De kalenderhervorming van Julius Caesar

Zodiak uit de tijd van Caesar (Museo Nazionale, Rome)

Als ik u zeg dat het 1 december had moeten zijn in het jaar waarin Caesar met Lepidus het consulaat bekleedde, dan weet u dat u bent beland in een nieuwe aflevering van de reeks “Wat deed Julius Caesar vandaag 2069 jaar geleden?”

De dictator besloot dat het nog maar eens november moest wezen. Op de laatste dag van november volgde dus de eerste dag van de tweede november. En toen de tweede maand november was afgelopen, kwam er nog een derde. Pas daarna begon de maand december. De inhaalslag was noodzakelijk omdat de Romeinse kalender, waarin soms een extra maan werd geschrikkeld, ernstig uit de pas liep met de seizoenen. Als hogepriester moet Caesar zich dat bewust zijn geweest. Zijn biograaf Suetonius schrijft:

Caesar hervormde de kalender, die door de schuld van de priesters in het ongerede was geraakt, omdat zij naar willekeur schrikkelmanen invoegden. Het gevolg was dat de oogstfeesten niet meer in de zomer, en de wijnfeesten niet meer in de herfst vielen.noot Suetonius, Caesar 39; vert. Daan den Hengst.

Als Caesar het probleem niet bewust was geworden doordat mensen klaagden over de offers, dan wist hij het wel doordat hij tijdens zijn Afrikaanse campagne nogal eens te maken had gehad met winterstormen die plaatsvonden op het moment waarop er geen winterstormen meer hoorden te zijn.

Los daarvan was er een financieel probleem. Suetonius vergist zich als hij zegt dat er naar willekeur schrikkelmanen waren ingevoegd. Dat was nou net niet gebeurd, waardoor de afgelopen tijd de jaren steeds iets te kort waren geweest: een vileine truc waarmee crediteuren de aflossingstermijn van de leningen hadden bekort.

Kalendermozaïek van na de kalenderhervorming. Het jaar begint op deze kalender op de traditionele 1 maart (Archeologisch museum, Sousse)

De Grieks-Romeinse geschiedschrijver Cassius Dio legt de nieuwe – feitelijk onze kalender – uit aan zijn lezers.

Deze verbetering heeft hij te danken aan zijn verblijf in Alexandrië, behalve dat de mensen daar elke maand dertig dagen laten duren en er daarna vijf dagen bij optellen, terwijl Caesar deze vijf dagen (samen met twee andere dagen die hij van één maand wegnam) verdeelde over zeven maanden. De resterende kwart dag haalde hij in door elk vierde jaar een schrikkeldag te introduceren, zodat de dagen slechts in de geringste mate afwijken van de jaargetijden. In 1461 jaar is slechts één extra schrikkeldag nodig.noot Cassius Dio, Romeinse Geschiedenis 43.26.

Het is feitelijk eens in de 128 jaar, maar een kniesoor die erop let. Wat beide auteurs over de kalenderhervorming niet vertellen, is iets wat later gebeurde. In december 45 zou de Senaat bepalen dat de maand Quintilis een nieuwe naam zou krijgen: Julius, naar de dictator-voor-tien-jaar.

[Een overzicht van de reeks #RealTimeCaesar is hier.]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Caesar en Cicero
juli 11, 2023
Aelius Gallus in Jemen
maart 9, 2019
Het Romeinse Rijk van Fik Meijer (4)
februari 22, 2016 Deel dit: #RealTimeCaesar #2069JaarGeleden #CassiusDio #hogepriesterschap #JuliusCaesar #kalender #kalenderhervorming #oogstfeest #Suetonius #TweedeBurgeroorlog