De begrafenis van Julius Caesar (1)

Marcus Antonius (Koninklijke bibliotheek van België, Brussel)

De reeks “Wat deed Julius Caesar vandaag 2069 jaar geleden” nadert haar einde. Vandaag 2069 jaar geleden deed Caesar immers niets meer want hij was dood. De moordenaars hadden zich verscholen op het Capitool en hadden het initiatief gelaten aan de consul, Marcus Antonius, die een compromis had voorgesteld: amnestie voor de daders indien ze ermee akkoord gingen dat Caesars maatregelen van kracht blijven.

Daarmee waren de moordenaars akkoord gegaan – en zo verspeelden ze hun voornaamste troef: dat ze hadden gestreden voor de principes van de rechtsstaat. Marcus Junius Brutus had zijn best gedaan het doden van de dictator te presenteren als de executie van een crimineel en had de andere samenzweerders ervan overtuigd dat ze niet ook Marcus Antonius moesten doden. Dan zouden ze zich immers verlagen tot het principeloze niveau van de machtspolitiek. Door in te stemmen met het compromis, deden de moordenaars dat evengoed. Met wat goede wil kunnen we de Tweede Burgeroorlog nog interpreteren als een opstand van één man tegen het legitiem gezag, maar vanaf nu was het factie tegen factie. De Romeinse Republiek was in Munda strijdend ten onder gegaan, op 18 maart was ook de politieke fictie gestorven.

Voorbereidingen

Wat resteerde, was een reeks burgeroorlogen en het startschot viel op 20 maart 44 v.Chr., vandaag 2069 jaar geleden. De aanhangers van Caesar begroeven hun generaal. Moordenaar Gaius Cassius Longinus herkende het probleem en probeerde nog te verhinderen dat Marcus Antonius de uitvaart zou leiden,noot Ploutarchos, Brutus 20. maar Brutus meende dat Caesars familie in haar recht stond toen ze de consul verzocht om de grafrede uit te spreken. Marcus Antonius zou dus spreken en daarmee was de uitvaart een politieke demonstratie.

Het oudst overgeleverde verslag van de begrafenis van Julius Caesar is dat van zijn biograaf Suetonius. Het volgende moet zijn gebeurd op 18 of op zijn laatst 19 maart. Op het Marsveld, buiten de stad …

… was een brandstapel opgericht en voor het Spreekgestoelte [op het Forum Romanum] plaatste men een verguld model van de tempel van Venus Genetrix. Daarbinnen werd een ivoren praalbed opgesteld, bekleed met goudbrokaat en purper, met aan het hoofdeinde een standaard met het gewaad waarin hij was vermoord. Omdat men wel inzag dat voor de stoet van mensen die geschenken wilden aanbieden één dag niet toereikend zou zijn, werd hun opdracht gegeven de stoet te ontbinden en de geschenken langs een zelfgekozen route naar het Marsveld te brengen.noot Suetonius, Caesar 84; vert. Daan den Hengst.

Appianus beschrijft de stemming in de ochtend van 20 maart, toen Caesars

schoonvader Lucius Calpurnius Piso het lichaam naar het Forum bracht. Er verzamelde zich een zeer omvangrijke, bewapende menigte om hem te beschermen, en onder luide kreten werd het lichaam met veel pracht en praal op het spreekgestoelte opgebaard. Zeer lang klonken jammerklachten en klaagzangen, waarbij degenen die gewapend waren op hun schild sloegen, en langzamerhand kregen ze spijt van de amnestie.noot Appianus, Burgeroorlogen 2.143; vert. John van Nagelkerken.

De uitvaart van Julius Caesar

De plechtigheid begon. Suetonius vertelt:

Tijdens de lijkspelen werden enkele verzen gedeclameerd, waarmee men beoogde medelijden met Caesar te wekken en haat jegens zijn moordenaars: uit Pacuvius’ Wapengericht de regel “Heb ik hen dan gered, opdat zij mij verdierven?” en enkele passages van gelijke strekking uit de Electra van Atilius.noot Suetonius, Caesar 84; vert. Daan den Hengst.

Degenen die de declamaties deden, stonden niet op het Sprekersplatform, waar immers het lichaam lag opgebaard in een verguld model van de tempel van Venus Genetrix. Vrijwel zeker stonden de voordrachtskunstenaars met de rug naar het huis van de hogepriester, waar Caesar en Calpurnia woonden, ter hoogte van de tempel van Castor en Pollux. Toen de poëziedeclamatie was afgerond, nam Marcus Antonius het woord.

[Wordt om 10:00  vervolgd]

[Een overzicht van de reeks #RealTimeCaesar is hier.]

#RealTimeCaesar #2069JaarGeleden #Appianus #Calpurnia #GaiusAcilius #GaiusCassiusLonginus #JuliusCaesar #LuciusCalpurniusPiso #MarcusAntonius #MarcusJuniusBrutus #MarcusPacuvius #Ploutarchos #slagBijMunda #Suetonius #VenusGenetrix