Recensie: Livius.Org

Nee, het is me niet in mijn bol geslagen, dat ik mijn eigen website ga recenseren, Livius.Org. Ik doe het bij wijze van experiment. De achtergrond is dat steeds meer mensen hun informatie halen van het internet, een medium dat veel voordelen biedt. Mijn Amerikaanse vriend Bill Thayer is bijvoorbeeld bezig de tekst van Diogenes Laertius online te plaatsen en daarbij kun je met één muisklik van de Engelse vertaling naar het Griekse origineel springen. Online-pagina’s zijn ook makkelijker doorzoekbaar dan die van een boek. Een ander voordeel van het wereldwijde web is dat je nooit ver verwijderd bent van illustraties, achtergrondinformatie of de abstracts van recente wetenschappelijke publicaties. Geen boek kan daar tegenop.

Ik heb al een paar keer geschreven dat een boek wél iets anders kan: in de ongedifferentieerde nevenschikking van online-informatie (©Kris Peeters) kan een boek orde aanbrengen. Voor ik een boek recenseer, kijk ik dus eerst, zoals ik al eens schreef, of het wel iets toevoegt. Niemand zit te wachten op wéér een biografie van een Romeinse keizer of wéér een vertaling van een Grieks toneelstuk. Allemaal al online aanwezig. Wat we daar niet hebben, zijn overzichtswerken als Holger Gzella’s De eerste wereldtaal.

Uit het enorme belang van het internet vloeit voort dat, als de boekenbijlagen van onze kranten relevant willen blijven, ze ook websites moeten gaan recenseren – al was het maar één website per week. Wat ik me daarbij voorstel, kan ik het beste tonen door mijn eigen site te bespreken. Geen zorgen, ik zal mijn eigen loftrompet niet steken. Nou ja, een beetje dan.

Permanente verbouwing

Voor wie zich bezighoudt met Oudheid, is de encyclopedische website Livius.Org een oude bekende, met alle voor- en nadelen van dien. Het voordeel van een site die in verschillende incarnaties al sinds 1995 “in de lucht” is en die, vóór de opkomst van de Wikipedia, de grootste oudheidkundige site ter wereld was, is dat ze diep geworteld is in het wereldwijde web en makkelijk wordt gevonden. Een ander voordeel is dat de links niet door AI maar ouderwets handmatig zijn aangebracht en dat bijvoorbeeld een verwijzing naar een koningin Arsinoë uitkomt bij de juiste Arsinoë en niet bij een van haar naamgenoten of een stad met die naam. Het nadeel van een oude site is echter dat we ons nog stevig bevinden in Web 1.0: tekst met wat kleine plaatjes, geen interactie met de bezoeker.

Ouderwets is ook de webmaster, Jona Lendering, wiens visie op zijn vak niet is veranderd sinds de jaren tachtig. Zijn website biedt dus de gehele Oudheid aan – Griekenland en Rome enerzijds, het Nabije Oosten anderzijds – en laat geen bewijscategorie onbehandeld. Deze breedte gaat onherroepelijk ten koste van de diepgang en er valt voor studenten aan een universiteit dan ook niets te halen. De breedte betekent bovendien dat Lendering onvermijdelijk nogal wat hooi op zijn vork neemt en het zal nog moeten blijken of dat te veel is of nét het maximaal menselijkerwijs mogelijke.

Ondertussen is wat Lendering in twintig jaar verzamelde in elk geval zonder parallel: hij schreef ruim 600 biografieën en beschreef ruim 500 antieke plaatsen, samen zo’n 2600 webpagina’s. Hij zorgde voor 1300 pagina’s met antieke bronnen, waarvan er sommige alleen op Livius.Org online zijn te vinden (in sterk verouderde HTML). Verder plaatste hij een kleine 8800 foto’s online, wat de komende zomer tot 80.000 zal oplopen. Het is allemaal gratis en de reclame is beperkt tot drie banners.

Hoewel Lendering samenwerkt met Vici en LacusCurtius, is Livius vooral een eenmansproject, wat het voordeel heeft dat er uit de honderden pagina’s een consistent beeld van de oude wereld oprijst. De klassieke cultuur en de twee volken die deze droegen, de Grieken en Romeinen, staan bij Lendering stevig in hun bredere context. Hij heeft bovendien de plekken waarover hij schrijft bezocht en gaat methodische vragen niet uit de weg

Lendering weet kaf en koren meestal redelijk te scheiden. Waar bijvoorbeeld de Wikipedia-lemma’s over de Late Oudheid zijn verschlimmbessert doordat de gebruikers meenden dat citaten van de achttiende-eeuwse auteur Edward Gibbon nuttig zouden zijn, weet Lendering hoe de oudheidkunde de afgelopen twee eeuwen aan kwaliteit heeft gewonnen en negeert hij een Gibbon geheel. Wat Lendering heeft bewogen om Zosimos online te plaatsen in een vertaling uit 1814, is een raadsel.

Tegelijk heeft het geen zin te ontkennen dat er grote nadelen aan Livius.org kleven. Het is onvermijdelijk dat bij een project van deze breedte een deel van de informatie in de afgelopen twintig jaar verouderd is geraakt. Belangrijker is het vaak ontbreken van annotatie, door Lendering achterwege gelaten op verzoek van de universiteiten, die beducht waren dat de pagina’s van Livius.org als werkstukken zouden worden ingeleverd.

Ook technisch valt er nog wat op aan te merken. De menu’s werken niet altijd even goed en de zoekfunctie is traag. Daaraan wordt echter gewerkt. De website lijkt wel permanent in verbouwing. Filmpjes en interactiviteit zijn niet voorzien. Ten opzichte van de Wikipedia is Livius vooral nuttig om het unieke beeldmateriaal, maar het staat te bezien of de website toekomst heeft.

Sterren: 3/5

***

Screenshot, typering van de site, opmerkingen over de kwaliteit van het aanbod, plaatsing ten opzichte van andere sites (Wiki), beoordeling van de techniek en het bedieningsgemak, sterke en zwakke punten: dat soort zaken zouden volgens mij in een bespreking van een website aan de orde moeten komen. En ik denk dat een krant daar best wat plaats voor mag inruimen. Een boekenbijlage moet een bijdrage leveren aan onze maatschappelijke discussies en niet afzinken tot bijlage bij de lifestyle-bijlage.

#journalistiek #LiviusOrg #recenseren

Uitnodiging

Op 14 juli 2011 plaatste ik het eerste stukje online op deze blog. Inmiddels zijn er in totaal 6829 blogjes verschenen en staan er, verspreid over nog ruim vijf jaar, nog zo’n 170 in de planning. Zelfs als ik vandaag dood neer zou vallen, zullen er ooit ruim 7000 stukjes zijn gepubliceerd. Ik ben overigens helemaal niet van plan om vandaag dood neer te vallen, want ik wil in elk geval de veertiende verjaardag van deze blog vieren. Anders gezegd: als u zin heeft, kom dan aanstaande zondag 13 juli vanaf een uur of twee naar de Brakke Grond in Amsterdam. Het is niet voor het eerst dat de mensen rond deze blog het glas heffen, en omdat het bij eerdere gelegenheden gezellig was, neem ik aan dat het ook aanstaande zondag leuk zal zijn.

LiviusOrg

Ondertussen heb ik een oproep. Ergens in de jaren negentig ben ik begonnen met de website die later LiviusOrg is gaan heten. Het leek destijds zinvol een online-encyclopedie te maken, beperkt tot één thema: de Oudheid. Bredere encyclopedische projecten waaraan ik had meegewerkt, zoals een Texaanse Internet Encyclopedia, waren al mislukt; dus ik koos voor Griekenland, Rome, Perzië, Karthago, Nubië, de Zijderoute, enz. Ik heb bij LiviusOrg vaak gedacht aan een mooie typering van Cassiodorus, die zich in de zesde eeuw na Chr. zette aan de kopieerarbeid: hij stond als het ware bij een stadspoort om de mensheid, die in die zesde eeuw van de Oudheid op weg was naar de Middeleeuwen, nog iets te lezen mee te geven. Dat was wat ook ik wilde: iets bewaren voor de toekomst.

LiviusOrg is inmiddels op verschillende manieren overbodig. Om te beginnen is er een breed encyclopedisch project dat wél van de grond kwam: de Wikipedia. Verder heb ik destijds op verzoek van vier Amerikaanse universiteiten, die plagiaat vreesden, afgezien van verwijzingen naar vakliteratuur en antieke bronnen. Dat een mens niet verwijst naar vakliteratuur is logisch, want die ligt achter betaalmuren en veronderstelt kennis van de methode; maar door niet te verwijzen naar antieke bronnen, was mijn website feitelijk van begin af aan mislukt.

Vrijwilligers gezocht

Bovendien stond de software niet stil, terwijl ik meer een schrijver ben dan een software-kenner. Er zijn voldoende redenen om met LiviusOrg te stoppen, maar er zijn mensen die de site waarderen.

Een jaar of vijf geleden is de website nog herschreven voor een nieuw soort software, Laravel, maar toen kwam de corona en sindsdien heb ik de tijd niet gehad om ernaar te kijken. Toch zou dat wel moeten gebeuren, dus ik zoek nu een vrijwilliger die dat wil doen. Hij of zij krijgt vrij grote autonomie, onkosten worden vergoed, maar het moet wel iemand zijn die ervaring heeft met grote websites. Wie belangstelling heeft, kan zich daar melden.

Tot slot: als iemand een Instagram-account voor deze blog wil maken, vind ik dat ook heel leuk. Dat betekent dat u elke dag een of twee posts moet maken. Wie belangstelling heeft, kan zich ook daar melden.

Tot hier en niet verder. Ik wens u een fijne zondag, en wie weet tot volgende week in de Brakke Grond. Als u dan vroeg in de stad bent, vergeet dan niet de glas-expositie in het Allard Pierson-museum te bezoeken.

#LiviusOrg #MainzerBeobachter

Titus Livius (1): biografie

Ooit, lang geleden, nog in de vorige eeuw, had ik een website over de Oudheid, die hing onder een Planet-account en een URL had die eindigde op /~lende045. Dat was onhandig en ik besloot een domeinnaam te registreren. Een vernoeming naar de geboren verhalenverteller Herodotos leek me wel wat. Herodotus.com dus. Maar die naam was al vergeven. Livius.com dan, vernoemd naar die andere geboren verteller van historische verhalen? Die naam was al in handen van een Roemeense tandarts. En dus koos ik voor Livius.org. Achteraf bedacht ik: ik had ook Herodotus.org kunnen kiezen. Of een variant met Herodotos.

Wie was Livius, behalve een geboren verteller van historische verhalen? Omdat ik op vakantie ben, heb ik zeven stukken voor u klaargezet over de Romeinse auteur. Belangrijk om te onthouden: hij is geen historicus in de normale zin des woords, dus iemand die aan de hand van een genuanceerd causaliteitsbegrip probeert het verleden te verklaren. (Verklaren is wat het verslag maakt tot meer dan een opsomming; het genuanceerde causaliteitsbegrip is een voorwaarde voor hedendaagse wetenschappelijkheid.) Eerder was Livius een voorloper van de geschiedvorsing, zoals de alchimist voorafgaat aan de chemicus en de astroloog an de astronoom.

Jeugd

Het is een gemeenplaats om te zeggen dat over het leven van Titus Livius, de auteur van een Geschiedenis van Rome sinds de stichting van de stad, vrijwel niets bekend is. Bijna alles wat we over de auteur weten, zo gemeenplaatsen we verder, moeten we afleiden uit zijn geschiedwerk zelf en een handvol anekdotes bij latere auteurs. Dat is frustrerend maar in elk geval meer dan we weten over pakweg Homeros.

De christelijke auteur Hieronymus, die belangstelling had voor chronologie, beweert dat Livius is geboren in 59 v.Chr. en overleden in 17 na Christus. Dit maakt Livius een bijna-tijdgenoot van de Romeinse politicus Octavianus, die in 63 werd geboren, de alleenheerschappij vestigde onder de naam Augustus in en overleed in 14 na Chr.

Dat Livius is geboren in Patavium, het huidige Padua, blijkt uit zijn eigen werk, maar dat is alles wat we weten. Verschillende inscripties uit die stad noemen leden van de Liviusfamilie, maar geen daarvan kan worden verbonden met de geschiedschrijver. Hij zal hebben behoord tot de provinciale elite; zijn familie was vermogend genoeg om de jonge Titus naar een bekwame leraar te sturen. Omgekeerd: Livius’ moeizame omgang met Griekse teksten suggereert dat hij geen vervolgonderwijs heeft genoten in bijvoorbeeld Athene, zoals een Romeinse jongen uit de allerrijkste families zou hebben gedaan.

Tijdens Livius’ jeugd was Julius Caesar gouverneur van Gallia Cisalpina, de provincie waarin Padua lag. Het is waarschijnlijk dat de jongen vaak verhalen heeft gehoord over de oorlog in Gallië. Hij is echter nooit gewend geraakt aan het militaire leven. Zijn geschiedwerk verraadt weinig kennis van oorlogvoering. Dit, in combinatie met zijn gebrek aan politieke ervaring, zou Livius normaal gesproken hebben gediskwalificeerd als geschiedschrijver, maar zoals we zullen zien, is hij een beter auteur dan weleens wordt beweerd.

Toen Livius ongeveer tien jaar oud was, brak de Tweede Burgeroorlog uit. In 48 v.Chr. streed Caesar tegen Pompeius bij Farsalos. De volwassen Livius herinnerde zich later een miraculeus voorval. Zijn eigen beschrijving is niet bekend, maar een eeuw later vertelde de Griekse auteur Ploutarchos het volgende:

In Patavium was er een bekende waarzegger, Gaius Cornelius, een stadgenoot en kennis van de geschiedschrijver Titus Livius. Op de dag van de veldslag was deze man toevallig aan het werk. Volgens Livius begreep hij eerst dat het gevecht op dat moment was begonnen, en verklaarde hij tegen de aanwezigen dat op dit tijdstip de zaken werden beslist omdat de troepen nu in actie kwamen. Toen hij de verdere tekens onderzocht, sprong hij op in een soort extase en riep: “Caesar, de overwinning is aan u!” De aanwezigen waren verbaasd, maar hij nam de krans van zijn hoofd en verklaarde plechtig dat hij die niet meer zou dragen totdat de feiten hadden bewezen wat zijn kunst hem had onthuld. Livius zegt zeer expliciet dat dit echt is gebeurd.noot Ploutarchos, Caesar 47.

Titus Livius, een serieuze geest

We kennen nog een verhaal over Livius’ jeugd. De Romeinse filosoof Seneca vertelt dat de latere geschiedschrijver als jonge man filosofische essays schreef. Het kan waar zijn, hoewel Livius’ geschriften geen diep filosofische geest verraden. Hoe dit ook zij, deze anekdotes suggereren een ernstige jonge man, en dat is ook de indruk die we krijgen bij het lezen van zijn geschiedwerk. Humor en ironie zijn afwezig. Wel heeft hij groot gevoel voor de menselijke psyche en opmerkelijk veel sympathie voor mensen die lijden; in citeerde het verhaal van Verginia al. Wij vinden zijn ernst misschien wat moeilijk te verdragen, maar Livius had een hart.

Misschien was hij getraumatiseerd. Na de gewelddadige dood van Julius Caesar volgde immers een nieuwe burgeroorlog, waarin Padua een rol speelde. Het is bepaald niet ondenkbaar dat de jonge Titus Livius in 44/43 een deel van de gevechten heeft meegemaakt. Pas rond 30 v.Chr. keerde de rust weer, toen Octavianus de monarchie stichtte.

[wordt vanmiddag vervolgd]

Ik krijg voor #LiviusOrg en de #MainzerBeobachter nogal wat mail. Eigenlijk te veel. Het meeste is leuk, maar niet alles. Vijf soorten correspondentie die ik niemand gun.

https://mainzerbeobachter.com/2024/08/17/even-wat-boos-geblog/