Η ευτυχία δεν έχει κανένα εξωτερικό σημάδι: για να τη γνωρίσεις, θα ‘πρεπε να διαβάσεις την καρδιά του ευτυχισμένου ανθρώπου’ αλλά η ευχαρίστηση διαβάζεται στα μάτια, στη στάση, στον τόνο της φωνής, στο βάδισμα, και μοιάζει να μεταδίνεται σε εκείνον που τη βλέπει. | Ζαν Ζακ Ρουσσώ
[photo by StavTsik]
Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Ζαν Ζακ Ρουσσώ «Οι ονειροπολήσεις του μοναχικού οδοιπόρου»
• Αναζήτησαν μέσα στις εκλεπτύνσεις του μίσους τους πιο βασανιστήριο μπορούσε να είναι το πιο σκληρό στην ευαίσθητη ψυχή μου, κ’ έσπασαν βίαια όλους τους δεσμούς που μ’ ένωναν μαζί τους. Θα είχα αγαπήσει όλους τους ανθρώπους και χωρίς να το θέλουν. Δεν μπόρεσαν παρά παύοντας να υπάρχουν, να ξεφύγουν από τη στοργή μου. Δείτε τους λοιπόν ξένους, άγνωστους, ανύπαρκτους τελικά για μένα αφού αυτοί το θέλησαν.
• Βιάστηκαν τόσο πολύ να φέρουν στο κορύφωμα το μέτρο της δυστυχίας μου, ώστε όλη η ανθρώπινη δύναμη, βοηθημένη μ’ όλες τις πανουργίες της κόλασης, δε θα μπορούσε πια να προσθέσει τίποτα. Ακόμα και ο σωματικός πόνος αντί να αυξήσει τα βάσανά μου θα δημιουργούσε αντιπερισπασμό. Αποσπώντας μου κραυγές θα με γλίτωνε από τις οιμωγές, και τα ξεσχίσματα του κορμιού μου θα σταματούσαν τα ξεσχίσματα της καρδιάς μου.
• Μόλις έρχονται, το γεγονός τους αφαιρεί το φανταστικό που είχαν και τα περιορίζει στη σωστή τους αξία. Τα βρίσκω τότε λιγότερα απ’ ότι τα είχα φανταστεί, κι ακόμα και μέσα στον πόνο μου δεν παύω να νιώθω ανακουφισμένος.
• Με την καταφρόνια που μου έχουν εμπνεύσει η συναναστροφή τους θα μου ήταν ανούσια και μάλιστα φορτική, κ’ είμαι εκατό φορές πιο ευχαριστημένος μέσα στη μοναξιά μου απ’ ότι θα μπορούσα να είμαι αν ζούσα μαζί τους.
• Ας αφοσιωθώ ολόκληρος στη γλύκα να κουβεντιάσω με την ψυχή μου αφού αυτή είναι η μόνη που οι άνθρωποι δεν μπορούν να μου πάρουν.
• Αν είχαν την επιδεξιότητα να μου αφήνουν κάποια αναλαμπή ελπίδας θα με κρατούσαν ακόμα απ’ αυτή. Θα μπορούσαν ακόμα να με κάνουν παιχνίδι τους με κάποιο ψεύτικο δόλωμα και να με σπαράξουν ύστερα μ’ ένα καινούργιο πάντα μαρτύριο από την ξεγελασμένη προσμονή μου. Αλλά έχουν από πριν εξαντλήσει όλα τους τα τεχνάσματα’ μην αφήνοντάς μου τίποτα, στερήθηκαν οι ίδιοι τα πάντα.
• Αλλά μέσα σ’ αυτή την αδράνεια του κορμιού η ψυχή μου είναι ακόμα δραστήρια, δημιουργεί ακόμα αισθήματα, σκέψεις και η εσωτερική και ηθική ζωή της μοιάζει να έχει μεγαλώσει ακόμα περισσότερο, από το θάνατο κάθε επίγειου και πρόσκαιρου ενδιαφέροντος. Το κορμί μου δεν είναι πια για μένα παρά ένας μπελάς, ένα εμπόδιο, και του ξεφεύγω από πριν όσο μπορώ περισσότερο.
• Αν από τις πρώτες συμφορές μου είχα τη γνώση να μην αντισταθώ καθόλου ενάντια στο πεπρωμένο μου, κ’ έπαιρνα την απόφαση που παίρνω τώρα, όλες οι προσπάθειες των ανθρώπων, όλα τα τρομερά τους τεχνάσματα θα ήταν ανώφελα πάνω μου και δεν θα είχαν ταράξει την ησυχία μου με όλες τις σκευωρίες τους όπως δεν μπορούν στο εξής να την ταράξουν μ’ όλες τους τις επιτυχίες’ ας χαρούν όσο θέλουν το ντρόπιασμά μου, δεν θα με εμποδίσουν να χαρώ εγώ την αθωότητά μου και να χαρώ εγώ την αθωότητά μου και να τελειώσω ειρηνικά τις μέρες μου είτε το θέλουν είτε όχι.
• Η συνήθεια να επιστρέφω στον εαυτό μου με έκανε να χάσω τελικά την αίσθηση και σχεδόν τη θύμηση των καημών μου’ έμαθα έτσι με τη δική μου εμπειρία πως η πηγή της αληθινής ευτυχίας βρίσκεται μέσα μας, και πως δεν εξαρτάται από τους ανθρώπους να κάνουν αληθινά δυστυχισμένον κάποιον που ξέρει να θέλει την ευτυχία.
• Ήμουν το κορόιδο και το θύμα τους, είναι αλήθεια, αλλά πίστευα πως με αγαπούσαν, και η καρδιά μου χαιρόταν για αυτή τη φιλία που μου είχαν εμπνεύσει ανταποδίδοντας τα ίδια από μέρους μου. Αυτές οι γλυκές αυταπάτες καταστράφηκαν.
• Eίναι ανάλαφρες ανησυχίες που δεν επηρεάζουν πιότερο την ψυχή μου απ’ όσο ένα πούπουλο που πέφτει στο ποτάμι μπορεί να αλλάξει στην πορεία του νερού.
• Πέφτοντας στην αποχαύνωση και την έλλειψη ευκινησίας του νου, λησμόνησα ακόμα και τους συλλογισμούς στους οποίους στήριζα την πίστη μου και τις αρχές μου, αλλά δεν θα λησμονήσω ποτέ τα συμπεράσματα που έχω βγάλει με την έγκριση της συνείδησης και της λογικής μου και στο εξής θα κρατιέμαι σε αυτά.
• Η ΕΥΤΥΧΙΑ είναι μια μόνιμη κατάσταση που δεν φαίνεται να είναι καμωμένη εδώ κάτω για τον άνθρωπο. Όλα πάνω στη γη βρίσκονται σε μία συνεχή ροή που δεν επιτρέπει σε τίποτα να πάρει μία σταθερή μορφή. Όλα αλλάζουν γύρω μας. Αλλάζουμε κ’ εμείς οι ίδιοι, και κανείς δεν μπορεί να σιγουρευτεί πως θ’ αγαπά αύριο αυτό που αγαπά σήμερα. Έτσι όλα μας τα σχέδια για ευτυχία σ’ αυτή τη ζωή δεν είναι παρά χίμαιρες. Ας επωφεληθούμε της πνευματικής ικανοποίησης όταν έρχεται’ ας φυλαχτούμε να μην την απομακρύνουμε από δικό μας λάθος, αλλά ας μην κάνουμε σχέδια να την αλυσοδέσουμε, γιατί αυτά τα σχέδια είναι καθαρή τρέλα. Έχω δει πολύ λίγους ευτυχισμένους ανθρώπους, ίσως κανέναν’ αλλά έχω δει συχνά ευχαριστημένες καρδιές, κι απ’ όλα όσα μου έκαναν εντύπωση αυτό εδώ μ’ έχει ικανοποιήσει κ’ εμένα τον ίδιο.
• Αλλά η υπομονή, η τρυφερότητα, η καρτερία, η ακεραιότητα, η αμερόληπτη δικαιοσύνη είναι ένα αγαθό που το παίρνεις μαζί σου και απ’ το οποίο μπορείς να πλουτίζεις αδιάκοπα, χωρίς να φοβάσαι πως και ο ίδιος ο θάνατος θα το κάνει να χάσει την αξία του. Σ’ αυτή τη μοναδική και χρήσιμη μελέτη αφιερώνω τα υπόλοιπα γερατειά μου. Θα είμαι ευτυχισμένος αν, με τις προόδους στον εαυτό μου μάθω πώς να βγω από τη ζωή, όχι καλύτερος, γιατί αυτό δεν είναι δυνατό, αλλά πιο ενάρετος από ότι ήμουν όταν μπήκα.
• θυμάμαι πως είχα διαβάσει σε ένα βιβλίο φιλοσοφίας πώς το να λες ψέματα είναι το να κρύβεις μιαν αλήθεια που πρέπει να φανερώσεις. Απ΄αυτόν τον ορισμό προκύπτει ότι το να αποσιωπάς μιαν αλήθεια που δεν είσαι υποχρεωμένος να πεις δεν είναι σαν να λες ψέματα.
• Η γενική και αφηρημένη αλήθεια είναι το πολυτιμότερο αγαθό. Χωρίς αυτή ο άνθρωπος είναι τυφλός’ αυτή είναι το μάτι της λογικής. Απ’ αυτήν ο άνθρωπος μαθαίνει να συμπεριφέρεται, να είναι αυτό που πρέπει να είναι, να κάνει αυτό που πρέπει να κάνει, να τείνει προς τον αληθινό του στόχο.
• H αλήθεια που είναι απογυμνωμένη από κάθε είδους χρησιμότητα, έστω και πιθανή, δεν μπορεί λοιπόν να είναι κάτι οφειλόμενο και συνεπώς εκείνος που την αποσιωπά ή την παραποιεί δεν λέει κανένα ψέμα.
• Το να κρίνεις τα λόγια των ανθρώπων από τις συνέπειες που δημιουργούν, συχνά σημαίνει πως δεν τις εκτιμάς σωστά. Εκτός του ότι αυτές οι συνέπειες δεν είναι πάντα αισθητές και εύκολες ν’ αναγνωριστούν, έχουν απέραντη ποικιλία σαν τις περιστάσεις στις οποίες γίνονται αυτά τα λόγια. Αλλά αποκλειστικά η πρόθεση εκείνου που τα λέει είναι που τα εκτιμά και καθορίζει το βαθμό της κακιάς ή της καλοσύνης τους.
• Το να ψεύδεσαι για το συμφέρον σου είναι απάτη, το να ψεύδεσαι για το συμφέρον κάποιου άλλου είναι δόλος, το να ψεύδεσαι για να βλάψεις είναι συκοφαντία‘ είναι το χειρότερο είδος ψευτιάς. Το να ψεύδεσαι χωρίς κέρδος ή βλάβη δική σου ή κάποιου άλλου δεν είναι ψευτιά: είναι φαντασία.
• …το να αποδίνεις ψεύτικα στον εαυτό σου ή σε κάποιον άλλον μία πράξη από την οποία μπορεί να προκύψει έπαινος ή μομφή, ένοχη ή αθώωση, κάνεις ένα πράγμα άδικο’ λοιπόν κάθε τι που, αντίθετο με την αλήθεια, πληγώνει τη δικαιοσύνη μ’ οποιοδήποτε τρόπο, είναι ψέμα.
• Ο άνθρωπος που εγώ τον λέω αληθινό φέρνεται εντελώς αντίθετα. Σε πράγματα τελείως αδιάφορα, η αλήθεια που τότε ο άλλος τη σέβεται τόσο πολύ, αυτόν τον αγγίζει πολύ λίγο και δε θα διστάσει να διασκεδάσει μία συντροφιά με φανταστικά γεγονότα από τα οποία δεν προκύπτει καμία άδικη κρίση ούτε υπέρ ούτε κατά οποιουδήποτε ζωντανού ή πεθαμένου. Αλλά κάθε κουβέντα που δημιουργεί για κάποιον κέρδος ή ζημία, εκτίμηση ή περιφρόνηση, έπαινο ή μομφή ενάντια στη δικαιοσύνη και την αλήθεια, είναι ένα ψέμα που ποτέ δεν θα πλησιάσει στην καρδιά του ούτε το στόμα του, ούτε στην πένα του. Είναι σταθερά αληθινός ακόμα και ενάντια στο συμφέρον του, αν και πολύ λίγο καμαρώνει γι’ αυτό στις κοινές συζητήσεις: είναι αληθινός στο ότι δεν ζητά να εξαπατήσει κανένα, στο ότι είναι το ίδιο πιστός στην αλήθεια που τον κατηγορεί και σε εκείνη που τον τιμά και που δεν την επιβάλλει ποτέ για όφελός του ή για να βλάψει τον εχθρό του. Η διαφορά λοιπόν που υπάρχει ανάμεσα στον αληθινό άνθρωπό μου και σε εκείνον τον άλλο είναι ότι ο κοσμικός είναι πολύ αυστηρά πιστός σε κάθε αλήθεια που δεν του στοιχίζει τίποτα, αλλά όχι πιο πέρα και ότι ο δικός μου δεν την υπηρετεί τόσο πίστα παρά μόνο όταν χρειάζεται να θυσιαστεί για αυτήν.
• Προπάντων υποστηρίζει την αυτοεκτίμησή του’ είναι ένα αγαθό που δεν μπορεί να το αποχωριστεί, και θα ένιωθε πραγματική απώλεια αν αποκτούσε την εκτίμηση των άλλων σε βάρος της δικής του.
• Αν πρέπει να είσαι δίκαιος για τους άλλους, πρέπει να είσαι αληθινός για τον εαυτό σου, και αυτό είναι μία προσφορά που ο τίμιος άνθρωπος χρωστάει στη δική του αξιοπρέπεια.
• Απολυτρωμένη από όλα τα επίγεια πάθη, που γεννά ο σάλος της κοινωνικής ζωής, η ψυχή μου θ’ ανυψωνόταν συχνά πάνω από αυτή την ατμόσφαιρα και θα επικοινωνούσε από τώρα με τις ουράνιες οντότητες που ελπίζει να αυξήσει τον αριθμό τους σε λίγο καιρό.
• Τότε μου δόθηκε η ευκαιρία να μάθω πώς όλες οι τάσεις της φύσης, χωρίς να εξαιρείται και η ίδια η ευεργεσία, φερμένες ή συνοδευόμενες στην κοινωνία χωρίς επιφύλαξη και χωρίς εκλογή, αλλάζουν φύση και γίνονται συχνά τόσο βλαβερές όσο ήταν ωφέλιμες στην πρώτη τους κατεύθυνση. Τόσες σκληρές εμπειρίες άλλαξαν λίγο-λίγο τις αρχικές μου διαθέσεις ή μάλλον, περιορίζοντάς τες, επιτέλους στα πραγματικά τους σύνορα, με δίδαξαν ν’ ακολουθώ λιγότερο στα τυφλά τη διάθεση μου να ευεργετώ, όταν δεν ωφελούσε παρά για να ευνοήσει την κακιά των άλλων.
• Ο εξαναγκασμός που συμφωνεί με την επιθυμία μου αρκεί για να την εκμηδενίσει, και να τη μετατρέψει σε απέχθεια, ακόμα και σε αποστροφή, μόλις επενεργήσει πολύ έντονα και αυτό είναι που μου κάνει δυσάρεστη την καλή πράξη που μου απαιτούν και που την έκανα μόνος μου όταν δεν μου την απαιτούσαν. Μια αγαθοεργία εντελώς δωρεάν είναι σίγουρα κάτι που μου αρέσει να το κάνω. Αλλά όταν αυτός που τη δέχτηκε την κάνει δικαίωμά του για να απαιτήσει τη συνέχισή της με απειλεί το μίσος του, όταν μου κάνει νόμο να είμαι για πάντα ο ευεργέτης του επειδή αρχικά είχα την ευχαρίστηση να είμαι, τότε αρχίζει η δυσαρέσκεια και εξαφανίζεται η ευχαρίστηση. Εκείνο που κάνω τότε όταν υποκύπτω είναι αδυναμία και κακή ντροπή, αλλά δεν υπάρχει πια η καλή θέληση και αντί να επευφημώ τον εαυτό μου, τον μέμφομαι στη συνείδησή μου γιατί κάνω το καλό με καλή καρδιά.
• Δεν πίστεψα ποτέ ότι η ελευθερία του ανθρώπου συνίσταται στο να κάνει αυτό που θέλει, αλλά στο να μην κάνει ποτέ αυτό που δεν θέλει, και αυτή έχω πάντα επιδιώξει, και συχνά διατηρήσει και που εξαιτίας της βρέθηκαν πολύ συχνά σε αντίθεση με τους σύγχρονούς μου.
• Έτσι εκδικούμαι τους διώκτες μου με τον τρόπο μου, δε θα μπορούσα να τους τιμωρήσω πιο σκληρά από το να είμαι ευτυχισμένος σε πείσμα τους.
• Όσο περισσότερο ένας θεατής έχει ευαίσθητη ψυχή, τόσο περισσότερο παραδίνεται στις εκστάσεις που ξυπνά μέσα του αυτή η αρμονία. Μια ονειροπόληση γλυκιά και βαθιά κυριεύει τότε τις αισθήσεις του, και χάνεται με ένα θελκτικό μεθύσι στην απεραντοσύνη αυτού του ωραίου συνόλου με το οποίο νιώθει να ταυτίζεται. Τότε όλα τα χωριστά αντικείμενα του διαφεύγουν’ δε βλέπει και δεν αισθάνεται τίποτα παρά μέσα στο σύνολο. Πρέπει κάποιο ιδιαίτερο περιστατικό να συμμαζέψει τις ιδέες του και να περικυκλώσει τη φαντασία του για να μπορέσει να παρατηρήσει τμηματικά αυτό το σύμπαν που προσπαθούσε να το αγκαλιάσει.
• Όσο καιρό οι άνθρωποι ήταν αδέρφια μου, έκανα σχέδια επίγειας ευτυχίας’ καθώς αυτά τα σχέδια ήταν πάντα σχετικά με το σύνολο, δεν μπορούσα να είμαι ευτυχισμένος παρά με τη γενική ευτυχία και πότε η ιδέα μιας προσωπικής ευτυχίας δεν άγγιξε την καρδιά μου παρά μόνο όταν είδα τα αδέρφια μου να αναζητούν τη δική τους μέσα στη δυστυχία μου. Τότε για να μην τους μισήσω χρειάστηκε να τους αποφύγω’ τότε καταφεύγοντας στην κοινή μας μάνα, ζήτησα στην αγκαλιά της να ξεφύγω από την από τις απόπειρες των παιδιών της, έγινα μοναχικός, ή, όπως λένε αυτοί, ακοινώνητος και μισάνθρωπος, επειδή η πιο άγρια μοναξιά μου φαίνεται προτιμότερη από τη συντροφιά των κακών, που δεν τρέφεται πάρα από προδοσίες και μίσος.
• Τα λιβάδια, τα νερά, τα δάση, η μοναξιά, η γαλήνη προπάντων και η ανάπαυση που βρίσκει κανείς ανάμεσά τους χαράζονται ξανά αδιάκοπα στη μνήμη μου. Με κάνουν να ξεχνώ τις καταδιώξεις των ανθρώπων, το μίσος τους, την καταφρόνια τους, τις προσβολές και όλα τα βάσανα με τα οποία μου ξεπλήρωσαν την τρυφερή και ειλικρινή μου αγάπη γι’ αυτούς. Με ξαναφέρνουν σε ήσυχα σπίτια ανάμεσα σε ανθρώπους απλούς και καλούς σαν εκείνους με τους οποίους είχα ζήσει κάποτε. Μου θυμίζουν τα νεανικά μου χρόνια και τις αθώες χάρες μου, με κάνουν να τις χαίρομαι ακόμα, και μου δίνουν πολύ συχνά ευτυχία μέσα στην πιο θλιβερή μοίρα που έχει ζήσει ποτέ ένας θνητός.
• Η ευτυχία δεν έχει κανένα εξωτερικό σημάδι: για να τη γνωρίσεις, θα ‘πρεπε να διαβάσεις την καρδιά του ευτυχισμένου ανθρώπου’ αλλά η ευχαρίστηση διαβάζεται στα μάτια, στη στάση, στον τόνο της φωνής, στο βάδισμα, και μοιάζει να μεταδίνεται σε εκείνον που τη βλέπει. Υπάρχει γλυκύτερη απόλαυση από το να βλέπεις ένα ολόκληρο πλήθος να παραδίνεται στη χαρά μιας μέρας γιορτής, κι όλες τις καρδιές να ανοίγουν κάτω από τις διαχυτικές ακτίδες της ικανοποίησης που περνά γρήγορα αλλά έντονα μέσα από τα σύννεφα της ζωής;
• Όπως και αν θέλουν οι άνθρωποι να με δουν, δεν θα μπορούσαν να μου αλλάξουν την οντότητα μου, και παρ’ όλη τους τη δύναμη και παρ’ όλες τις ύπουλες σκευωρίες τους, θα εξακολουθήσω ότι και αν κάνουν, να είμαι για πείσμα τους αυτός που είμαι.
• Αν έχω κάνει κάποια πρόοδο στη γνωριμία μου της ανθρώπινης καρδιάς, αυτή τη γνώση τη χρωστάω στη χαρά που ένιωθα να βλέπω και να παρατηρώ τα παιδιά.
• Ένα σημάδι, μια χειρονομία, μια ματιά ενός αγνώστου αρκεί για να ταράξει τις χάρες μου ή να καλμάρει τους πόνους μου. Δεν ανήκω στον εαυτό μου παρά μόνο όταν είμαι μόνος, ενώ διαφορετικά είμαι το παιχνίδι όλων εκείνων που με τριγυρίζουν.
• Ωστόσο νιώθω ακόμα, πρέπει να το ομολογήσω, ευχαρίστηση στο να ζω ανάμεσα στους ανθρώπους, εφόσον η μορφή μου τους είναι άγνωστη.
• Τις μικροστερήσεις εύκολα τις ανέχεται κανένας, όταν η καρδιά βρίσκει μεγαλύτερη περιποίηση παρά στο σώμα.
• Σκέφτηκα πως μια προμήθεια ταλέντων ήταν το πιο σίγουρο μέσο ενάντια στην αθλιότητα, κι αποφάσισα να χρησιμοποιήσω τις ελεύθερες ώρες μου για να είμαι σε θέση, αν ήταν δυνατό να ανταποδώσω στην καλύτερη γυναίκα του κόσμου τη βοήθεια που είχα πάρει απ’ αυτή.
by SearchingΤheMeaningOfLife
Βαθμολογία:
#book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #sayings #writer #writing #YparxeiAgapi
Searching The Meaning Of Life! (S.T.M.O.L)
scholar_farmer
