Nationaal Jeugdkoor in slotconcert Vrijdag van Vredenburg

Hilversum/Utrecht – 30-5-2013 – Morgenavond is alweer het laatste concert in de omroepserie De Vrijdag van Vredenburg van TROS en AVRO op Radio 4. Vanwege de Vrede van Utrecht stond dit seizoen de stad Utrecht centraal en tijdens dit slotconcert klinkt de zelden uitgevoerd Lebensmesse van de Utrechtse componist Jan van Gilse.

Dit grootschalige werk op een tekst van Richard Dehmel is allesbehalve een ‘mis’ in de christelijke zin: Dehmel geeft juist aan dat een mens zijn eigen weg moet kiezen en zijn of haar seksuele driften niet moet onderdrukken. De Lebensmesse van Van Gilse wordt uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor onder leiding van Markus Stenz, chef van het RFO.

Een kleine, maar belangrijke rol is weggelegd voor de dames van het Nationaal Jeugdkoor, die gisteren samen met Stenz hun partij doornamen. Ik nam een kijkje achter de schermen en sprak met hun vaste dirigent Wilma ten Wolde en met een aantal zangeressen. Het is harverwarmend met welk enthousiasme deze jongedames zich wijden aan de koorzang. De reportage wordt morgenavond (31 mei 2013) uitgezonden in het Avondconcert op Radio 4, maar is helaas inmiddels van de site verwijderd.

Jeanne d’Arc in Vrijdag van Vredenburg

Vanavond klinkt het oratorium Jeanne d’Arc au bûcher van Arthur Honegger in de concertserie de Vrijdag van Vredenburg van AVROTROS op Radio 4. Markus Stenz leidt het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroepkoor, het Nationaal Kinderkoor en een keur aan solisten in dit indringende werk, dat vanwege zijn grootschaligheid niet vaak wordt uitgevoerd.

De laatste keer dat het door de omroepensembles werd uitgevoerd was in 1988. Toen dirigeerde Kent Nagano het Radio Symfonie Orkest, het Groot Omroepkoor en het Stedelijk Helmonds Concertkoor. Dit koor bestond uit jongens en meisjes van 10 tot 17 jaar oud.

Vandaag zingt het geheel uit meisjes bestaande Nationaal Kinderkoor, waarvan sommigen nog maar 9 jaar oud zijn. Ik bezocht gisteren een repetitie en vroeg wat ze vonden van de muziek en van Jeanne d’Arc. Mijn reportage wordt vanavond uitgezonden op Radio 4.

Thea Derks in Limburg-wiki

Ook tijdens mijn lezing bij boekhandel Feijn in Alkmaar van 30 september j.l. mocht ik mij verheugen in een aandachtig en toegewijd publiek. Mijn uitgever Dolf Weverink was meegegaan en na afloop signeerde ik op verzoek van boekverkoper Michael van Buizen nog wat extra exemplaren voor de komende feestdagen.

Thea Derks signeert bij Feijn, Alkmaar. Links Michael van Buizen, midden een bezoeker

Een dag later zond de ConcertZender de eerste aflevering uit van ‘Panorama de Leeuw’, waarin ik elke eerste woensdag van de maand het muziekspoor volg van Reinbert de Leeuw aan de hand van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. In muziektijdschrift Luister van oktober-november werd het programma paginagroot aangekondigd.

Luister okt-nov 2014

De aflevering van Panorama de Leeuw van 1 oktober 2014 is hier terug te luisteren (klikken op het mini-luidsprekertje naast de programmatitel). Ik ben inmiddels volop bezig met de voorbereidingen voor aflevering twee, op woensdag 5 november tussen 21.00-22.00 uur.

Tot mijn verrassing bleek de website van mijn geboortedorp Oostrum een uitgebreid bericht aan het programma gewijd te hebben. Nu maar hopen dat de inwoners massaal gaan luisteren naar nieuwe muziek 🙂 En dankzij een tweet van Wouter Steenbeek ontdekte ik tot mijn nog grotere verbazing – en niet geringe trots – dat de Limburg-wiki een lemma aan mij heeft gewijd. – In het Maastrichts.

Thea Derks interviewt Lucas van Woerkum, TivoliVredenburg 2-10-2014

Donderdag 2 oktober beleefde het ‘symphonic cinema’ The Firebird van Lucas van Woerkum zijn wereldpremière, tijdens het openingsconcert van het Nederlands Filmfestival in TivoliVredenburg. Markus Stenz dirigeerde het Radio Filharmonisch Orkest en het concert werd herhaald op zaterdag 4 oktober in de serie De vrijdag van Vredenburg van de AVROTROS op Radio 4. Ik sprak hiervoor met Lucas van Woerkum en maakte een reportage van het project rond Firebird van leerlingen van het Amadeus Lyceum uit Vleuten.

Enkele dagen later kreeg ik de poster toegestuurd over mijn lezing bij Boekhandel Broekhuis in Enschede op donderdag 23 oktober a.s. Geestig dat deze in de winkel naast een aankondiging hangt voor Wim Brands, die er een week eerder te gast is. Aangezien Brands in zijn televisieprogramma ‘Brands met boeken’ tot op heden geen aandacht aan mijn biografie heeft besteed, is dit een aardig doekje voor het bloeden…

“@BoekEnschede: @tdrks @KarinM4 @ErikInkoper ” Kom ik toch nog eens bij @BoekenBrands, zij het alleen op papier -:)

Op woensdag 8 oktober verzorgde ik de inleiding bij een concert van het Hilliard Ensemble en het Asko|Schönberg in TivoliVredenburg in Utrecht. Het betrof de afscheidstournee van het Hilliard Ensemble, dat veertig jaar lang op topniveau zowel oude als de allernieuwste muziek heeft gepresenteerd. Ze waren alle vier nadrukkelijk present bij de inleiding, een bij wijlen hilarische belevenis.

Gordon Jones, Steven Harrold, Rogers Covey-Crump, Thea Derks & David James, TivoliVredenburg 8-10-2014

Het Hilliard Ensemble zong twee speciaal voor hen gecomponeerde werken van John Casken: een bewerking van Viderunt omnes van de middeleeuwse geestelijke Perotinus en The Dream of the Rood uit 2008. Op het programma stond daarnaast Magnum ignotum van de Georgische componist Giya Kantsjeli. Ik sprak tijdens de inleiding ook met John Casken en dirigent Clark Rundell. Het was een mooi concert, waarin oude en nieuwe muziek op een vanzelsprekende manier aan elkaar gekoppeld werden. Het publiek in de goed gevulde Hertz zaal reageerde dan ook enthousiast, hoewel tijdens mijn inleiding was gebleken dat bijna niemand de uitgevoerde componisten kende.

John Casken, Thea Derks & Clark Rundell, TivoliVredenburg 8 October 2014

Akkoord Magazine: ‘Reinbert de Leeuw is alleen maar melodie’

Het is alweer bijna een hele maand geleden dat ik dit blog update, wat vliegt de tijd. De première van Seungh-Ah-Oh’s Words & Beyond II: Nan Sul Hun was een groot succes. Voorafgaand sprak ik met de componist en haar vormgeefster Jinnie Seo, wier prachtige installatie zich tot buiten de Grote Zaal van het Muziekgebouw aan ‘t IJ uitstrekte, in het trappenhuis.

Op woensdag 5 november werd de tweede aflevering van Panorama de Leeuw uitgezonden op de ConcertZender. Hierin volgde ik De Leeuw op zijn ontdekkingsreis van de chromatische muziek, die componisten als Liszt, Skrjabin en Schönberg eind negentiende, begin twintigste eeuw ontwikkelden. Vooral het laatste deel uit het Tweede Strijkkwartet van Schönberg, waarin de tonaliteit gaat zweven op een door een sopraan gezongen tekst van Stefan George oogstte veel waardering.

De Leeuw zei over dit Tweede Strijkkwartet in mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie: ‘Dat vertelt in een notendop het verhaal van de tonaliteit – je ziet haar voor je ogen verdwijnen. Het begint in fis-klein, daarna vervaagt de grondtoon, om in het vierde deel geheel te verdwijnen en pas aan het slot daarvan weer terug te keren. Het eindigt in Fis-groot, maar wat daartussenin allemaal gebeurt, adem-be-ne-mend. Dat kon ik niet vaak genoeg horen. Het is letterlijk “Ich fühle Luft von anderem Planeten”, een vers van Stefan George dat in het vierde deel wordt gezongen.’

De tweede aflevering van Panorama de Leeuw kunt u hier terugluisteren. (klikken op het luidsprekertje naast de titel.) Morgen neem ik de derde uitzending op, waarin ik nog even stil blijf staan bij de jaren vijftig van de vorig eeuw. Deze zijn de muziekgeschiedenis ingegaan als uiterst behoudend, maar tijdens het onderzoek voor mijn biografie bleek dit nogal overtrokken te zijn.

Er waren juist veel nieuwe initiatieven die de allernieuwste noten van harte omarmden, en ik heb het beeld van een dorre avant-garde-woestijn in mijn boek dan ook aardig bijgesteld. Op woensdag 3 december 2014 geef ik enkele voorbeelden. Zo werd al in 1951 het integrale pianowerk van Schönberg uitgevoerd tijdens de Gaudeamus Muziekweek en in datzelfde jaar stelden Hetta en Peter Rester hun Suite aan de Eerste Helmersstraat in Amsterdam open voor aanstormend muzikaal talent; vijf jaar later werd het Contactorgaan Elektronische Muziek opgericht.

Op 7 november klonk in TivoliVredenburg de Wereldpremière van Percussion Concerto No. 2 van de Schotse componist en dirigent James MacMillan in de concertserie De Vrijdag van Vredenburg van de AVROTROS op Radio 4. Het stuk werd uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. vaste gastdirigent James Gaffigan; solist was de eveneens Schotse slagwerker Colin Currie. Ik sprak met MacMillan over zijn nieuwe werk en maakte een reportage van het repetitieproces voor de live uitzending op Radio 4. 

Een week later bracht het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van chef-dirigent Markus Stenz werken van Hanns Eisler en Kurt Weill, met als soliste de Canadese Measha Brueggergosman. Ik sprak haar uitgebreid voor de live uitzending van het concert en maakte een interview met Markus Stenz voor het programmaboek, onder de titel ‘Soms voel ik: Nu wordt het muziek!’ Het gesprek met Brueggergosman werd uitgezonden tijdens de live registratie op Radio4. 

Ik kon het concert niet bijwonen, want ik ging een weekje naar New York, waar ik o.a. de laatste voorstelling van The Death of Klinghoffer van John Adams bezocht in The Met en een concert van Anne-Sophie Mutter en haar Mutter Virtuosi in Carnegie Hall. Beide vielen tegen. Adams vanwege de matige enscenering en dito libretto, Mutter vanwege haar niet geïnformeerde uitvoering van het dubbelconcert in d-klein BWV 1043 van Bach. Haar spel en dat van haar strijkorkest waren ook slordig in de Amerikaanse première van het Tweede Vioolconcert van André Previn.

In New York trof ik ook mijn vriend Huang Ruo, een Chinese componist die sinds 2000 in Amerika woont en bouwt aan een succesvolle carrière. Zijn opera Dr. Sun Yat-sen kreeg in juli zijn Amerikaanse première in een bejubelde productie van de opera van Santa Fe.

Huang Ruo + Thea Derks at Grand Sichuan Restaurant New York 16-11-2014

Op zaterdagochtend 22 november was ik weer terug in Nederland en bij thuiskomst lag de  nieuwe editie van Akkoord Magazine in de bus. Tot mijn verrassing trof ik hierin een korte recensie van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Na een bondige samenvatting van de perikelen rond de publicatie, concludeert auteur Jet Ellerbroek: ‘Het is bij De Leeuw niet mens én melodie, niet mens óf melodie, maar gewoon alleen maar melodie.’

Morgen naar Hilversum voor een reportage van de repetitie van het nieuwe stuk van Joey Roukens, dat hij schreef in opdracht van De Vrijdag van Vredenburg, voor het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor. Chef-dirigent Markus Stenz leidt het geheel in goede banen. De reportage wordt a.s. vrijdag 28 november 2014 uitgezonden tussen acht en kwart over acht door de AVROTROS op Radio 4. Ik sprak eerder met Roukens over Rising Phenix voor Cultuurpers. Snelle reageerders krijgen via dit interview korting op de toegangskaarten.

En a.s. donderdag en vrijdag doe ik de inleidingen bij concerten van Amsterdam Sinfonietta in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Donderdag spreek ik op het Foyerdeck 1 met de componist Rozalie Hirs, die op verzoek van het strijkorkest een nieuw stuk componeesrde, Lichtende Drift.  Vrijdag praat ik in de Grote Zaal met artistiek leider en concertmeester Candida Thompson en met Daniel Bard, aanvoerder van de altviolen. Beide avonden hoop ik ook de violiste Isabelle Faust te spreken, solist in het Concerto funèbre  van Karl Amadeus Hartmann en de Fantasie in C voor viool en strijkorkest van Robert Schumann.

En ondertussen ben ik volop bezig met de voorbereidingen voor de lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie op zondag 14 december 2014 bij Boekhandel Roelants in Nijmegen. Mijn neef Will Derks zorgt voor een muzikaal intermezzo op gitaar en brengt samen met de zangeres Irma Bogers enkele liederen van Charles Ives. De lezing begint om 16.00 uur en na afloop zal ik uiteraard mijn boek signeren.

#ColinCurrie #GaudeamusMuziekweek #HuangRuo #JamesGaffigan #JamesMacMillan #JinnieSeo #JohnAdams #MarkusStenz #MeashaBrueggergosman #RadioFilharmonischOrkest #ReinbertDeLeeuw #RisingPhenix #SeunghAhOh #TheDeathOfKlinghoffer #WordsBeyondIINanSulHun

Deus Passus Wolfgang Rihm: lijden van Christus gekoppeld aan Holocaust

In deze periode voor Pasen lijken de Passies van Johann Sebastian Bach schier onontkoombaar. Maar de alternatieven zijn in opmars. Afgelopen week presenteerden het Koninklijk Concertgebouworkest en het Groot Omroepkoor twee zeer succesvolle nieuwe Passies.

Alternatieve Passies uit alle windstreken

De Servische componist Djuro Zivkovic baseerde Mystical Sacrifice op de paasliturgie van de Slavisch-orthodoxe kerk. Het stuwende oratorium voor koor, orkest en tenor heeft een ongekende zuigkracht, die mij en het publiek van begin tot eind aan onze stoelen genageld hield.

De Azerbeidjaanse Franghiz Ali-Zadeh vond zowel inspiratie in Bach als in de Mersyie-traditie van haar vaderland (klaagzangen van een voorganger met antwoord van een koor, uitgevoerd bij begrafenissen). Ook dit wat traditionelere, maar zeer afwisselende werk voor koor, orkest en bariton was boeiend en kreeg een ovationeel applaus.

Op Goede Vrijdag 14 april presenteert het AVROTROS Vrijdagconcert Deus Passus van de Duitse componist Wolfgang Rihm. Het wordt uitgevoerd door het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van chef-dirigent Markus Stenz. Rihm componeerde dit ruim anderhalf uur durende oratorium in 2000, ter gelegenheid van de 250e sterfdag van Bach. Het was onderdeel van een project van de Internationale Bachakademie Stuttgart. Die vroeg vier componisten een nieuwe, meer hedendaagse passie te schrijven.

De Chinese Amerikaan Tan Dun vermengde in zijn Water Passion teksten uit het evangelie van Lucas met elementen uit de Chinese cultuur. De Argentijn Osvaldo Golijov volgde het evangelie van Marcus in zijn op verschillende talen gezette La Pasión según San Marcos. De Russische Sofia Goebaidoelina koppelde in haar Johannes-Passion teksten uit het evangelie van Johannes aan verzen uit het Laatste Oordeel.

Evangelie Lucas naast gedicht Holocaust-overlever

Rihm baseerde zich grotendeels op het evangelie van Lucas in Deus Passus: Passions-Stücke nach Lukas. Daarnaast gebruikte hij teksten van Jesaja, de liturgie van de Goede Week, het Stabat Mater en een gedicht van Paul Celan. Vooral dit laatste is opmerkelijk. Door een tekst te kiezen van deze Holocaust-overlever koppelt Rihm het lijdensverhaal van Christus aan het lijden van de Joden.

Hij zei hierover: ‘Deus Passus – de ‘lijdende God’ – staat centraal in het christelijke denken. Maar we moeten ook verantwoording afleggen voor het leed dat de wereld is aangedaan in naam van deze christelijke God.’ – Niet voor niets koos Rihm grotendeels teksten van Lucas, wiens evangelie het minst antisemitisch is.

In de gangbare opvatting worden de Joden er immers van beschuldigd de kruisiging van Christus te hebben afgedwongen. Rihm volgt in Deus Passus de controversiële opvatting dat zij juist vroegen om diens vrijlating. Hij haakt hiermee aan bij sommige wetenschappers die betogen dat de evangelisten het verhaal bewust verdraaid zouden hebben om de Joden in een kwaad daglicht te stellen.

Donker maar ingetogen

In Deus Passus blijft Rihm dichtbij de taal en sfeer van Bach. Toch is zijn muziek onmiskenbaar geworteld in het modernisme. De sfeer is donker, maar ingetogen, met enkele felle uitbarstingen op cruciale momenten. Een waar meesterwerk, dat meteen al bij de première in 2000 het publiek ademloos deed toehoren.

Ik maakte voor de live uitzending op Radio 4 een podcast over dit intens aangrijpende stuk.

#Bach #DeusPassus #DjuroZivkovic #FranghizAliZadeh #GrootOmroepkoor #KoninklijkConcertgebouworkest #MarkusStenz #PaulCelan #RadioFilharmonischOrkest #WolfganRihm

Conductor Markus Stenz: ‘Sometimes I feel: now it’s music’.

Markus Stenz (c) Josep Molina

In 2012 Markus Stenz was appointed chief conductor of the Dutch Radio Philharmonic Orchestra, based in Hilversum. He conducted both classical masterworks, world premières and lesser known repertoire by Dutch composers, in NTRZaterdagMatinee in Concertgebouw Amsterdam and AVROTROSVrijdagconcert in TivoliVredenburg Utrecht.

On 7 June he takes his leave as chief conductor with Szenen aus Goethes Faust Robert Schumann. We know Stenz as a passionate and well-informed conductor, who always strives for the best result. But what is his background, and how did he end up in music?

Markus Stenz (1965) grew up in the village of Kaltenborn in the Rhineland-Palatinate: ‘A hamlet with two farmhouses, a church, a pub and a village school of which my father was headmaster. We lived above it. It was deadly boring and my parents made music to drive away the boredom. My mother was always singing, whether she was cooking, ironing, or doing any other household chores. My father was a skilled amateur musician, who, besides piano and organ, also played wind instruments and conducted a choir. As a toddler of two, I crawled under the grand piano, that’s how beautiful I thought it was.’3333

Little Markus also bangs the keys himself and at the age of five his parents send him to piano lessons. ‘They chose the best teacher in the region, Mrs. Haas-Paquet in Ahrweiler. She was such a typical gnome woman: small, with bony fingers and a bun. For my first lesson I refused to go inside, because I thought she was so ugly. I clasped myself to the door of the car. When my mother told her in distress what was going on, Mrs. Haas said wittily: “You’re right, I’m ugly! And now we’re going to start.” – And then I had lessons from her for ten years.’

This wasn’t a matter of course, however. ‘It was 45 minutes’ drive and I always got sick in the car. Both on the way up and back the question arose where to stop: in Kempenich or in Ramersbach, so that I could throw up.’ Moreover Haas-Paquet proved to be a strict teacher: ‘I drove her to madness because I improvised rather more than I practiced, so when I played she often corrected me: “You missed that note again!” – But she was also very sensitive, and I learned a lot from her.’

Although he grows up in a musical environment, Stenz only visits a concert once as a child: ‘Around my tenth my father took me to the Beethovenhalle in Bonn. I don’t remember what was played, but I do remember the conductor. With his bald head he looked very much like Professor Charivari from my children’s book Raumschiff Monitor, which I liked. I suspect it was Georg Solti.’

A few years later he sees Leonard Bernstein’s Norton Lectures on television. ‘A key moment! I thought it great that he brought jazz and classical music together in a self-evident way. He was so free in his thinking and illustrated his lectures with live music, from The Beatles to Beethoven, electrifying.’ At the age of eighteen he started studying conducting with Volker Wangenheim in Cologne and after that he took a course in Tanglewood with his hero Bernstein.

Stenz enjoys working with the Radio Philharmonic Orchestra, where he will regularly return as a guest conductor in the coming season. ‘I like the adventurous programming and the unconditional commitment of the musicians. The repertoire ranges from the classical canon – from Haydn to Beethoven through Mahler – to Dutch composers such as Rudolf Escher, Peter Schat and Joey Roukens. We’ve also performed a lot of concertante opera, often in combination with the Radio Choir, as last week we performed Die Gezeichneten Franz Schreker, and in 2017 we played the world première of Babylon Jörg Widmann.’

‘I hardly know of an orchestra that plays with more dedication and passion. We faced hard times because of the ongoing cuts on funding in the Netherlands, but we’ve responded to this with highly motivated playing. For me it is essential that an orchestra is able to play commissioned compositions. Discovering new avenues is a basic instinct, for all musicians. The great thing is that the public here has always been very open to the very latest notes.’

The reactions of the audience are of vital importance to Stenz anyway: ‘Without an audience there is no concert, they are the determining factor! We musicians are experience artists, we create art in the moment, and hopefully the audience will be carried away. It’s great when people come and tell us from the bottom of their hearts how much they liked a concert.’

‘I drew a lot of inspiration from the book Zen in the art of archery. It describes how in the perfect case it is not the shooter or the archer who shoots, but ‘it’. It may sound a bit ethereal, but at concerts I sometimes feel: now it becomes music, not I conduct, but ‘it’. – Those are magical moments.’

I interviewed Markus Stenz on Goethes Faust and his leave as chief conductor for the live broadcast of the concert on Radio 4.

#AVROTROSVrijdagconcert #GrootOmroepkoor #MarkusStenz #NTRZaterdagmatinee #RadioFilharmmonischOrkest #SzenenAusGoethesFaust

Zomernieuwsbrief: Holland Festival en meer

Markus Stenz + Thea Derks + Os, 7-6-2019 TivoliVredenburg

Ook zo aan het genieten (of balen) van de aanhoudende hitte? Hierbij wat verstrooiend lees- en luistervoer. Enjoy!

Op vrijdag 7 juni nam het Radio Filharmonisch Orkest afscheid van chef-dirigent Markus Stenz. Ik interviewde hem voor het Avondconcert op Radio 4 en vroeg hem naar zijn achtergrond (Engelstalig).

Als dank voor de vele mooie concerten schonk ik Stenz Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht. Hij toonde zich aangenaam verrast en noemde het een ‘ideaal vakantieboek’. Als onverwachte bonus kreeg de Os ondertussen een prachtrecensie van Michaja Langelaan in het weekblad Argus. Dus grijp je kans: koop de Os voor jezelf of geef hem cadeau, het is tenslotte volgens velen ‘een must have voor elke muziekliefhebber’.

Ik gaf zondag 18 mei twee lezingen over mijn Os in het gloednieuwe Eratofestival in Meppel, waar ik twee dagen daarvoor tevens het openingsconcert had afgetrapt met een inleiding op het concert van Miranda van Kralingen.

Een week later ging de Os alweer mee naar het Oranjewoudfestival, waar ik twee lezingen mocht geven in het gelijknamige landgoed. Ik verzorgde daarnaast inleidingen bij How to Play the Triangle van Tatiana Koleva en ‘8’ van David Lang met Cello8tet Amsterdam.

Ongeveer tegelijkertijd barstte het Holland Festival los, met als hoogtepunt de driedaagse voorstellingen van Aus Licht, een belevenis!

Stockhausen was uiteraard niet de enige attractie van het Holland Festival. Ik bezocht ook de mixed-media-installatie Eight van Michel van der Aa en de opera Pelléas et Mélisande van Debussy. Deze productie van De Nationale Opera kreeg maar 2 sterren van verschillende collega’s, ik vond het prachtig.

Minder overtuigd was ik door Mitra over de Iraanse psychoanalytica Mitra Kadivar en Triptych, een ode aan de fotograaf Robert Mapplethorpe.

Afgelopen vrijdag toog ik naar Fort Rijnauwen voor de première van King Lear, de opera die Verdi nooit schreef maar die Holland Opera alsnog realiseerde.

Ik wens u een fijne vakantie!!

Thea Derks

#AusLicht #HollandFestival #KarlheinzStockhausen #MarkusStenz #MichelVanDerAa #Oranjewoudfestival #PelléasEtMélisande

Theo Loevendie The Rise of Spinoza

Ten years after the rave premiere of The Rise of Spinoza in 2014, the Dutch label Attacca released the live recording of Theo Loevendie’ one-act opera on CD. Here’s the review of the concert in NTRZaterdagMatinee I wrote at the time. After a decade, the opera is as poweful as ever, and the recording catches all the subtle details.

Amsterdam, 11 October 2014

The audience jump to their feet the minute conductor Markus Stenz lowers his baton after the final notes of The Rise of Spinoza have drifted away in the ample acoustics of the main hall of the Amsterdam Concertgebouw. The Radio Philharmonic Orchestra, Radio Choir Groot Omroepkoor and soloists are cheered for minutes. Well deserved, for Stenz steered his forces with a strict, but supple hand through this new and colourful one-act opera from the 84-year old Theo Loevendie.

When the composer finally sets a somewhat shaky foot on the stage, the audience bursts out in an even louder applause. Waves of warmth flow towards Loevendie, who is a purebred Amsterdammer if ever there was one. He grew up as the stepson of a market vendor in Amsterdam-West, and became fascinated by Baruch Spinoza, his fellow townsman from the 17th century. Spinoza’s philosophy that God is to be found in nature appealed to the young Loevendie: “As an agnostic, I am wary of religious dogma,” he declared.

So when NTR ZaterdagMatinee asked him to compose a short opera for a double bill with Stravinsky’s Oedipus rex, Loevendie decided to fulfil his lifelong dream. He wrote his own libretto (in English), focussing on one tragic moment in Spinoza’s life. In 1656 the philosopher was banished from the Jewish community because of his ‘atheist’ motto Deus sive natura (God or nature). This not only shocked his fellow Jews, but also the Catholics and protestants, and in the end Spinoza was even expelled from Amsterdam by the city council.

Though set in the 17th century, the opera is strikingly topical. Like Loevendie, the soft-spoken Spinoza follows his reason and can’t accept religious dogma. Be it from his own Jewish community, the catholic faith Spanish and Portuguese Jews adopted to escape persecution, or the many protestant factions claiming the ‘true faith’ in the Netherlands. Spinoza may not be decapitated, but the wording of the kherem (curse) is extremely harsh: “May he be condemned by day and by night […] nobody may be under the same roof with him, nor approach him closer than four yards, nobody may read any paper written by him.” 

The Rise of Spinoza opens with dark, mysterious rumblings from the orchestra in a darkened hall. The lights go on slowly to fervent cries from market vendors: “butterrrrr, cheese, eggs!” in loud, polyrhythmic, yet minutely notated cacophony. This may indeed be “the longest market scene in operatic history” as Loevendie asserts, yet the intended effect of hearing ‘fishwives’ and ‘peddlers’ gets a bit lost in the all too sophisticated interpretation of the singers of the choir.

A lucky strike is the introduction of Jacob van Eyck, a blind recorder player and composer who weaves the scenes together as an objective onlooker. When Spinoza has a discussion with his former mentor rabbi Morteira, Van Eyck (a sovereign Erik Bosgraaf) slowly paces the hall from right to left, playing a sopranino recorder in virtuosic, bird-like melodies.

In the second scene, François van den Ende exhorts Spinoza to become a catholic, yet the young philosopher indignantly refuses because of the murderous doings of the Inquisition. Van Eyck breaks the tension with a folk-like melody that is taken up by the orchestra, the jaunty music forming a welcome counterpoint to the serious issues at hand.

Loevendie chose a countertenor (Tim Mead) for the role of Spinoza, both to symbolize the philosopher’s isolation, and stress his kind-heartedness. Spinoza has touching, lyrical lines, especially in the moments when his burgeoning love for Clara flares up.

Yet, however competent a singer Tim Mead may be, he did not quite bring across his smouldering affection, nor his agonies and doubts in the confrontations with Van den Ende and rabbi Morteira. By contrast, the bass-baritone Hubert Claessens commands the stage with his mesmerizing presence and utterly convincing impersonation of the forbidding rabbi.

Loevendie’s treatment of both the orchestra and choir is refined and varied, and the libretto is compact and convincing. Compelling are the chanted slogans and rhythmic clapping of the choir, the frenzied dissonance in the orchestra at times of stress, and the subtle, almost romantic harmonies at moments of more quietude. The vocal parts of the soloists are unusually tuneful and singable.

With the 45 minute long The Rise of Spinoza Loevendie has wrought an attractive opera that may well become part of the repertoire. 

It formed a worthy double bill with Igor Stravinsky’s Oedipus rex. This oratorio about the Greek hero who unwittingly killed his father and married his mother, was performed after the interval. Stenz again led his forces with formidable precision through Stravinsky’s inescapably tragic score, with it’s furious ostinati and broad harmonic spectrum. The Russian tenor Sergey Semishkur blew us off our socks with his strong voice and regal tenure. Yvonne Naef vividly brought to life his wife/mother Jocaste with her resonant mezzo soprano, the bass Dimitry Ivashchenko was an agile Tiresias, and the Flemish reciter Benoît de Leersnyder held the audience captivated with his perfect diction. 

With this concert NTR ZaterdagMatinee once again proved the value of radio concert series, because these can programme a bit more adventurously than orchestras and choirs that have to keep a keen eye on the box-office. This double bill also showed the audience is not a priori afraid of contemporary music: the hall was packed and the acclaim was staggering.

#BaruchSpinoza #KatrienBaerts #MarkusStenz #NTRZaterdagmatinee #TheoLoevendie #TimMead