Geslaagde #Reinbertlezing in Drachten

Donderdag 21 mei gaf ik een inleiding bij het concert ‘Ton de Leeuw met de Franse slag’ van Cappella Amsterdam, in de donderdagavondserie van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik sprak met Daan Manneke, die studeerde bij De Leeuw en van wie ook twee Franstalige psalmen op het programma stonden. Ik sprak ook met de jonge Franse componist Laurent Durupt, wiens Souffler sur quelques lueurs zijn Nederlandse première beleefde. Bijzonder was, dat de weduwe van De Leeuw en bijna al zijn kinderen aanwezig waren.

Minou de Leeuw, Thea Derks, Arlette + Isabelle de Leeuw, Ina en Daan Manneke MGIJ 21-5-2015

Precies een week later, op donderdag 28 mei was ik bij Boekhandel Van der Velde in Drachten voor een lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Hierin kon ik mooi aansluiten bij de expositie over drie generaties Werkman in Museum Drachten. De componist en pianist Daniel Ruyneman, een belangrijke wegbereider van De Leeuw, was namelijk gerelateerd aan de kunstenaarsvereniging De Ploeg waaraan Hendrik verbonden was. Eerder die middag kreeg ik een rondleiding van curator Annemieke Keizer.

De lezing trok een klein, maar zeer aandachtig publiek, dat na afloop interessante vragen stelde. Een bezoeker was zelfs helemaal uit Emmeloord gekomen om erbij te zijn, die had de biografie al bijna uit. Mijn uitgever Dolf Weverink was ook van de partij, en maakte bovenstaande foto van de signeersessie na afloop. Twee dagen later publiceerde het Friesch Dagblad een groot essay van mij over Reinberts Friese wortels.

Friesch Dagblad 30 mei 2015 Derks

Vrijdag 29 mei was ik bij de wereldpremière van Traurig wie der Tod van Theo Verbey in de omroepserie De Vrijdag van Vredenburg, weer veilig terug in de gerestaureerde Grote Zaal van TivoliVredenburg. Ik had Verbey uitvoerig geïnterviewd en hij vertelde dat zijn stuk een persoonlijke achtergrond had. Hij koos voor de herdichtingen van Chinese poëzie van Hans Bethge, die hij zette voor het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest. Het stuk was bijzonder welluidend en kreeg een ovationeel applaus van de goed gevulde zaal.

Thea Derks signeert Reinbertbio, Boekhandel Van der Velde Drachten 28-5-2015

Twee dagen later verzorgde ik in TivoliVredenburg alweer de inleiding bij het concert ‘De magie van Blechacz’ van Amsterdam Sinfonietta. Het programma was geheel Scandinavisch, met één Oostenrijkse eend in de bijt. Naast werken van Grieg, Sibelius en Rautavaara, klonk het Pianoconcert nr. 23 van Mozart, met als solist de jonge Pool Rafal Blechacz .

Ik sprak voorafgaand over het programma met Willem de Bordes, artistiek coördinator van Amsterdam Sinfonietta. Het werd een memorabele avond: Blechacz heeft een prachtig toucher en de musici speelden onder leiding van concertmeester en artistiek leider Candida Thompson zeer alert, vol energie en spatgelijk. Hartverwarmend is de enorme speelvreugde die zij zonder uitzondering uitstralen.

Op maandag 1 juni was het tijd voor een nieuwe productie van de opera Lulu van Alban Berg van De Nationale Opera & Ballet in het kader van het Holland Festival. Wekenlang gonsde de pers van opwinding, omdat de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge tekende voor de regie. De superlatieven over diens fantastische inzichten vlogen je om de oren, dus de verwachtingen waren zeer hooggespannen.

Helaas liet Kentridge de opera verdrinken in een overdaad aan beelden. Die zijn weliswaar mooi en vindingrijk, maar het toch al problematische libretto ontbeerde elke diepgang en zeggingskracht. Temeer daar ook zijn personenregie te wensen over liet: je begrijpt geen moment wat al die mensen op  het podium drijft, Lulu incluis. Zo werd de voorstelling een deceptie van niet ingeloste beloftes – zoals de Chinese keizer wiens onnoemlijk prachtige nieuwe gewaden onzichtbaar bleken. Ik noemde mijn bespreking dan ook Lulu en de kleren van Kentridge.

Woensdagavond 3 juni klonk bij de Concertzender aflevering IX van Panorama de Leeuw, waarin ik dit keer inzoomde op de controverses rond ‘soniek’ versus ‘muziek’ en de opera Reconstructie. Zoals gebruikelijk, liet ik ook nu weer enkele historische stukken horen: een opname van het Vioolconcert van Henkemans met Theo Olof uit 1951 en een half uur uit de enige bestaande opname van Reconstructie, gemaakt in 1969. Overstuurd, maar vol energie en nooit te horen op de Nederlandse radio. Het programma is hier terug te luisteren.

Inleiding MGIJ op Dorsen Yesterday Tomorrow Holland Festival 4-6-2015

Gisteravond, 4 juni, gaf ik een inleiding bij de wereldpremière van Yesterday Tomorrow van de Amerikaanse regisseur Annie Dorsen. Zij maakt ‘algoritmisch theater’, door met behulp van computers bestaande teksten en muziek te ontrafelen en weer in elkaar te zetten. Dit keer volgden drie zangers een traject waarin het Beatles lied Yesterday transformeert naar de musical song Tomorrow. De algoritmes van de computer bepalen ter plekke welke noten en woorden ze moeten zingen, en zelfs welke bewegingen ze daarbij moeten maken. Helaas bleef het geheel toch ietwat te veel concept om een uur lang echt te blijven boeien. Maar interessant was het zeker!

#AlbanBerg #AmsterdamSinfonietta #AnnemiekeKeizer #CandidaThompson #CappellaAmsterdam #Concertzender #Cultuurpers #DaanManneke #DaniëlRuyneman #DeNationaleOpera #DePloeg #FrieschDagblad #GrootOmroepkoor #HansHenkemans #HendrikWerkman #HollandFestival #LaurentDurupt #Lulu #MensOfMelodie #MuseumDrachten #MuziekgebouwAanTIJ #PanoramaDeLeeuw #RadioFilharmonischOrkest #RafalBlechacz #Reconstructie #ReinbertDeLeeuw #TheaDerks #TheoOlof #TheoVerbey #TivoliVredenburg #TonDeLeeuw #TraurigWieDerTod #VanDerVeldeBoeken #VrijdagVanVredenburg #WillemDeBordes #WilliamKentridge

Van Baerle Trio speelt ‘Tombeau pour Ton de Leeuw’

‘Zijn composities zijn het resultaat van een fusie van twee in hem levende, tegengestelde krachten. Enerzijds de wil om de in hem levende creatieve energie om te zetten en te kanaliseren in strakke, abstracte klankstructuren, anderzijds de neiging tot directe actie, het omzetten van de creatieve impulsen in een onmiddellijk, emotioneel geladen gebaar.’

Aldus Ton de Leeuw (1926-1996) over zijn student en vriend Daan Manneke (1939), die zijn leermeester eerde in verschillende composities. Zo droeg hij zowel het orkestwerk Sine nomine als Symphonies of Winds voor blaasorkest of orgel aan hem op. In 1998 componeerde hij Tombeau pour Ton de Leeuw voor vier mannenstemmen, waarvan hij later ook versies maakte voor o.a. gamba solo, cello en piano, en zelfs harp, cello en vijfstemmig koor.

Voor het Van Baerle Trio realiseerde hij een nieuwe bewerking voor piano, viool en cello, die op vrijdag 6 januari zijn wereldpremière beleeft in het AVROTROS Vrijdagconcert in TivoliVredenburg. Ik sprak Daan Manneke in 2015 naar aanleiding van een hommage-concert voor Ton de Leeuw.

Waarom wilde je bij Ton de Leeuw studeren?

‘Ton de Leeuw was een internationaal gezochte en gewaardeerde docent: vanuit de hele wereld stroomde men naar Amsterdam om compositie bij hem te studeren. Ik had in 1968 een cursus muziekesthetiek bij Olivier Messiaen gevolgd, en herkende bij De Leeuw dezelfde ondogmatische en open houding ten aanzien van het componeren. Het stond voor mij vast dat hij mijn nieuwe leraar moest worden. In ons land gold hij als eigenzinnig en onorthodox, omdat hij zich onttrok aan gangbare stijlen. Hij ontwikkelde een eigen stem, meer gericht op belichting dan op ontwikkeling.’

‘Zelf vergeleek hij zijn compositiemethode met de werking van een caleidoscoop. Het patroon lijkt dynamisch omdat het kleurenpalet voortdurend verandert, maar er komt geen enkele kleur bij, evenmin gaat er eentje af. Het is een in zichzelf ronddraaiend geheel, dat de illusie van beweging wekt. Zo schiep hij een circulaire tijdsbeleving, als een soort ‘eeuwigheid’ in een spiralen muziektrappenhuis.’

Heeft je eigen muziek raakvlakken met die van De Leeuw?

‘Ik denk het wel. Dat zit hem bijvoorbeeld in het gebruik van modaliteit in plaats van een rigide atonale systematiek. We hebben ook allebei een feeling voor vocaal, lineair denken en een ‘romaanse’ sonoriteit met lange, cantando lijnen. Ook delen we een voorliefde voor de Franse taal, die een zekere verhevenheid en monumentaliteit genereert. Ton is me zeer dierbaar, ik schreef als eerbetoon mijn Tombeau pour Ton de Leeuw 1926-1996, waarnaar in 2015 ook een cd vernoemd is met een versie voor cello en piano.’

Een muziekjournalist schreef hierover: ‘Daan Mannekes Tombeau pour Ton de Leeuw sluit naadloos aan bij de impressionistische klanken van Ravel. In slechts enkele minuten roept hij een wereld vol licht melancholieke herinneringen en droombeelden op, opgetekend in zachte, warme kleuren.’

Ik ben benieuwd hoe de versie voor piano, viool en cello gaat klinken in de uitvoering door het Van Baerle Trio van Hannes Minnaar, Maria Milstein en Gideon den Herder. Zij plaatsen Tombeau pour Ton de Leeuw naast pianotrio’s van Beethoven, Ravel en Tristan Keuris.

 Het concert wordt live uitgezonden op Radio 4.
Foto Van Baerle Trio: Marco Borggreve

Fonds Podiumkunsten handhaaft subsidiestop Cappella Amsterdam

‘Utterly mesmerizing and enchanting’, schreef de New York Times over de cd met Kanon Pokajanen van Arvo Pärt die Cappella Amsterdam onlangs uitbracht. De gezaghebbende krant plaatste deze in de top 20 van beste klassieke cd’s wereldwijd van 2016. Toch blijft het Nederlandse Fonds Podiumkunsten bij zijn besluit dit internationaal vermaarde topkoor geen subsidie te geven. Volstrekt onbegrijpelijk.

Koor van wereldformaat

Onder dirigent Daniel Reuss is Cappella Amsterdam namelijk uitgegroeid tot een koor van wereldformaat. In november 2016 werd de dirigent vanwege zijn enorme verdiensten geridderd. Het koor trekt de aandacht met avontuurlijke concerten en gaat dwarsverbanden aan met andere ensembles. Het is tevens een van de initiatiefnemers van het gerenommeerde korenfestival Tenso Days. Jonge componisten krijgen ruim baan, maar ook Nederlandse grootmeesters als Ton de Leeuw en Daan Manneke worden gekoesterd. Opheffing zou een grote aderlating voor het Nederlandse muziekleven betekenen.

Het koor onderzoekt de mogelijkheid van juridische stappen.

Uit het persbericht:

‘Bestuur en directie onderzoeken op dit moment de mogelijkheden tot verdere (juridische) stappen. Tegelijkertijd zet het koor met ondersteuning van particulieren, publieke en private fondsen de activiteiten voort. Gezien het aanzien van Cappella Amsterdam in de Nederlandse en internationale muziekwereld, de (inter)nationale samenwerkingsverbanden en de betekenis van het koor voor de ontwikkeling van en talentontwikkeling in de internationale koormuziek, is het ondenkbaar het koor op te heffen. Cappella Amsterdam wil blijven zingen en zijn toekomstplannen doorzetten!’

Surf voor meer informatie naar Cappella Amsterdam.

#CappellaAmsterdam #DaanManneke #DanielReuss #FondsPodiumkunsten #TonDeLeeuw

#Corona-classics 3: Hannes Minnaar plays Bach & Manneke

Hannes Minnaar (c) Simon van Boxtel

Hannes Minnaar is in luck. His #corona tour with Bach’s Goldberg Variations starts on July 1, the exact day when the maximum of a hundred visitors per concert is released. – Provided the concertgoers keep a distance of 1.5 meters et cetera. So the Grote Kerk in Zwolle can admit considerably more people than expected, but even so the concert is already completely sold out. The lucky ones who have obtained a ticket will also be treated to the world premiere of Gedanken zu Bach by Daan Manneke.

Manneke composed this by way of a prelude to the Goldberg Variations, at the special request of Hannes Minnaar, whose name does not immediately trigger associations with contemporary music. ‘But I’ve always been interested in it’, says the young pianist. ‘As a teenager I played music by composers such as György Ligeti, Simeon ten Holt and JacobTV, on my own initiative!’ – This changed when he enrolled at the Amsterdam Conservatory: ‘During my studies the emphasis was on the classical-romantic repertoire.’

Piano virtuoso

In 2010 his career gained momentum when he won third prize in the Queen Elisabeth Competition. ‘As a result, I was naturally cast into the role of classical piano virtuoso and invited to play concertos by Beethoven, Chopin and Rachmaninov. Fantastic repertoire, but with an impressive performance history that weighs heavily on one’s shoulders. Paradoxically however, the interpretations of all those phenomenal predecessors had an inspiring effect on me. Through all the doubts I discovered more and more my own voice. Meanwhile my love for contemporary music never stopped.’

As part of his debut in the series Master Pianists in 2019, he performed three movements from Vingt regards sur l’Enfant-Jésus by Messiaen. ‘It fitted in perfectly with my programme, in which I also played music by César Franck. Moreover, I had wanted to play something by the early Messiaen for a long time. Like “Le Baiser de l’Enfant-Jésus” in which we are totally immersed in a beautiful, (almost?) kitschy soundworld, without a trace of irony or guilty pleasure. It simply is loving fascination for a number of melodious chords with a paradisiacal effect. This piece made me wonder what music actually is. It only works if you completely surrender to it.’

Tombeau pour Ton de Leeuw

In the repertoire of his Van Baerle Trio we also find Tombeau pour Ton de Leeuw by Daan Manneke, who studied shortly with Messiaen. Yet Minnaar emphasizes he hears no references to the music of the French grandmaster. ‘In Tombeau pour Ton de Leeuw, Daan Manneke’s love of Renaissance and early Baroque music shines through. The gesticulation is gamba-like, graceful, with modal rather than tonal harmonies. That goes for much of his music, by the way.’

Thanks to this piece, Minnaar met the composer in person. ‘Coincidentally, we are strongly connected through our roots in Zeeland. My father was born and raised in the same village as Daan, Kruiningen – near Yerseke where I grew up myself. Before my father was born, Daan came to my grandparents’ house, where he taught my older uncles and aunts how to play the piano. My own first piano teacher was a sister of Daan’s wife. Despite all this common ground, it took until the performances of Tombeau pour Ton de Leeuw before we finally came into contact with each other.’

Bach chorale

In 2018, on the occasion of Manneke’s eightieth birthday, Minnaar played the premiere of his piano cycle Grand Archipelago. The 50-minute piece was written for six different pianists. ‘The six of us sat on stage, listening to each other. In turn we played the movement that was dedicated to us, a wonderful and unique experience. The piece he’d written for Jelena Bazova contained literal quotations from a Bach chorale, to which Daan gave a special, personal twist.’

Minnaar was impressed and asked Manneke to write a solo piece with Bach references for him. ‘Fortunately he reacted positively, and gradually my idea took shape. I was planning a tour with the Goldberg Variations in 2021 and thought it might be interesting to programme the new composition as an introduction to the Goldberg Variations. Daan agreed.’

‘But then this “corona tour” suddenly popped up. Fortunately Daan had already started composing during the crisis, and he succeeded in completing his piece just in time. It takes only about ten minutes, but consists of six movements that together form a whole, a kind of mini Archipelago. In the heart (movement 3) is an intensely sad Aria/Ayre, in which the harmonies of the Bach chorale ‘Ach wie flüchtig, ach wie nichtig’ are played by the left hand, while the right hand quotes fragments from ‘Flow my tears’ by John Dowland.’

‘The music around this is totally different, including a berceuse and two toccatas. The composition ends with a powerful dominant chord that acts as a colon for G major, the key of the Goldberg Variations. I am very happy with it. Gedanken zu Bach really reflects our times and fits into the programme wonderfully.’

Liked my post? Your support is welcome!

The concert in Waalse Kerk of 6 August was streamed live, and is now on YouTube. At the request of Daan Manneke, Hannes place his Gedanken zu Bach not before the Goldberg Variations, but after Variation 15. It works beautifully. (Manneke starts at 39:24).

#Bach #corona #DaanManneke #GedankenZuBach #HannesMinnaar #OlivierMessiaen