Eneco stelt de verkeerde vragen over kernenergie

Energiebedrijf Eneco publiceerde deze week zijn zesde 'Koersverlegger', met een pleidooi voor het behoud van marktwerking in de energietransitie. De zorg over de toenemende rol van de staat in de energiemarkt is begrijpelijk, en op onderdelen terecht. Maar door kernenergie vooral als een marktordeningsvraagstuk te framen, mist Eneco de kern van de kwestie.

De observatie dat marktprikkels cruciaal zijn voor een betaalbaar en robuust energiesysteem is niet onjuist. Overheidssturing moet gepaard gaan met transparantie, efficiëntie en publieke verantwoording. De kritische kanttekeningen bij de snel groeiende budgetten van staatsbedrijven als Gasunie en Tennet, en de mislukte ervaring met het Warmtebedrijf Rotterdam, zijn relevante waarschuwingen die serieus genomen moeten worden.
Eveneens terecht is de oproep om tijdig een marktmodel te ontwikkelen rond kernenergie, zodat niet alle risico's onbeperkt bij de belastingbetaler terechtkomen. Dat is precies de vraag die het publieke debat nu zou moeten domineren.

Wat Eneco echter onvoldoende adresseert, is dat de markt haar oordeel over kernenergie al lang heeft geveld: negatief. Niet vanwege overheidsinterventie, maar vanwege de kostprijzen, de bouwtijden, de financieringsrisico's en de onopgeloste kwestie van het kernafval. In het Verenigd Koninkrijk, Finland en Frankrijk zijn de kosten bij nieuwe kerncentrales consequent twee tot drie keer hoger uitgevallen dan geraamd. De verwachte Nederlandse kostprijs van 20 tot 30 miljard euro voor twee kerncentrales is in dat licht waarschijnlijk een onderschatting.

Dit zijn geen marktimperfecties die met slimme contracten zijn op te lossen. Het zijn structurele kenmerken van de kernenergie zelf. Juist daarom is de vraag niet alleen hóe de overheid kernenergie organiseert, maar óf de inzet op grootschalige kernenergie de meest verstandige besteding is van publieke middelen en politieke aandacht.

In de Koersverlegger van Eneco mist een serieuze vergelijking met de alternatieven. Wind, zon en opslag zijn inmiddels bewezen, schaalbaar en in kostprijs sterk gedaald. De 20 tot 30 miljard voor twee kerncentrales, die op zijn vroegst ergens in de jaren '40 stroom leveren,  staat in schril contrast met wat datzelfde bedrag aan hernieuwbare capaciteit en netinvesteringen nu al zou kunnen opleveren.

Een constructief pleidooi voor marktprikkels in de energietransitie zou die afweging centraal moeten stellen. Eneco kan die discussie aan gaan, niet alleen over de marktordening rondom kernenergie, maar over de vraag welke technologieën de energietransitie het snelst, goedkoopst en veiligst vooruithelpen. Dat is de koerswijziging die Nederland werkelijk nodig heeft.

EU start onderzoek naar Franse staatssteun voor nieuwe kernreactoren

De Europese Commissie heeft een openbaar staatssteunonderzoek geopend naar de miljardensteun waarmee Frankrijk zes nieuwe kerncentrales wil bouwen. Volgens de Commissie zijn er twijfels of de staatssteun — bestaande uit een gesubsidieerde lening, een 40‑jarige contract‑for‑difference en een enorme risicoafdekking — wel toegestaan is onder Europese marktregels.

De combinatie van steunmaatregelen kan leiden tot een enorme risicoverschuiving naar de Franse staat, waarbij alle onzekerheden van exploitant EDF worden afgedekt met belastinggeld. Het risico is dat EDF's kerncentrales volledig afhankelijk worden van het staatsinfuus, waarmee de nu al oneerlijke marktdominantie van EDF verder wordt versterkt.

Want zeg eens eerlijk: Vind u het ook zo gek dat Nederland per hoofd van de bevolking vier keer meer zonne‑energie opwekt dan Frankrijk?

In het kader van staatssteunonderzoek publiceert de EC over enige tijd haar beslissing het onderzoek te openen. Daarna kunnen stakeholders (concurrenten, NGO's, burgers, ...) een zienswijze in dienen, die de EC dan meeneemt in de definitieve beoordeling van de staatssteun

De Bat: Kamer buitenspel bij levensduurverlenging Borssele; kosten verdrievoudigd

De kosten voor de mogelijke levensduurverlenging van kerncentrale Borssele vallen aanzienlijk hoger uit dan eerder geraamd. Tegelijk raakt de Tweede Kamer na een ingediende wetswijziging haar formele invloed kwijt op het uiteindelijke besluit om de 53 jaar oude kerncentrale na 2033 langer open te houden. Dat blijkt uit de beantwoording van de Kamervragen over de wijziging van de Kernenergiewet.

Kosten verdrievoudigen van €11,3 miljoen naar €32,9 miljoen
EPZ, de exploitant van Borssele, heeft eind 2025 een verzoek bij het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) ingediend om de subsidie voor de technische en veiligheidsstudies op te hogen van €11,3 miljoen naar €32,9 miljoen. Staatssecretaris De Bat laat de Kamer weten dat externe nucleaire expertise “aanzienlijk duurder” blijkt dan voorzien, waardoor de kosten verdrievoudigen. Het Planbureau voor de Leefomgeving merkt hierover echter op dat er geen gedetailleerde uitleg of documentatie is die deze kostenstijging onderbouwt.

Vooruitlopend op de besluitvorming heeft De Bat (CDA) de subsidie voor EPZ wel alvast met €2,25 miljoen verhoogd, zodat het onderzoek van EPZ niet stilvalt. Maar de Europese Commissie moet zich nog wel buigen over die extra staatssteun. Daarmee is nog altijd onduidelijk hoe hoog de uiteindelijke kosten van de levensduurverlenging zullen uitvallen — zowel voor de studies, voor de mogelijke investeringen in de oude kerncentrale zelf, en voor mogelijke prijssteun voor als de kerncentrale niet meer rendabel is. De Bat onderstreept dat de technische haalbaarheid, de benodigde aanpassingen en de totale financiële impact pas duidelijk zijn wanneer alle onderzoeken zijn afgerond.

Kamer verliest formele invloed — behalve bij overname kerncentrale-aandelen
Met de voorliggende wetswijziging van de Kernenergiewet vervalt de wettelijke sluiting in 2033 en kan alleen de ANVS, de nucleaire toezichthouder, beslissen over het al dan niet tegen houden van de levensduurverlenging. De Bat bevestigt dat de Kamer daar geen formele rol meer heeft.

De Kamer blijft alleen betrokken bij het voornemen van het kabinet om 70 procent van de aandelen in EPZ (de exploitant van Borssele) over te nemen van ZEH Energy. Daarvoor geldt een verplichte voorhangprocedure. Zo'n voorhangprocedure is echter vaak een formaliteit, en het is niet gebruikelijk dat er in de Kamer dan nog een uitgebreid debat komt over de wenselijkheid, en de kosten, om Borssele over te nemen en 20 jaar langer open te houden. De Bat geeft wel aan dat hij verwacht voor de zomer een onderhandelaarsakkoord aan de Kamer te sturen. De overnameprijs is nog steeds geheim.

Opvallend is dat veel informatie die essentieel is voor Kamerleden om de voor- en nadelen goed te wegen — zoals de uitkomsten van tweede MER, de technische haalbaarheidsstudies en de investeringsbehoefte — nog niet bekend is. Toch vraagt De Bat de Kamer in te stemmen met een wetswijziging die haar formele inspraak bij de uiteindelijke verlengingsbeslissing wegneemt.

Onderzoeken lopen nog — maar wetswijziging wordt al doorgevoerd
Volgens de regering volgde er uit de eerste MER  dat er “geen belemmeringen” waren om een vergunning voor levensduurverlenging mogelijk te maken, maar veel belangrijke vragen over milieu, veiligheid, koelwaterlozingen, stikstof en kernafval worden pas in de volgende MER diepgaand onderzocht. Die resultaten komen pas beschikbaar wanneer EPZ officieel een vergunningaanvraag bij de ANVS indient.
Ook de technische levensduur, de noodzakelijke moderniseringen, de veiligheidseffecten van veroudering en de totale kosten zijn nog onduidelijk. De regering bevestigt dat zonder de uitkomsten van deze onderzoeken niet kan worden vastgesteld of levensduurverlenging uitvoerbaar of betaalbaar is.

Politieke spanning neemt toe
De combinatie van oplopende kosten, een Kamer die door de wetgeving buitenspel komt te staan, en cruciale informatie die pas ná de wetswijziging beschikbaar komt, zorgt voor groeiende zorgen in de Kamer. Diverse fracties vroegen zich al af hoe zij hun controlerende taak kunnen invullen als de formele besluitvorming volledig in handen van de ANVS ligt, terwijl het Rijk mogelijk tientallen miljoenen — en later zelfs honderden miljoenen — aan publieke middelen moet investeren om de levensduur van kerncentrale Borssele voor de zoveelste keer te kunnen verlengen.

"Geef Tata Steel Nederland geen staatssteun" 1/2

-> "In het economenvakblad ESB publiceerden meer dan honderd economen een pleidooi om Tata Steel Nederland geen twee miljard euro gemeenschapsgeld te geven. Met een praktisch gegarandeerd risico dat zoiets vaker nodig zal zijn."

#petitie #tatasteel #staatssteun
https://petities.nl/petitions/geef-tata-steel-nederland-geen-staatssteun

Europese Commissie keurt 167,8 miljoen euro Franse herstructureringssteun voor Corsair goed

Lees meer: https://www.transport-online.nl/111175/europese-commissie-keurt-1678-miljoen-euro-franse-herstructureringssteun-voor-corsair-goed/

#Corsair #staatssteun #Frankrijk #France #transportnieuws #aviation #luchtvaart #TransportOnline

Levensduurverlenging Borssele opnieuw fors duurder

VVD-minister Hermans heeft gisteren het wetsvoorstel om de levensduur van kerncentrale Borssele opnieuw te kunnen verlengen na het advies van de Raad van State naar de Kamer gestuurd. In de toelichting bij haar reactie op het advies geeft ze verder aan dat de levensduurverlenging opnieuw duurder zal zijn dan de eerder gesubsidieerde 11 miljoen. Hoeveel meer meldt ze niet, maar het zal veel zijn: de aanvullende subsidie moet opnieuw worden voorgelegd aan de Europese Commissie.

In de toelichting bij het gewijzigde wetsvoorstel geeft Hermans aan dat er deze keer in de wet ook geen nieuwe begrenzing komt aan de levensduur van Borssele, 'want dat past niet bij de huidige nucleaire ambities'.

In veel zienswijzes die waren ingediend tegen de verlenging van de levensduur was aangegeven dat nog helemaal niet duidelijk was of Borssele wel zinvol is in het Nederlands energiesysteem. Een econoom zou die vraag beantwoorden aan de hand van de interesse van de eigenaar van de kerncentrale om hem zelf langer open te houden (niet). Na de studie van TNO die half oktober verschenen is meldt het Kabinet nu aan de Kamer:

De conclusie die uit de studie volgt is dat kernenergie, wind en zon-pv op alle onderdelen beter en schoner scoren dan fossiele brandstoffen. De inzet op meer kerncentrales betekent dat er minder windturbines (op zee en land) en zonnevelden nodig zullen zijn. Daarmee is de inzet op kernenergie, naast wind en zon-pv, ook vanuit milleu-impact een zinvolle toevoeging aan het energiesysteem.

Behalve dat het niet klopt, wordt de Kamer ook gewoon gefopt: De studie van TNO richtte zich namelijk op het kostenverschil tussen systemen met en zonder nieuwe kerncentrales, waarbij Borssele als constante factor is meegenomen. Wanneer de Kamer nu moet gaan stemmen over de levensduurverlenging van de antieke Borssele-centrale weet ze dus nog steeds niet of het (betalen voor het) langer openhouden daarvan eigenlijk wel ergens op slaat.

#PLEX #Staatssteun #Subsidie

Kerncentrales als staatsproject: een dure vergissing in de maak

Eerder deze maand presenteerde de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli) haar advies “Deelnemen zonder dogma’s”. De centrale boodschap: de overheid moet overheidsdeelnemingen niet langer als laatste redmiddel zien, maar als een volwaardig beleidsinstrument om publieke belangen te behartigen. Een verstandige oproep. Terwijl we nu zien dat staatsdeelnemingen vooral worden gebruikt om omstreden rechtse kernenergieplannetjes te door te drukken.

De Rli stelt in haar advies dat de overheid mag ingrijpen als de markt faalt. Maar in het geval van kernenergie is het niet de markt die faalt — het is de politiek die weigert te erkennen dat deze technologie structureel onrendabel is. De kosten zijn torenhoog, de bouwtijd decennia en het kernafvalprobleem onopgelost. Dat private partijen zich hier niet aan wagen, is geen falen van de markt, maar een duidelijk signaal dat deze kerncentrales economisch en maatschappelijk onhoudbaar zijn.

Toch wil het kabinet miljarden investeren in NEO - een nieuw staatsbedrijf voor kerncentrales. En alsof dat nog niet genoeg is, kijkt het rompkabinet VVD-BBB ook naar een staatsdeelneming om kerncentrale in Borssele na 2033 weer 20 jaar langer open te houden. Ondertussen is vorige maand de bouw van de Pallas-kernreactor als volledige staatsdeelneming gestart, was Urenco in Almelo al van de overheid, en gaat hun kernafval naar staatsbedrijf COVRA. Als we niet opletten is de nucleaire sector volledig in staatshanden.

Wat vaak onderbelicht blijft, is de impact van kernenergie op werkelijk bestaande duurzame energie. Uit een studie van TNO blijkt dat zonnepanelen worden uitgeschakeld terwijl kerncentrales een capaciteitsfactor van 90% hebben. Dat leidt tot minder productie van groene stroom. Duizenden huishoudens die hebben geïnvesteerd in zonnepanelen — vaak met steun van de overheid — raken gedupeerd. Dat is geen theoretisch risico, maar direct gevolg van een keuze voor kernenergie.

Zelf noemt de Rli kernenergie als hét concrete voorbeeld waarvoor haar advies relevant is. “We zien dat er op korte termijn geen kerncentrale gebouwd gaat worden door de markt, en dat er wordt gesproken over een staatsdeelneming,” aldus Rli-raadslid Jeanet van Antwerpen. Ze noemt ook andere thema’s zoals netcongestie en seizoensopslag van energie, waar een deelneming mogelijk een rol kan spelen. Het is veelzeggend dat de landelijke politiek alleen oog heeft voor kerncentrales.

Van Antwerpen pleit er in Energeia voor om deelnemingen gelijkwaardig te behandelen aan andere instrumenten zoals subsidies. Maar dat betekent niet dat een deelneming automatisch de voorkeur verdient. Juist bij kernenergie is een kritische afweging nodig: is dit werkelijk het publieke belang dat we willen dienen? Of is het een politiek prestigeproject dat duurzame alternatieven verdringt?

Rli wijst op België, waar een lijst van strategische bedrijven bestaat. In Nederland ontbreekt zo’n overzicht. Toch wordt kernenergie nu gepresenteerd als strategisch noodzakelijk. Maar waar is die analyse? Is kernenergie werkelijk vitaal voor onze autonomie? Is uranium, een proliferatiegevoelige importgrondstof, echt strategisch veiliger dan zon en wind?

Het Rli-rapport benadrukt terecht dat deelnemingen geen vrijbrief zijn om ondernemertje te spelen met publiek geld. De overheid moet transparant zijn over het doel, de looptijd en de maatschappelijke baten van elke deelneming. Juist bij kernenergie ontbreekt die transparantie. De risico’s zijn enorm, de baten onzeker, en de verplichtingen langlopend.

De oproep van de Rli om “zonder dogma’s” naar overheidsdeelnemingen te kijken is waardevol. Maar het mag geen alibi worden voor het opzetten van staatsbedrijven die hun maatschappelijke houdbaarheid allang hebben verloren. Kernenergie is geen neutrale optie in de gereedschapskist van de overheid. Het is een risicovol prestigeproject dat publieke middelen opslokt, duurzame alternatieven verdringt en toekomstige generaties opzadelt met radioactief afval.

De overheid hoort te kiezen voor publieke belangen — niet voor nucleaire symboliek.

#NEO #RLi #Staatssteun #TNO

RUG-onderzoekers: Geld voor zon en wind zinvoller dan voor kernenergie

"Wanneer de effecten op andere partijen in het energiesysteem, zoals consumenten, handelaren in elektriciteit en aanbieders van flexibiliteit, worden meegewogen, dan lijkt het per saldo gunstiger om in nog meer wind en zon te investeren dan in een kerncentrale. Deze conclusie blijft overeind wanneer we ook de effecten op de CO2-emissies gedurende de levensduur van de installaties en de kosten van benodigde netuitbreidingen meenemen."
Dat is de conclusie van onderzoekers van de Universiteit Groningen in het economenvakblad ESB, momenteel onder review is bij een wetenschappelijk tijdschrift.

In een eerdere niet gereviewde publicatie, concludeerden de onderzoekers nog dat kerncentrales uiteindelijk minder subsidie zouden vereisen dan een vergelijkbare investering in wind en zon. Daar komen ze nu op terug: Een investering in 2.500 MW aan kernenergie kán onderaan de streep (licht) meer op leveren dan een vergelijkbare investering in zon en wind, maar die kans is klein. Het is ook mogelijk dat zo’n investering in kernenergie uiteindelijk zeer ongunstig uitvalt en de benodigde subsidies per megawattuur honderden euro’s hoger liggen dan bij zon en wind, aldus de onderzoekers tegen Energeia.

Tot die conclusie kwamen NRG Pallas / TNO afgelopen week ook: áls de energievraag de komende 25 jaar hoog blijft, kúnnen de kosten voor kernenergie en wind op zee nagenoeg gelijk uit vallen. Maar dat is alleen als álles meezit. Loopt één van de vier geplande kerncentrales vertraging op, of vallen de kosten voor de bouw hoger uit, dan is kernenergie miljarden euro’s duurder.

#Staatssteun #Subsidie