Studie Haskoning: “Potentie” van SMRs is een opeenstapeling van nadelen

Vandaag publiceerde het kabinet het rapport “Ruimtelijke en Energetische inpassing van Small Modular Reactors (SMR’s) bij de industrie”, vergezeld van een Kamerbrief die stelt dat SMR’s “potentie” hebben voor de Nederlandse industrie na 2035. Een zorgvuldige bestudering van het rapport laat echter een heel ander beeld zien. In plaats van een toekomstbestendige kernenergievorm schetst het document een technologie die verre van marktrijp is, ruimtelijk nauwelijks in te passen blijkt en economisch vooral op overheidssteun leunt.
Uit de analyse van de onderzoekers blijkt dat de regio waarvoor het onderzoek is uitgevoerd, de Schelde‑Deltaregio, de komende decennia juist kampt met een structureel elektriciteitsoverschot ("congestie"). Door de combinatie van bestaande productie uit de kerncentrale Borssele, snelle groei van wind‑op‑zee en geplande nieuwe kerncentrales loopt de capaciteit op tot meer dan 13 gigawatt richting 2050. Hierdoor ontstaat jaarlijks een structureel productieoverschot van tientallen terawattuur. Extra elektriciteitsproductie door SMR’s vergroot deze exportdruk en biedt nauwelijks toegevoegde waarde voor de Nederlandse energievoorziening.

Waar het kabinet stelt dat SMR’s vooral interessant zijn voor industriële warmtelevering, laten de onderzoekers zien dat geen van de korte‑termijnreactoren die rol kan vervullen. De eerste commerciële SMR‑ontwerpen van het type Gen III+ leveren slechts stoom van 200 tot 300°C, wat veel te laag is voor procesindustrie. Alleen geavanceerdere Gen IV‑reactoren kunnen de benodigde procestemperaturen van 400 tot 600°C halen, maar deze technologie is volgens het rapport pas na 2040 realistisch beschikbaar. Bovendien zijn de splijtstofketens die hiervoor nodig zijn — waaronder HALEU, TRISO‑brandstof en gesmoltenzoutsystemen — nog niet ontwikkeld of gecertificeerd. Daarmee zijn SMR’s geen antwoord op de warmtevraag die de industrie nu en in de komende tien jaar heeft.

Ook ruimtelijk gezien toont het rapport een reeks fundamentele problemen. Alle onderzochte locaties in Zeeland liggen in óf grenzend aan Natura 2000‑ en NNN‑gebieden. In sommige gevallen gaat het zelfs om direct verlies van beschermde natuurgronden. De onderzoekers constateren dat alleen het Sloegebied en het Dow‑terrein in Terneuzen überhaupt enige potentie hebben, maar zelfs daar spelen ecologie, veiligheidscontouren, ruimtegebrek en hoogwaterbescherming een grote rol.

De economische haalbaarheid van SMR’s is volgens het rapport hoogst onzeker. Investeringskosten van €3.000 tot €7.000 per kWe en een kostprijs van €60 tot €120 per megawattuur zijn gebaseerd op theoretische modellering, niet op bestaande installaties. Er bestaat wereldwijd nog geen enkel commercieel operationeel SMR‑project. De onderzoekers wijzen bovendien op recente vertragingen en beëindigde projecten, wat de risico’s verder onderstreept. Bedrijven zijn volgens het rapport terughoudend: de benodigde contractduren van 30 tot 40 jaar, de technische onzekerheden en het ontbreken van praktijkervaring maken dat vrijwel geen enkele industriële partij een SMR wil realiseren zonder forse overheidsgaranties en risicodeling.

Ook het vergunningenproces blijkt allesbehalve eenvoudig. Een SMR valt volledig onder de Kernenergiewet en kent precies dezelfde grondige, langdurige procedures als conventionele kerncentrales. De onderzoekers merken expliciet op dat een SMR niet sneller te realiseren is dan een conventionele reactor. Alleen de locatiekeuze duurt al circa 3,5 jaar. Bovendien ontbreekt in Nederland elke vorm van richtafstanden of ruimtelijke kaders voor SMR’s, waardoor provincies deze zelf moeten opstellen — opnieuw een bron van vertraging en onzekerheid

Het nieuwe SMR‑rapport bevestigt vooral dat SMR’s in Nederland geen realistische bijdrage leveren aan de energie‑ en klimaatdoelen van de komende decennia. De technologie is technisch onvolwassen, ruimtelijk problematisch, economisch riskant en afhankelijk van publiek geld, terwijl de regio waarvoor het kabinet dit rapport liet schrijven helemaal geen extra kernproductie nodig heeft. Waar het kabinet spreekt van “potentie”, laat het rapport vooral risico’s, beperkingen en vertraging zien. SMR’s zijn geen oplossing voor de industrie, maar een toekomstige mogelijkheid met grote onzekerheden — en zeker geen technologie om op korte termijn op in te zetten.

Investeringen in Europees elektriciteitsnet verzekeren tegen dure atoomstroom

Uit een analyse van het Centraal planbureau blijkt dat tijdige investeringen in het Europese elektriciteit netwerk voorkomen dat we opdraaien voor de hoge kosten van kernenergie. Wanneer kernenergie alsnog wegvalt - of door publieke weerstand het wordt tegengehouden - is een uitgebreid en flexibel elektriciteitsnet onmisbaar. Zonder zo’n netwerk worden landen gedwongen lokaal te investeren in dure alternatieven, terwijl een goed ontwikkeld Europees net juist de mogelijkheid biedt om hernieuwbare energie uit andere regio’s efficiënt te benutten.
In de doorgerekende scenario’s waarin kernenergie financieel of maatschappelijk onaantrekkelijk is (eerder regel dan uitzondering) stijgen de energiekosten voor huishoudens en bedrijven aanzienlijk. Alleen landen die dan beschikken over een robuust Europees verbindingen kunnen dan terugvallen op betaalbare hernieuwbare energie van elders. Investeringen in het Europese elektriciteitsnet functioneren daarmee als een verzekering tegen de financiële risico’s die kernenergie met zich meebrengt.

Lees de analyse van het CPB in het ESB

(Nb.: CPB noemt prijzen "kernenergie laag" 3.294 euro/Kilowatt en "kernenergie hoog" 6.589 euro/Kilowatt in 2010 prijzen. Profundo (oktober 2024) komt uit op tussen de €9.665 en €15.175 per kW)

CEO-Nederland wacht ook niet op grote kerncentrales

Het vandaag verschenen Rapport Wennink maakt duidelijk dat het Nederlandse bedrijfsleven snakt naar snelle oplossingen voor energiezekerheid en betaalbare stroom, niet naar megaprojecten met een doorlooptijd van decennia. Het rapport schetst een investeringsagenda van €126 miljard in vier strategische domeinen, waaronder energie- en klimaattechnologie, en benadrukt dat de grootste knelpunten nu liggen bij netcongestie, hoge elektriciteitsprijzen en trage vergunningprocedures. Het bedrijfsleven zit niet op op grote kerncentrales te wachten.

Kernenergie wordt in het rapport alleen genoemd als een niche: SMRs zouden pas op termijn een rol zouden kunnen spelen en zullen de elektriciteitsprijs ook niet verlagen. Voor CEO’s telt nu vooral snelheid: bedrijven staan massaal in de wacht voor een elektriciteitsaansluiting en zien hun concurrentiepositie verdampen door hoe energiekosten. Het rapport waarschuwt dat Nederland strategische industrieën verliest als er niet snel iets gebeurt. De aanbevelingen richten zich op het verlichten van netcongestie, het benutten van bestaande gascapaciteit als transitietechnologie en het versnellen van investeringen in wind op zee, waterstof en batterijtechnologie. Kernenergie kan op termijn een rol spelen, maar is geen antwoord op de acute problemen die de economie nu afknellen.

Onderdeel van Wenninks investeringsagenda van 126 miljard zijn Allseas SMRs (€0,2 miljard) en Thorizon (€0,8 miljard).  Voor de door Schoof-I gedroomde kerncentrales 1-4 (zo'n 20 miljard per stuk), trekt niemand de portemonnee.

Voor het Nederlandse bedrijfsleven is kernenergie geen gamechanger van morgen, maar een eventuele mogelijkheid. De vraag naar betaalbare, betrouwbare stroom vandaag brandend urgent is. Precies in lijn met het advies van het formatierapport waar we gisteren over schreven.

#Allseas #ASML #Congestie #Formatie #SMRs #Thorizon

Formatierapport benadrukt cruciale keuzes voor energiebeleid – kernenergie niet vanzelfsprekend noodzakelijk

Het op 2 december verschenen formatierapport “Routes naar realisatie – Keuzes voor het klimaat en de energietransitie” schetst de urgentie van duidelijke keuzes in het klimaat- en energiebeleid voor de komende kabinetsperiode. Nederland ligt niet op koers om de nationale klimaatdoelen voor 2030 en 2050 te halen, en de energietransitie dreigt vast te lopen door knelpunten zoals netcongestie, ruimtelijke inpassing en stikstofproblematiek.
Het rapport benadrukt dat stabiel beleid en langjarige investeringszekerheid essentieel zijn om de transitie haalbaar en betaalbaar te maken. Daarbij worden vier illustratieve beleidspakketten gepresenteerd, variërend van minimale inzet op EU-verplichtingen tot een ambitieus nationaal reductiedoel van 90% in 2040. Geen van die pakketten haalt overigens het Klimaatwet-streefdoel van 55% reductie in 2030.

Hoewel het rapport kernenergie noemt als optie voor diversificatie en robuustheid van het toekomstige energiesysteem, wordt opnieuw duidelijk dat atoomstroom zeker geen onmisbare voorwaarde is voor de energietransitie. Het eindbeeld voor 2050 is vooral gebaseerd op grootschalige wind- en zonne-energie, aangevuld met regelbaar CO₂-neutraal vermogen. Kerncentrales kunnen bijdragen aan leveringszekerheid, maar de bouw van twee nieuwe Flamanville's vraagt wel heel veel publieke middelen en kost ook erg veel tijd. Voor vier van dat soort kerncentrales is er sowieso niet genoeg geld. Het rapport stelt dat, in navolging van de TNO-studie, dat een energiesysteem met meer wind op zee én kernenergie vergelijkbare kosten kan hebben als een systeem zonder kernenergie.

De grootste belemmeringen liggen niet bij de keuze voor kernenergie, maar bij het oplossen van netcongestie, versnellen van vergunningprocedures en het creëren van ruimte voor energie-infrastructuur. Zonder doorbraken op deze punten dreigt de transitie te stagneren, ongeacht de gekozen energiemix.

Het rapport waarschuwt dat uitstel of afzwakking van beleid leidt tot hogere kosten en grotere afhankelijkheid van fossiele import. Investeren in hernieuwbare energie, infrastructuur en innovatie is volgens de werkgroep “no regret”.

No regret?
De bouw van kerncentrales vraagt miljarden, lange doorlooptijden en politieke garanties, terwijl wind op zee en flexibiliteit sneller en goedkoper bijdragen aan de klimaatdoelen. Bovendien blijft het risico bestaan dat kernenergie minder rendabel blijkt als de elektriciteitsvraag of ETS-prijzen anders uitpakken. Boekhoudkundige trucs veranderen niets aan deze realiteit: investeren in kernenergie is een gok.

#Congestie #Financiering #Formatie #Systeemkosten

Best wat interessante inzichten in het verslag van Tennet en Stedin in hun zoektocht naar flexibiliteit in Utrecht.

Kernconclusie wat mij betreft:

"Klanten zijn terughoudend met het beschikbaar stellen van flex. Dit komt door onduidelijkheid over de voordelen van de aangeboden diensten in relatie tot de congestieproblemen."

https://www.stedin.net/over-stedin/pers-en-media/persberichten/nog-weinig-flexvermogen-om-stroomgebruik-te-verlagen-tijdens-piek-op-stroomnet-utrecht
#congestie

De #ACM en #TenneT hebben de overeenkomst over benutting van #congestie-inkomsten opgezegd, omdat die overbodig is.

https://www.acm.nl/nl/publicaties/opzegging-bevoegdhedenovereenkomst-acm-en-tennet-veilingmiddelen

#ACM #codes #elektriciteit #congestie

De ACM heeft een codewijzigingsvoorstel van Netbeheer Nederland gepubliceerd over variabel recht op transport (non-firm ATO). Het voorstel overlapt deels met de consultatie over algernatieve transportrechten en 'use it or lose it'.

https://www.acm.nl/nl/publicaties/voorstel-codewijziging-variabel-recht-op-transport-non-firm-ato

De #ACM heeft de reacties op de consultatie over 'use it or lose it'' (#UIOLI) en alternatieve transportrechten #elektriciteit gepubliceerd. De ACM onderzoekt de mogelijkheden om hiermee de #congestie op het elektriciteitsnet te verminderen.

https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie-consultatiereacties-alternatieve-transportrechten-en-use-it-or-lose-it