Akkoord Magazine: ‘Reinbert de Leeuw is alleen maar melodie’

Het is alweer bijna een hele maand geleden dat ik dit blog update, wat vliegt de tijd. De première van Seungh-Ah-Oh’s Words & Beyond II: Nan Sul Hun was een groot succes. Voorafgaand sprak ik met de componist en haar vormgeefster Jinnie Seo, wier prachtige installatie zich tot buiten de Grote Zaal van het Muziekgebouw aan ‘t IJ uitstrekte, in het trappenhuis.

Op woensdag 5 november werd de tweede aflevering van Panorama de Leeuw uitgezonden op de ConcertZender. Hierin volgde ik De Leeuw op zijn ontdekkingsreis van de chromatische muziek, die componisten als Liszt, Skrjabin en Schönberg eind negentiende, begin twintigste eeuw ontwikkelden. Vooral het laatste deel uit het Tweede Strijkkwartet van Schönberg, waarin de tonaliteit gaat zweven op een door een sopraan gezongen tekst van Stefan George oogstte veel waardering.

De Leeuw zei over dit Tweede Strijkkwartet in mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie: ‘Dat vertelt in een notendop het verhaal van de tonaliteit – je ziet haar voor je ogen verdwijnen. Het begint in fis-klein, daarna vervaagt de grondtoon, om in het vierde deel geheel te verdwijnen en pas aan het slot daarvan weer terug te keren. Het eindigt in Fis-groot, maar wat daartussenin allemaal gebeurt, adem-be-ne-mend. Dat kon ik niet vaak genoeg horen. Het is letterlijk “Ich fühle Luft von anderem Planeten”, een vers van Stefan George dat in het vierde deel wordt gezongen.’

De tweede aflevering van Panorama de Leeuw kunt u hier terugluisteren. (klikken op het luidsprekertje naast de titel.) Morgen neem ik de derde uitzending op, waarin ik nog even stil blijf staan bij de jaren vijftig van de vorig eeuw. Deze zijn de muziekgeschiedenis ingegaan als uiterst behoudend, maar tijdens het onderzoek voor mijn biografie bleek dit nogal overtrokken te zijn.

Er waren juist veel nieuwe initiatieven die de allernieuwste noten van harte omarmden, en ik heb het beeld van een dorre avant-garde-woestijn in mijn boek dan ook aardig bijgesteld. Op woensdag 3 december 2014 geef ik enkele voorbeelden. Zo werd al in 1951 het integrale pianowerk van Schönberg uitgevoerd tijdens de Gaudeamus Muziekweek en in datzelfde jaar stelden Hetta en Peter Rester hun Suite aan de Eerste Helmersstraat in Amsterdam open voor aanstormend muzikaal talent; vijf jaar later werd het Contactorgaan Elektronische Muziek opgericht.

Op 7 november klonk in TivoliVredenburg de Wereldpremière van Percussion Concerto No. 2 van de Schotse componist en dirigent James MacMillan in de concertserie De Vrijdag van Vredenburg van de AVROTROS op Radio 4. Het stuk werd uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. vaste gastdirigent James Gaffigan; solist was de eveneens Schotse slagwerker Colin Currie. Ik sprak met MacMillan over zijn nieuwe werk en maakte een reportage van het repetitieproces voor de live uitzending op Radio 4. 

Een week later bracht het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van chef-dirigent Markus Stenz werken van Hanns Eisler en Kurt Weill, met als soliste de Canadese Measha Brueggergosman. Ik sprak haar uitgebreid voor de live uitzending van het concert en maakte een interview met Markus Stenz voor het programmaboek, onder de titel ‘Soms voel ik: Nu wordt het muziek!’ Het gesprek met Brueggergosman werd uitgezonden tijdens de live registratie op Radio4. 

Ik kon het concert niet bijwonen, want ik ging een weekje naar New York, waar ik o.a. de laatste voorstelling van The Death of Klinghoffer van John Adams bezocht in The Met en een concert van Anne-Sophie Mutter en haar Mutter Virtuosi in Carnegie Hall. Beide vielen tegen. Adams vanwege de matige enscenering en dito libretto, Mutter vanwege haar niet geïnformeerde uitvoering van het dubbelconcert in d-klein BWV 1043 van Bach. Haar spel en dat van haar strijkorkest waren ook slordig in de Amerikaanse première van het Tweede Vioolconcert van André Previn.

In New York trof ik ook mijn vriend Huang Ruo, een Chinese componist die sinds 2000 in Amerika woont en bouwt aan een succesvolle carrière. Zijn opera Dr. Sun Yat-sen kreeg in juli zijn Amerikaanse première in een bejubelde productie van de opera van Santa Fe.

Huang Ruo + Thea Derks at Grand Sichuan Restaurant New York 16-11-2014

Op zaterdagochtend 22 november was ik weer terug in Nederland en bij thuiskomst lag de  nieuwe editie van Akkoord Magazine in de bus. Tot mijn verrassing trof ik hierin een korte recensie van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Na een bondige samenvatting van de perikelen rond de publicatie, concludeert auteur Jet Ellerbroek: ‘Het is bij De Leeuw niet mens én melodie, niet mens óf melodie, maar gewoon alleen maar melodie.’

Morgen naar Hilversum voor een reportage van de repetitie van het nieuwe stuk van Joey Roukens, dat hij schreef in opdracht van De Vrijdag van Vredenburg, voor het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor. Chef-dirigent Markus Stenz leidt het geheel in goede banen. De reportage wordt a.s. vrijdag 28 november 2014 uitgezonden tussen acht en kwart over acht door de AVROTROS op Radio 4. Ik sprak eerder met Roukens over Rising Phenix voor Cultuurpers. Snelle reageerders krijgen via dit interview korting op de toegangskaarten.

En a.s. donderdag en vrijdag doe ik de inleidingen bij concerten van Amsterdam Sinfonietta in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Donderdag spreek ik op het Foyerdeck 1 met de componist Rozalie Hirs, die op verzoek van het strijkorkest een nieuw stuk componeesrde, Lichtende Drift.  Vrijdag praat ik in de Grote Zaal met artistiek leider en concertmeester Candida Thompson en met Daniel Bard, aanvoerder van de altviolen. Beide avonden hoop ik ook de violiste Isabelle Faust te spreken, solist in het Concerto funèbre  van Karl Amadeus Hartmann en de Fantasie in C voor viool en strijkorkest van Robert Schumann.

En ondertussen ben ik volop bezig met de voorbereidingen voor de lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie op zondag 14 december 2014 bij Boekhandel Roelants in Nijmegen. Mijn neef Will Derks zorgt voor een muzikaal intermezzo op gitaar en brengt samen met de zangeres Irma Bogers enkele liederen van Charles Ives. De lezing begint om 16.00 uur en na afloop zal ik uiteraard mijn boek signeren.

#ColinCurrie #GaudeamusMuziekweek #HuangRuo #JamesGaffigan #JamesMacMillan #JinnieSeo #JohnAdams #MarkusStenz #MeashaBrueggergosman #RadioFilharmonischOrkest #ReinbertDeLeeuw #RisingPhenix #SeunghAhOh #TheDeathOfKlinghoffer #WordsBeyondIINanSulHun

Du fond de l’abîme Lili Boulanger: heartrending plea for a glimmer of light

Lili boulanger, foto credit Wikipedia

Although Lili Boulanger (1893-1918) is considered one of the most important French composers of the early twentieth century, her music is rarely performed. On Friday 10 November Du fond de l’abîme will sound in AVROTROS Vrijdagconcert. An extraordinary opportunity, because this setting of psalm 130 is heart-wrenching. Boulanger completed it in 1917, a year before her death. The American conductor James Gaffigan will lead the Dutch Radio Choir and Radio Philharmonic Orchestra. The concert is broadcast live on Radio 4.

The first – and only – time I heard Du fond de l’abîme live was in 1993. Then the same broadcasting ensembles were conducted by Ed Spanjaard in the Amsterdam Concertgebouw. I was studying musicology at the time, but no teacher had ever mentioned the name of Lili Boulanger. Also during the rest of my studies she got zero attention. But what music! Du fond de l’abîme is a powerful, intense lament of a human being pleading for a glimmer of light. I remember even now how, during the performance, I got goosebumps all over and felt my hair roots tickle.

Ill but resilient

Lili Boulanger was born in Paris in 1893 as the second child of the Russian princess and singer Raïssa Mischetzky and the French composer Ernest Boulanger. Even at the very tender age of two she showed great musical talent, which her parents cherished. At the same age, however, she got pneumonia, which severely damaged her immune system. Boulanger would remain sickly throughout her life and be dependent on the care of others.

That’s why she mainly received private education, at first from her parents and her sister Nadia, who was six years older. From the age of five she regularly went along with Nadia to her lessons at the Paris Conservatoire. There she also read music theory and studied organ with Louis Vierne. Moreover she learned to sing and to play the violin, cello and harp. She compensated her delicate constitution with an iron perseverance; in her short life she realized an impressive oeuvre.

Gift for melody

Boulanger received composition lessons from George Caussade and Gabriel Fauré, among others. The latter was particularly impressed by her talent and often brought her songs. She studied these carefully and wrote a lot of vocal music herself, yet also her purely instrumental compositions excel in melodiousness. After Nadia had made several unsuccessful attempts to win the Prix de Rome, Lili decided to have a go at this much coveted composition prize. The family honour was at stake since their father had won it in 1835.

Her first attempt failed, but in 1913 her cantata Faust et Hélène was indeed crowned with the Prix de Rome. Le Monde Musical wrote: ‘Her work ranks far above that of the other applicants. It holds everyone in its grip, even on a first encounter.’ Despite her bad health, she left for Rome to work in the Villa Medici for a year. She also signed a contract with the renowned Italian publisher Ricordi.

Socially involved

The outbreak of the First World War forced Boulanger to return to Paris. There she set up the Comité Franco-Américain du Conservatoire National. Together with her sister Nadia she raised funds to give both material and moral support tot musicians at the front. Her music also attests of her commitment to the fate of soldiers. For example in Pour les funérailles d’ un soldat for baritone, choir and piano three-handed, which describes the burial of a soldier, including the associated tribute.

In 1916 Lili Boulanger returned to the Villa Medici in Rome. There she started the opera La princesse Maleine, based on a fairy tale in which war plays a central role. She wasn’t able to complete it, but did compose the famous Vieille Prière Bouddique. The Buddhist text begs for freedom and tolerance between people. In particular, it calls for the peaceful coexistence of Aryan and non-Aryan people. As if Boulanger had premonitions of the impending horrors of the Second World War.

Composing with death on her heels

An outbreak of the intestinal tuberculosis that had plagued her for years forced her to return to Paris again in mid-1916. From that moment on, she knew she wouldn’t have much longer to live. Although she was confined to bed most of the time, she continued to work with admirable perseverance. She dictated her notes to Nadia and in 1917 she completed her setting of psalm 130, Du fond de l’ abîme. She dedicated this moving work for alto, tenor, two choirs, organ and orchestra to her father.

She had lost him in her sixth year; Ernest Boulanger was already 77 when Lili was born. She never completely managed to overcome her grief, which also found its way to Du fond de l’ abîme (‘From the abyss I cry to you, Oh Lord’). The profoundly experienced and forcefully expressed despair clearly betrays her Russian roots, while the sheer beauty of the music at times outshines Debussy’s best works.

The piece opens with dark harmonies and ominously rumbling timpani; a tuba and a cello play a Gregorian melody. Agitated rhythms and strong dissonances suggest both despair and anger. There are heartrending outcries of the choir on the names ‘Jahweh’, and ‘Adonai’. It is impossible not to be carried away by this highly personal outcry, which reverberates through the concert hall like a tidal wave.

With Du fond de l’abîme, Lili Boulanger wrote her own requiem, as it were. Not long after completion she died, only 24 years old.

In 1993 the 3rd International Women Composers Festival was dedicated to Boulanger. 

#AVROTROSVrijdagconcert #DuFondDeLAbîme #GrootOmroepkoor #JamesGaffigan #LiliBoulanger #RadioFilharmonischOrkest

Kinder, Töchter, Tiere, Monster, Einerlei – „Salome“-Premiere an der Komischen Oper Berlin
Lynn Sophie Guldin

Die Decke bröselt. Hoffentlich nicht bei Ihnen daheim, aber in der Komischen Oper Berlin seit 2018. Aus diesem und weiteren Gründen muss das Gebäude dringend renoviert werden, und so ereilt das Haus denselben Umzug, der bereits in den 2010er Jahren die Staatsoper ereilte: den Umzug ins Berliner Schillertheater. Bei etlichen Richard-Strauss-Jüngern, die das Theater am Ernst-Reuter-Platz eher selten frequentieren, entsteht angesichts der Toilettenzeichen des Schillertheaters direkt Verwirrung: bin ich ein Dreieck mit der Spitze nach oben oder nach unten? Bin ich überhaupt ein Dreieck? Wer bin ich eigentlich? Und was? Wer hätte gedacht, dass diese Fragen nicht nur vor, sondern auch während der Premiere des Einakters Salome höchst relevant werden! (Rezension der Premiere vom 22. November 2025)

  […]

https://opernmagazin.de/kinder-toechter-tiere-monster-einerlei-salome-premiere-an-der-komischen-oper-berlin/

@classicalmusic

#AndersHillborg *1954

#CelloConcerto (2020)

#AmalieStalheim #Cello

#StavangerSymfoniorkester
#JamesGaffigan

#musik #music #musique #musica #Hillborg #contemporarymusic

https://www.youtube.com/watch?v=6mHq_8i_a24

Morgen haben wir die Ehre, den designierten GMD der #KomischeOperBerlin Maestro #JamesGaffigan bei seinem Einstand im neuen Haus zu unterstützen...

...als Party-Gesellschaft in der absurden Mini-Oper "Introductions and Good-Byes" vom gebürtigen Berliner Lukas Foss.

Das wird ein Spaß! Und es gibt noch Karten für dieses herrliche transatlantische Programm: https://www.komische-oper-berlin.de/programm/spielplan/sinfoniekonzert-transatlantic/2786/

@choirs
@classicalmusic
#chormusik #engagement
#musikstadtberlin
#neuefreunde