Wie zijn wij? NJO Muziekzomer presenteert opera’s over identiteit

Het was een maandje rustig aan mijn blogfront, vanwege een heerlijke vakantie in Frankrijk.

Helemaal stil zat ik overigens niet, want op woensdag 6 juli presenteerde ik mijn programma Panorama de Leeuw op de Concertzender. – Vantevoren opgenomen, dat wel. In deze aflevering belichtte ik het ontstaan van het Schönberg Ensemble, dat in 1974 werd opgericht door studenten van het Koninklijk Conservatorium in Den Haag voor een uitvoering van Pierrot lunaire van Arnold Schönberg.

Drijvende krachten achter het Schönberg Ensemble waren altviolist Henk Guittart en dirigent Reinbert de Leeuw. Guittart wist de Duitse actrice Barbara Sukowa te strikken voor een zevental uitvoeringen van Pierrot lunaire tijdens het Holland Festival van 1984.

Publiek en pers waren diep onder de indruk van Sukowa. De actrice wist de teksten een diepere laag te geven dan men gewend was van zangeressen, die het lastige Sprechgesang van Schönberg vaak wat al te zangerig uitvoeren.

Al snel koerste het gezelschap naar de top van het Nederlandse muziekleven, met o.a. een al even baanbrekende uitvoering van Aus Deutschland van Mauricio Kagel in 1985, eveneens in het Holland Festival. Beide stukken draaide ik tijdens mijn uitzending. Je luistert deze hier terug.

Joe Puglia

Na een lange en roemrijke carrière fuseerde het Schönberg Ensemble in 2009 met het Asko Ensemble tot Asko|Schönberg. Concertmeester is tegenwoordig de Amerikaans-Nederlandse violist Joe Puglia, een hartstochtelijk pleitbezorger van nieuwe muziek. Hij presenteerde onlangs een geheel aan muziek van Luciano Berio gewijde cd op, die ik besprak voor Cultuurpers en in Engelse vertaling op mijn eigen blog.

Thea Derks + Hanna Kulenty, 24-6-2016 Conservatorium Amsterdam

Bij terugkomst van vakantie maakte ik een fietstocht naar de voormalige Zwitsalfabriek in Apeldoorn. Ik wilde een kijkje nemen op deze bijzondere locatie, waar op 6 augustus de Nederlandse première plaats zou vinden van de opera The Mother of Black-Winged Dreams van de Pools-Nederlandse componist Hanna Kulenty. 

Zwitsalterrein Apeldoorn

Ik was gevraagd de inleidingen te verzorgen bij deze coproductie van de – door Reinbert de Leeuw in het leven geroepen – NJO Muziekzomer en de Dutch National Opera Academy. Voor mijn vertrek had ik al een doorloop gezien op het Conservatorium van Amsterdam. Ik was waarbij diep onder de indruk geraakt van de zeven jonge zangers die deze opera als onderdeel van hun masteropleiding vlekkeloos en zeer geconcentreerd uitvoerden. 

Voor Cultuurpers schreef ik een voorbeschouwing over dit meeslepende werk, dat op indringende wijze een vrouw neerzet die lijdt aan het Meervoudig Persoonlijkheidssyndroom. Tekst en muziek sluiten naadloos op elkaar aan, en Kulenty creëert een adembenemende sfeer, die de luisteraar de volle negentig minuten aan zijn of haar stoel gekluisterd houdt. 

bovenste rij: Nikki Treurniet, Zofia Cieszynska, Maari Ernits, onder: Wendy Krikken, Jeannette van Schaik in The Mother of Black-Winged Dreams. foto: Roelof Rump

De première op 6 augustus was uitverkocht en ik kwam mét de overige bezoekers ogen en oren te kort om de uiterst gelaagde tekst en muziek, en de vindingrijke enscenering te ondergaan. Petje af voor de jonge musici en zangers, die onder leiding van de Amerikaans-Britse dirigent Clark Rundell de boog van A-Z gespannen hielden.

Overigens vertelden Hanna Kulenty en librettist Paul Goodman tijdens mijn inleiding, dat je niet per se moet zoeken naar een ‘verhaal’. De – soms gruwelijke – gebeurtenissen op het toneel volgen geen lineaire lijn, maar spelen zich af in het hoofd van Clara. Kulenty beschouwt het horen van innerlijke stemmen zelfs als een gave: het vermogen je te bewegen in verschillende tijdsdimensies.

Hanna Kulenty, Thea Derks, Paul Goodman, 6-8-2016

Dat in The Mother of Black-Winged Dreams de  dood continu rondwaart, is niet noodzakelijkerwijze beangstigend. De dood is volgens haar als een ‘grote droom’, terwijl ons leven is als een ‘kleine droom’.

Goodman vertelde dat hij zich tijdens het schrijven van zijn libretto vooral had laten inspireren door sprookjes, en geen enkel boek over psychologie of psychiatrie had geraadpleegd. Een goede zet, want zijn tekst is uitgesproken poëtisch en past naadloos bij de bezwerende, soms inderdaad sprookjesachtige sfeer van de muziek.

Kortom: een aanrader. Er zijn nog voorstellingen vanavond, 10 augustus en op vrijdag 12 augustus, waarbij ik opnieuw de inleiding verzorg.

Persfoto ‘Ik vertrek’

Gaat het in The Mother of Black-Winged Dreams om de vraag wie en wat we zijn, dat geldt ook voor de opera Ik vertrek van Lucas Wiegerink. Een stel wil weg van de immer knipperende smartphone en gaat op zoek naar ‘de natuur’, op zoek naar zichzelf. Of dat lukt blijft de vraag.

Ook in deze opera gaat de vrouw stemmen horen, terwijl de man juist actie onderneemt. Beetje stereotiep misschien, maar ik kon de opera vorig jaar niet zien, dus kan geen oordeel vellen.

Het betreft een coproductie van Kameroperahuis Zwolle en de Nationale Reisopera en de opera wordt op zondag 14 en maandag 15 augustus opnieuw uitgevoerd in het kader van de NJO Muziekzomer. Ik sprak vorig jaar met Lucas Wiegerink en schreef nu een korte voorbeschouwing voor Cultuurpers. Zondag 13 augustus ben ik van de partij!

#Concertzender #DutchNationalOperaAcademy #HannaKulenty #JoePuglia #LucasWiegerink #NJOMuziekzomer #PaulGoodman #ReinbertDeLeeuw #TheMotherOfBlackWingedDreams #TheaDerks

Componist = Henriëtte Bosmans of Johannes Brahms?

Woensdag 8 maart is het internationale vrouwendag. Ook in de muziekwereld wordt extra aandacht besteed aan vrouwelijke componisten. Jammer genoeg nog altijd vaak als een categorie apart, ook door de Concertzender. Opvallend genoeg is de ‘componist van de maand’ in maart overigens niet Barbara Strozzi is, maar Claudio Monteverdi.

Sinds jaar en dag strijd ik voor meer vrouwelijke noten op de muziekpodia, vaak tegen taaie weerstand in. Zo presenteert het Koninklijk Concertgebouw het komende seizoen slechts één werk van een vrouwelijke componist, de Doodenmarsch van Henriëtte Bosmans. 

In deze ‘vrouwenmaand’ herpubliceer ik een reeks columns die ik de afgelopen decennia schreef over de veronachtzaming van vrouwelijke componisten. Zaterdag 4 maart verscheen mijn column over Ethel Smyth, vandaag een stukje uit 2004 over de blinde vlek van beleidsmakers.

Componist m/v

Verschenen in het tijdschrift Luister, januari 2004

Eerlijk zeggen: welke namen schieten u te binnen bij het woord componist? Hildegard von Bingen, Josina van Boetzelaer en Henriëtte Bosmans – of Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven en Johannes Brahms? Het is dat ik nooit wed, anders zou ik de eer van mijn moeder inzetten op het tweede antwoord. Een componist is voor hele volksstammen nog altijd vanzelfsprekend een persoon van mannelijke kunne.

Zo niet voor minister De Geus, die onlangs stelde dat de vrouwenemancipatie geheel en al voltooid was. Nu ben ik dol op positief nieuws – mijn tranen gaan al stromen als ik lees dat een kind uit de gracht wordt gered – maar dit kon ik eenvoudig niet geloven. Had ik de afgelopen twintig jaar mijn ogen dan in mijn zakken gehad en waren al die poenerige baasjes op mijn pad eigenlijk vermomde vrouwen?

Ik las de tekst opnieuw: ‘De aanwezigheid van vrouwen op nagenoeg alle plekken van de Nederlandse samenleving is nagenoeg vanzelfsprekend.’ Was ik dan blind voor hun aanwezigheid op onze veelgeroemde concertpodia?

Het tweemaal gebruikte ‘nagenoeg’ kietelde mijn speurzin. Ik vlooide de seizoensfolders van de tien landelijke orkesten door en vond welgeteld twee dames: Lili Boulanger bij het Noord-Nederlands Orkest en Sofia Goebaidoelina bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest. De drie klassieke omroeporkesten dan?

Eerst maar eens gekeken naar de Zaterdagmatinee, die de naam heeft licht progressief – dus geëmancipeerd? – te zijn. Op een totaal van veertig programma’s prijkt niet één werk van een vrouwelijke componist. Het Zondagochtendconcert van de AVRO presenteert een compositie van Thea Musgrave; de immer verguisde TROS wint met twee componerende dames: Pauline Viardot en Viera Janarcekova.

Misschien ben ik een beetje dom, maar van ‘voltooide emancipatie’ lijkt me hier geen sprake. Dat er deze maand toch ‘vrouwelijke’ noten tot klinken komen danken we aan enkele kamermusici, die optreden in Groningen, Amsterdam en Heemstede. – Nagenoeg op alle concertpodia van Nederland…

#000000 #Bach #EthelSmyth #HenriëtteBosmans #HildegardVonBingen #LiliBoulanger #PaulGoodman #SofiaGoebaidoelina #TheaMusgrave #VieraJanarcekova

“Nothing could be more stupid than for the communications commission to give to people who handle the means of broadcasting the inventing of what to broadcast, and then, disturbed at the poor quality, to worry about censorship.” — Paul Goodman, Growing Up Absurd
#BOTD #PaulGoodman #QOTD #Communications #Quote #Censorship #Quotation #FreeSpeech

https://yahooeysblog.wordpress.com/2025/09/09/quote-of-the-day-5273/

「世の中には化学毒がはんらんし、 ハイテクじゃどうじゃと躍らされている間に、 環境の汚染と人間の体の破壊が確実に進んえいる。 世界は破壊へ向っているとしか思えない。

この状況を招いたのは、 哲学が科学技術に追いついていないせいだ。

みんなで文殊の知恵を出しあい、

人間の本当の哲学を生みだそうではにか」
#川本輝夫 in #川原一之 の #浄土むら土呂久 (1988) の本 p.218 #いのちの哲学を
#水俣病 #PrimaryPeoples #文殊の知恵

「それが新しい科学の研究を身につけているにしろ、 いないにしろ、

技術は倫理学の一部門であって、 科学の一部門はない。」
"... technology is a branch of moral philosophy, not of science." #PaulGoodman
#ニールポストマン #テクノポリー #技術vs人間 #ポールグッドマン #新しい改革

> When some thousands of small businesses are destroyed by urban renewal, we have lost thousands of valuable networks of communication, which are enormously difficult—for modern societies almost impossible—to re-create. Artists and anarchists and radicals are always trying to create small communities—it is this perhaps which sometimes links them with arch-conservatives and reactionaries, who are also romantically attached to small communities, but to those of the past.

#NathanGlazer #PaulGoodman #TheGoodSociety #SmallCommunity

Am Sonntag 2.März 17.30 bis 20h wie jeden ersten Sonntag im Quarterly: Vierteljährlich treffen sich die Psychotherapeut*en und Interessierte auf zoom, wie am 1.12.24 zum Austausch zur Scham, am 1.9.24 zu den typischen "Experimenten" in der Gestalt-Arbeit, die aus der Empathie und Wahrnehmung der Situation durch die Begleitenden entstehen können:

zu welchen Herausforderungen regen uns die Teilnehmenden an, wie sind die Unterschiede in Ausbildungen, in Einzel- und in Gruppenarbeit, in der Supervision?

Die politische Verankerung der "alt gewordenen Hippie-Therapie", geflohen aus dem Belin der 1933er Jahre ... aus der gemeinsamen Forschung der Gruppen um Sigmund Freud und Wilhelm Reich, neu formuliert von Fritz und Laura Perls mit Paul Goodman und Dr. Hefferline in den USA

... später an der Ostküste mit Laura mehr als Einzeltherapie, an der Westküste mit Fritz mehr als Gruppengeschehen, wie angeleitete Selbsthilfegruppen immer noch in etlichen emanziparischen Einrichtungen.

https://gestaltleben.wordpress.com

#FritzPerls #Lauraperls #PaulGoodman #SigmundFreud #WilhelmReich