Groot Omroepkoor a cappella

Het Groot Omroepkoor is meestal te horen in combinatie met een van de radio-orkesten. Sinds de ontbinding van de Radio Kamer Filharmonie afgelopen augustus resteert overigens nog maar één radio-orkest, het Radio Filharmonisch. Het Groot Omroepkoor brengt over het algemeen het groot bezette klassieke en romantische repertoire, maar is vanavond te horen in een geheel onbegeleid programma in de Jacobikerk in Utrecht. Het concert vormt onderdeel van de concertserie De Vrijdag van Vredenburg van de TROS en de AVRO, die wordt geprogrammeerd door Astrid in ‘t Veld.

Vanavond staat het concert in het teken van het vijftigste sterfjaar van Francis Poulenc, en het Groot Omroepkoor zingt drie van zijn koorwerken, waaronder Quatre motets pour le temps de Noël. Deze worden gecompleteerd door de prachtige Mis voor dubbelkoor van Frank Martin. Het concert wordt geopend met Qui Habitat, een zesstemmige canon van Josquin des Prez, die leefde van ca 1440 tot 1521. Tussen de vocale stukken door bespeelt Leo van Doeselaar het imposante orgel van de Jacobikerk in werken van Louis Couperin en Johann Sebastian Bach.

Gisteren al repeteerde het koor in de Jacobikerk, waar de akoestiek wezenlijk anders is dan in Vredenburg Leidsche Rijn. De repetitie werd bijgewoond door leden van de eerder dit jaar opgerichte vereniging Vrienden van het Groot Omroepkoor. Ik was erbij en sprak met koorleden en vrienden en met chef-dirigent Gijs Leenaars, die het noodzakelijk vindt dat zijn koor ook onbegeleide concerten kan verzorgen. Dit bevordert niet alleen de kwaliteit maar ook het saamhorigheidsgevoel. De gesprekken worden vanavond live uitgezonden in het Avondconcert van de TROS op Radio 4, maar zijn ook hier al te beluisteren.

#FrancisPoulenc #FrankMartin #GijsLeenaars #GrootOmroepkoor #Jacobikerk #JosquinDesPrez #RadioFilharmmonischOrkest #RadioKamerFilharmonie #TheaDerks #TROSRadio4 #VrijdagVanVredenburg

Poëtische Schumann en onstuimige Tsjechen in AVROTROS Vrijdagconcert

Vrijdag 12 mei presenteert het AVROTROS Vrijdagconcert een avond vol contrasten. Dirigent Jakub Hrůša en het Radio Filharmonisch Orkest plaatsen drie meeslepende stukken uit Tsjechië naast het poëtische Celloconcert van Robert Schumann, met de Franse meestercellist Jean-Guihen Queyras.

Betoverende natuur

In Dvořáks ouverture Carnaval horen we de natuur ontwaken, waarna een dorpsfeest losbarst vol uitbundig kopergeschal, opzwepende bekkens en rinkelende tamboerijnen. In zijn symfonisch gedicht In de Tatra schildert Viteszlav Novák in zwierige penseelstreken een kleurrijk portret van het gelijknamige gebergte. In zijn onstuimige Fantaisies symphoniques voert Bohuslav Martinů ons mee langs een scala aan betoverende vergezichten.

Cellopoëzie

Robert Schumann was zeer geïnspireerd toen hij zijn Celloconcert componeerde. Hij voltooide het in twee weken tijd en het behoort tot de absolute hoogtepunten in het cellorepertoire. In plaats van een virtuoos spektakelstuk schiep Schumann een intiem en persoonlijk werk, dat zingt van begin tot eind. De Franse grootmeester Jean-Guihen Queyras is met zijn zangerige toon de gedroomde solist om deze pure cellopoëzie tot leven te wekken.

Het concert wordt live op Radio 4 uitgezonden vanuit TivoliVredenburg in Utrecht.

Vrijdag 12 mei, Grote Zaal TivoliVredenburg: RFO/Jakub Hrůša 

Zondag 14 mei herhaling in Zondagochtendconcert, Concertgebouw Amsterdam. (Ook live op Radio 4, maar zonder het stuk van Martinů .) 

https://www.youtube.com/watch?v=A9mTiAB0wkk

Eerste Wereldoorlog – een slachtpartij die prachtige muziek opleverde

Zojuist verschenen: Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht

Matthijs Vermeulen, 1920 (bron Website Matthijs Vermeulen)

Het zal niemand ontgaan zijn dat de Eerste Wereldoorlog honderd jaar geleden eindigde. Wrang genoeg leverde de grootste slachtpartij in de geschiedenis de meest schitterende composities op. Zo klonk onlangs het monumentale War Requiem van Benjamin Britten in het Concertgebouw, met inkervende poëzie van Wilfred Owen, die een week voor het einde sneuvelde.

Op 2 november presenteert het Radio Filharmonisch Orkest ‘Tijden van Oorlog’. Naast het bekende Pianoconcert voor de linkerhand van Ravel staat de door Alphons Diepenbrock georkestreerde Berceuse héroique van Debussy. Ook klinkt het veel te zelden uitgevoerde orkestlied La veille van Matthijs Vermeulen.

Heroïsch slaapliedje

Toen de Eerste Wereldoorlog eind juli 1914 uitbrak zat Claude Debussy in Londen. Hij vluchtte naar Angers maar keerde later terug naar Parijs. De Britse krant The Daily Telegraph vroeg hem een bijdrage te leveren aan hun King Albert’s Book. Met de opbrengst hiervan wilden zij het Belgische volk ondersteunen dat zojuist in de oorlog betrokken was geraakt. Debussy dacht meteen aan een ‘marche héroïque’, maar verwierp dat idee. Hij vond het ‘belachelijk heldhaftigheid te bezingen in de rust van een muziekkamer ’.

Daarom schreef  hij zijn Berceuse héroïque voor piano solo, een ‘heroïsch slaapliedje’. Hoe paradoxaal de titel ook is, Debussy droeg zijn stuk op aan Koning Albert I en diens soldaten. In zijn muziek verwerkte hij bovendien  referenties aan het Belgische volkslied. Een jaar later maakte hij een orkestratie, die volgens tijdgenoten ‘meer een gevoel van nostalgie dan van heroïsme’ oproept. Het Radio Filharmonisch Orkest speelt een orkestbewerking die de Nederlandse componist Alphons Diepenbrock in 1916 maakte.

Diepenbrock was een Francofiel, die vanuit het neutrale Nederland nauwlettend de oorlogperikelen in Frankrijk volgde. Zijn landgenoot Matthijs Vermeulen was eveneens een verklaard bewonderaar van de Franse muziek en zou jarenlang als muziekcorrespondent in Parijs wonen. Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak meldde hij zich onmiddellijk bij De Tijd als oorlogscorrespondent.

Beklemmend wiegelied

Hij vertrok naar België, waar hij diep geraakt werd door de gruwelen van de oorlog en zich kwaad maakte over de desinteresse in Nederland. Woedend schreef hij: ‘Een volk, dat onze taal spreekt, wordt geplunderd, uitgemoord, vernietigd achter prikkeldraad onzer grenzen, zonder dat ik een kreet hoor van sympathie.’

In 1917 vertaalde hij zijn ontzetting muzikaal in La Veille, een lied voor mezzosopraan en piano op een beklemmende tekst van François Porché. Een moeder mijmert aan de wieg van haar kind over de oorlog die al wat haar lief is bedreigt.

Vermeulens zetting is zeer aangrijpend. Het lied opent met duistere, spaarzame akkoorden van de piano en een reciterende stem vol ingehouden woede. Gaandeweg wordt de pianopartij geagiteerder en zingt de soliste steeds wanhopiger lijnen, die uiteindelijk wegebben in melancholieke berusting.

In 1932, toen hij met zijn gezin in Frankrijk woonde en de Tweede Wereldoorlog al in de lucht hing, bewerkte Vermeulen La veille voor orkest. Deze versie is zo mogelijk nog huiveringwekkender dan het pianolied, maar wordt bijna nooit uitgevoerd. Het werd in 1994 wel op cd gezet door Jard van Nes en het Utrechts Symfonie Orkest onder leiding van Otto Ketting. Een buitenkans om dit stuk eens live uitgevoerd te horen!

Grimmige wals

Op het programma staat ook La Valse van Maurice Ravel, dat hij direct na de Eerste Wereldoorlog componeerde. Hierin verwordt de wufte Weense walse tot een grimmige klankorgie die de gruwelen van de oorlog lijkt te weerspiegelen. Lichtvoetiger is het Pianoconcert voor de linkerhand dat Ravel in 1929 componeerde voor Paul Wittgenstein, die in de oorlog zijn rechterarm verloren had. De partij is zo spetterend en virtuoos dat je nauwelijks hoort dat deze met maar één hand gespeeld wordt. Elke zichzelf respecterende pianist zet het daarom vroeg of laat op zijn repertoire.

Minder bekend is Rudi Stephan, die in 1887 in Worms werd geboren en gold als een van de meest veelbelovende talenten van zijn generatie. Zijn laatromantische stijl is verwant aan die van Richard Strauss en de vroege Arnold Schönberg. In 1913 brak hij door met zijn twintig minuten durende Musik für Orchester. In dit schuimende stuk wordt heroïsch klaroengeschal afgewisseld met intieme soli van houtblazers en verfijnde arabesken van de strijkers.

Helaas sneuvelde Stephan in 1915 aan het Oekraïense front en kon hij zijn grote belofte voor de muziek niet inlossen. – Zo leverde WOI weliswaar schitterende muziek op, maar heeft deze ook veel moois in de knop gebroken

2-11-2018 AVROTROSVrijdagconcert 20.15 uur
RFO / Kevin John Edusei; Severin von Eckardstein, piano; Ève-Maud Hubeaux, mezzosopraan
Het concert wordt live uitgezonden op Radio 4.

#AlphonsDiebenbrock #AVROTROSVrijdagconcert #GrootOmroepkoor #LaVeille #MatthijsVermeulen #RadioFilharmmonischOrkest

Conductor Markus Stenz: ‘Sometimes I feel: now it’s music’.

Markus Stenz (c) Josep Molina

In 2012 Markus Stenz was appointed chief conductor of the Dutch Radio Philharmonic Orchestra, based in Hilversum. He conducted both classical masterworks, world premières and lesser known repertoire by Dutch composers, in NTRZaterdagMatinee in Concertgebouw Amsterdam and AVROTROSVrijdagconcert in TivoliVredenburg Utrecht.

On 7 June he takes his leave as chief conductor with Szenen aus Goethes Faust Robert Schumann. We know Stenz as a passionate and well-informed conductor, who always strives for the best result. But what is his background, and how did he end up in music?

Markus Stenz (1965) grew up in the village of Kaltenborn in the Rhineland-Palatinate: ‘A hamlet with two farmhouses, a church, a pub and a village school of which my father was headmaster. We lived above it. It was deadly boring and my parents made music to drive away the boredom. My mother was always singing, whether she was cooking, ironing, or doing any other household chores. My father was a skilled amateur musician, who, besides piano and organ, also played wind instruments and conducted a choir. As a toddler of two, I crawled under the grand piano, that’s how beautiful I thought it was.’3333

Little Markus also bangs the keys himself and at the age of five his parents send him to piano lessons. ‘They chose the best teacher in the region, Mrs. Haas-Paquet in Ahrweiler. She was such a typical gnome woman: small, with bony fingers and a bun. For my first lesson I refused to go inside, because I thought she was so ugly. I clasped myself to the door of the car. When my mother told her in distress what was going on, Mrs. Haas said wittily: “You’re right, I’m ugly! And now we’re going to start.” – And then I had lessons from her for ten years.’

This wasn’t a matter of course, however. ‘It was 45 minutes’ drive and I always got sick in the car. Both on the way up and back the question arose where to stop: in Kempenich or in Ramersbach, so that I could throw up.’ Moreover Haas-Paquet proved to be a strict teacher: ‘I drove her to madness because I improvised rather more than I practiced, so when I played she often corrected me: “You missed that note again!” – But she was also very sensitive, and I learned a lot from her.’

Although he grows up in a musical environment, Stenz only visits a concert once as a child: ‘Around my tenth my father took me to the Beethovenhalle in Bonn. I don’t remember what was played, but I do remember the conductor. With his bald head he looked very much like Professor Charivari from my children’s book Raumschiff Monitor, which I liked. I suspect it was Georg Solti.’

A few years later he sees Leonard Bernstein’s Norton Lectures on television. ‘A key moment! I thought it great that he brought jazz and classical music together in a self-evident way. He was so free in his thinking and illustrated his lectures with live music, from The Beatles to Beethoven, electrifying.’ At the age of eighteen he started studying conducting with Volker Wangenheim in Cologne and after that he took a course in Tanglewood with his hero Bernstein.

Stenz enjoys working with the Radio Philharmonic Orchestra, where he will regularly return as a guest conductor in the coming season. ‘I like the adventurous programming and the unconditional commitment of the musicians. The repertoire ranges from the classical canon – from Haydn to Beethoven through Mahler – to Dutch composers such as Rudolf Escher, Peter Schat and Joey Roukens. We’ve also performed a lot of concertante opera, often in combination with the Radio Choir, as last week we performed Die Gezeichneten Franz Schreker, and in 2017 we played the world première of Babylon Jörg Widmann.’

‘I hardly know of an orchestra that plays with more dedication and passion. We faced hard times because of the ongoing cuts on funding in the Netherlands, but we’ve responded to this with highly motivated playing. For me it is essential that an orchestra is able to play commissioned compositions. Discovering new avenues is a basic instinct, for all musicians. The great thing is that the public here has always been very open to the very latest notes.’

The reactions of the audience are of vital importance to Stenz anyway: ‘Without an audience there is no concert, they are the determining factor! We musicians are experience artists, we create art in the moment, and hopefully the audience will be carried away. It’s great when people come and tell us from the bottom of their hearts how much they liked a concert.’

‘I drew a lot of inspiration from the book Zen in the art of archery. It describes how in the perfect case it is not the shooter or the archer who shoots, but ‘it’. It may sound a bit ethereal, but at concerts I sometimes feel: now it becomes music, not I conduct, but ‘it’. – Those are magical moments.’

I interviewed Markus Stenz on Goethes Faust and his leave as chief conductor for the live broadcast of the concert on Radio 4.

#AVROTROSVrijdagconcert #GrootOmroepkoor #MarkusStenz #NTRZaterdagmatinee #RadioFilharmmonischOrkest #SzenenAusGoethesFaust

Le grand macabre György Ligeti: Surprisingly topical opera about the end of time

In Le Grand Macabre, the only opera György Ligeti ever composed, the protagonist Nekrotzar announces the end of time, but at the moment supreme he is the only one who perishes. The absurdist work was staged in this country in 1998 by the Netherlands Travelling Opera. On 27 November, the NTRZaterdagMatinee presents a concert performance, with the Netherland Radio Philharmonic Orchestra and Netherlands Radio Choir conducted by regular guest conductor James Gaffigan.

György Ligeti (1923-2006) was an original mind, who did not let anyone dictate the rules. In 1956, he fled the Hungarian dictatorship and knocked on the door of Karlheinz Stockhausen in Cologne, whose tape composition Gesang der Jünglinge had made a deep impression on him. He had once heard it on a German radio station – in a mutilated version, because the Hungarian government distorted Western broadcasts with electronic signals.

AVERSE TO DOGMATISM

Although he was generously included in the circle of avant-garde composers around Stockhausen and Pierre Boulez, Ligeti refused to embrace their serialism, based on mathematical principles. He had not fled a political dictatorship in order to submit to a musical one. In contrast to the strict ordering of all musical parameters, he placed a large degree of freedom. Instead of the imperative tone and rhythm sequences, he used clusters of microtones swarming through each other in a free rhythmic pattern. In 1960, he established his name for good with the orchestral work Apparitions.

But he was too idiosyncratic to limit himself to one particular style and, moreover, cared little for the heavy-handed seriousness of many of his colleagues. In his music there was room for humour and irony. For Die Zukunft der Musik, he chalked only a few instructions on a blackboard in 1961, and a year later he placed 100 metronomes on the stage in Poème symphonique. With their ticking in different tempi, they created a complex ‘micropolyphony’.

https://youtu.be/qOcBSFTu1oI

The world premiere in 1963 in the town hall of Hilversum caused quite a stir. It had been commissioned by the Gaudeamus Music Week and was performed at the closing concert of this international competition for young composers. The audience listened attentively and applauded politely afterwards, but the municipality of Hilversum asked the national broadcasting company NTS not to show the film.

The newspaper Trouw deemed the concert a success, however: ‘It was a delightful parody on the musical experiment that so many young composers are pursuing with deadly seriousness. In 2003, the piece was performed in NTRZaterdagMatinee and in 2020, the filmed recording was recovered and shown at the Gaudeamus Festival.

LE GRAND MACABRE

Time and again, Ligeti chose new paths and continued to surprise his audience. In 1966, for instance, he created harmonic anchor points in his choral work Lux Aeterna. From 1974-77, he worked on what would become his magnum opus, the opera Le Grand Macabre. It is based on the absurdist play Ballade du Grand Macabre by the Belgian author Michel de Ghelderode and is set in Breugel’s time. The hero Nekrotzar – the ‘Grand Macabre’ of the title – announces the end of time, which will take place at midnight. The fear of death constantly haunts the play, but when twelve o’clock finally strikes, Nekrotzar is the only one to die.

In Le Grand Macabre, Ligeti brought together everything he had achieved so far; the music is often downright hilarious. The opera opens with an overture of car horns and juxtaposes Rossini-like arias with alienating recitatives and abyssal screams. The singers burp and we are treated to the sound of whips and other ‘unmusical’ objects. This gives the musical references to predecessors such as Rossini and Monteverdi an ironic charge.

The opera premiered in Stockholm in 1978, but Ligeti radically revised the score in 1996. He made several cuts and set spoken passages to music after all. This revised version was premiered at the Salzburg Festival in 1997, directed by Peter Sellars. His staging greatly displeased Ligeti. Instead of the intended ambiguity the American director had made the approaching Apocalypse explicit with references to the Chernobyl nuclear disaster. By turning it into a ‘pamphlet against nuclear energy’, Sellars had robbed him of his opera, Ligeti felt.

EXTREMES AND BLACK HUMOUR

A year later, the Dutch Travelling Opera staged Le Grand Macabre for the first time in our country, on the occasion of Ligeti’s seventy-fifth birthday. The French director Stanislas Nordey was responsible for the direction. The Asko and Schönberg Ensemble and the Choir of the Travelling Opera were conducted by Reinbert de Leeuw, a great advocate of Ligeti’s music. – Five years later he was the one to put the Poème symphonique on the programme of NTRZaterdagMatinee.

In his biography, De Leeuw calls the opera characteristic of Ligeti, in whom he discerns an almost violent side: ‘That need for madness, hysteria, extreme states of mind, black humour goes a long way. This is most strongly expressed in Le Grand Macabre, in which he ridicules death. Everything is grotesque in the piece. He turns the world upside down with bizarre characters, incongruous stories, absurdist twists, but also in his instrumentation. – Just think of the opening with car horns.’

The production was well received. The newspaper NRC praised the ‘visually sober, almost concertante production’; Trouw lauded the way in which Nekrotzar was immediately recognisable as an outsider. His appearance as a ‘crazy businessman in a blue mackintosh’ contrasted sharply with the white Pierrot outfits of his fellow actors. The Eindhovens Dagblad spoke of an ‘excellent portrayal of Ligeti’s idea of a man who tries to escape death in a monstrous Breugelian landscape’.

Ligeti himself attended a performance on 8 June 1998 in the Stadsschouwburg in Amsterdam. His arrival had been awaited with some trepidation, considering his reaction to Sellars’ 1997 production, but this time he was extremely satisfied. At the final applause, he stepped onto the stage, bowed deeply to the performers and exuberantly shook hands with conductor Reinbert de Leeuw. Only then did he turn to the audience to receive their loud cheering.

TOPICAL THEMES

In two acts and four scenes, we follow the drunkard Piet the Pot, who experiences the wildest of adventures and is relegated to his unwilling help by Nekrotzar (Death). Nekrotzar proclaims in increasingly ominous terms that he will destroy the world. At midnight, a comet will strike: ‘The bodies of the people will be scorched, and all will turn into charred corpses, and will shrink like shrivelled heads!’ – Words that sound frighteningly topical in the light of the climate crisis and corona pandemic.

The libretto is a dazzling parody of the human desire for debauchery, intemperance, sex and power. The names of the love couple Amanda (Servando) and Amanda (Clitoris) speak for themselves, but politics are also ridiculed. Prince Go-Go rides a rocking horse, and from this position he urges two politicians to put the ‘interests of the nation’ above their own. – A parallel with Prime Minister Rutte and Minister of Public Health Hugo de Jonge springs to mind.

The music is a long succession of humorous pastiches and persiflages of (song) styles from earlier days. The second act opens with the ringing of doorbells and alarm clocks, seemingly announcing the end of time. Mutilated quotations from Scott Joplin to Beethoven can be heard. At the end of the third scene, when the planet Saturn crashes, the strings play a raw sort of lament, followed by swelling crescendos and decrescendos in the winds. The apocalypse seems to be a fact.

FAILED APOCALYPSE

In the fourth scene, Ligeti depicts the post-apocalyptic landscape with sweet chords and harmonics in the low strings, accompanied by a prominent harmonica. It appears that everyone is still alive. In a slapstick-like passage with abrasive clusters of woodwinds and furious percussion, three soldiers and Prince Go-Go set off in pursuit of Nekrotzar. He must ultimately acknowledge his defeat and disappears into thin air, under the estranging sounds of a mirror canon in the strings.

The opera concludes with a succession of tonal chords deprived of their functional context. Then the entire cast turns to the audience: The opera concludes with a succession of tonal chords deprived of their functional context. Then the entire cast turns to the audience: ‘Fear not to die, good people all! No one knows when his hour will fall! And when it comes, then let it be… Farewell, till then in cheerfulness!’

This could just as easily be an appeal both to the vaccine opponents who fear unforeseen consequences of the shot, and to those who believe that vaccination should be made mandatory…

https://www.youtube.com/watch?v=0l43g9x_LlE