden-codex (waarover ik twee weken geleden schreef) een echt Maya-boek. Ik kan nu claimen dat ik in tien dagen de helft van alle overgebleven Maya-literatuur heb bekeken.

Ik wandelde door naar de Tempel van Debod, een Egyptisch gebouwtje dat, net als “onze” Tempel van Taffeh, door de Egyptische overheid cadeau is gedaan als dank voor archeologische hulp bij de aanleg van de Aswan-dam. Het was vrij druk en de bewaker zei dat ik later moest terugkomen, wat ik niet meer heb gedaan.

Madrid

Een vriendelijke mevrouw van de ambassade had me gezegd dat ik zeker langs het Koninklijk Paleis moest wandelen, maar ze zal niet hebben geweten hoe goed dat advies was. Een paar maanden geleden blogde ik over Spanje in de Late Oudheid, en toen noemde ik ook vorsten als Eurik, Leovigild en Pelagius. Er bleken standbeelden van deze heren voor het paleis te staan, die mooi demonstreren hoe Spanje een geschiedbeeld had (of heeft) waarin er culturele continuïteit is van Visigotisch Iberië via de Asturische leider Pelagius naar de middeleeuwse koninkrijken.

Via de Plaza de la Villa en de Plaza Mayor en door de Barrio de las lettras bereikte ik de laatste bestemming van de dag: het Prado. Ik hoopte de buste van Xenofon te zien, maar de sculptuurafdeling bleek gesloten. Ik was al wat moe, maar ik denk dat ik het ook anders geen fijn museum zou hebben gevonden. Je koopt kaartjes in het noorden, moet naar een ingang in het oosten en kan je bagage in bewaring geven op de eerste verdieping in het zuiden. Zo schept het museum zogeheten B-bewegingen: verplaatsingen die nodig zijn om de eigenlijke verplaatsingen te maken, zoals auto’s die, na de eigenlijke rit, rondrijden op zoek naar een parkeerplaats. Teveel B-bewegingen in een museum dragen bij aan onaangename drukte. Ik heb het bezoek aan het Prado dus beperkt tot drie schilderijen van Francisco Goya. (Meer dan drie doeken bekijken in een museum is sowieso een belediging van de schilderkunst.)

Een rumoerige bus bracht me terug naar Segovia. Ik moet nu aan “name dropping” doen en schrijven dat ik die avond dineerde met iemand uit de familie De’ Medici, en dat we spraken over literatuur, de eenzijdige aandacht voor Engelse publicaties en over onze uitgevers. En die opmerking doet me denken aan de autobiografie van Casanova, die eindeloos schrijft over zijn conversaties met de Europese aristocraten met wie hij placht te souperen.

Geestelijk welbevinden

Ik wilde het zaterdag niet te laat maken, want mijn hoofd zat nog vol Madrileense indrukken, en wandelde terug naar het hotel. Een boekhandel had als opschrift op de gesloten rolluiken dat wie veel leest en veel reist, veel ziet en veel weet: een citaat van Don Quichot, en we weten allemaal wat het vele lezen bij die weergaloze ridder heeft aangericht. Ik hou van de zelfspot dat een boekhandel de klanten wijst op de gevaren voor het geestelijk welbevinden.

Zondagmorgen nam ik afscheid van Jan-Willem, reisde ik terug naar Madrid en vloog ik naar Nederland. Alles bij elkaar ben ik iets meer dan tweeënzeventig uur in Spanje geweest. Elk buitenland heeft weer andere buitenlanden: in Dresden merk je dat je bij Tsjechië en Oostenrijk bent, in Spanje realiseer je je dat voor Spanjaarden Zuid-Amerika heel nabij is. Het helpt je om je eigen wereldje wat te relativeren. Dit bezoek was even kort als waardevol.

#debod #franciscoGoya #madrid #museoDeAmerica #prado #santiagoDeCompostela #segovia #spanje #taffeh #vanitasVanitatum #xenofon

Here are some Inca artefacts we were lucky enough to see at the #MuseodeAmerica in #Madrid.

Don't forget Inca-tastic Tales is out now! For ages 8+. A cultural adventure through Incan history and legends. https://books2read.com/incatastic

#inca #incas #kidsbooks #history