𝗧𝗿𝘂𝗺𝗽 𝗽𝗹𝗮𝗮𝘁𝘀𝘁 𝘀𝘁𝗮𝗻𝗱𝗯𝗲𝗲𝗹𝗱 𝘃𝗮𝗻 𝗖𝗵𝗿𝗶𝘀𝘁𝗼𝗳𝗳𝗲𝗹 𝗖𝗼𝗹𝘂𝗺𝗯𝘂𝘀 𝘃𝗼𝗼𝗿 𝗪𝗶𝘁𝘁𝗲 𝗛𝘂𝗶𝘀: '𝗪𝗼𝗿𝗱𝘁 𝗵𝗶𝗲𝗿 𝗮𝗹𝘀 𝗵𝗲𝗹𝗱 𝗴𝗲ë𝗲𝗿𝗱'

Op het plein voor het Witte Huis is een standbeeld van de Italiaanse ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus geplaatst. De actie is onderdeel van het ideologische campagnebeleid van de Amerikaanse president Donald Trump.

https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5581270/trump-standbeeld-columbus-witte-huis

#Trump #ChristoffelColumbus #WitteHuis

Toerist in Sevilla

Sevilla! Het is de laatste stad in onze Spaanse zwerftocht, want morgenochtend begint terugreis. Ik ben eind jaren tachtig hier geweest, kort na de ontdekking van de Lex Irnitana (de meest complete versie van de Romeinse gemeentewet), die hier in het museum zou zijn. Een paar dagen daarvoor had ik de plek bezocht waar de bronzen tabletten waren gevonden. Ze bleken destijds echter niet aanwezig in Sevilla, maar zouden worden geëxposeerd in Madrid. Toen ik later daar aankwam, bleek de tentoonstelling nog niet geopend. Nu ik opnieuw in Sevilla ben, is het plaatselijke archeologische museum gesloten. Dat wisten we al vóór we de reis planden, dus dit is geen teleurstelling.

Stad aan een rivier

En we hebben gewoon een leuke dag gehad. Zoals de trouwe lezers van dit narcistische winterfeuilleton weten, staat deze reis een beetje in het teken van de Oudheid en de Arabische Middeleeuwen, en daarover valt in Sevilla genoeg te zien. De stad ligt aan de benedenloop van de Guadalquivir; antieke en middeleeuwse zeeschepen konden tot hier komen. (Dit is dan ook de stad waar Christoffel Columbus vertrok.) Er was dus altijd een basis voor welvaart. De vroegste geschiedenis is onduidelijk, maar de schat van El Carambolo, die ik al eens noemde, is vlakbij Sevilla gevonden.

De stad was in de Romeinse tijd een knooppunt voor de handel, werd in de zesde eeuw na Chr. een belangrijk centrum van het Chalkedonische christendom en beleefde een gouden eeuw na de ondergang van het Kalifaat van Córdoba. Achtereenvolgens heersten toen de Almoraviden en de Almohaden over El-Andalus, en laatstgenoemden maakten Sevilla in 1149 tot hoofdstad. Een eeuw later, in 1248, nam koning Ferdinand III de Heilige van Castilië de stad in.

De Almohaden

Er zijn diverse resten uit de Almohadische tijd. Na de betrekkelijke eenvoud van Córdoba en de al wat complexere decoratie van Madinat al-Zahra, zijn de muren uit deze periode helemaal rijk en verfijnd versierd.

Om te beginnen staan er her en der nog resten van de stadsmuur, met in het noorden van het historische centrum de Puerta de Córdoba. Tot mijn plezier ontdekte ik dat ernaast een ere-inscriptie was aangebracht voor de Hermenegild waarover ik onlangs blogde. Dit stuk van de stadswal was overigens eeuwen later het decor van nog een gewelddadige gebeurtenis: tijdens de Spaanse Burgeroorlog plaatsten de nationalisten hier de republikeinen tegen de muur.

Een ander deel van de Almohadische verdedigingswerken is de Torre del Oro, vlakbij de rivierhaven. Er is een museum voor de Spaanse vloot. Elders in de stad is een café, de Cervecería Giralda, ingericht in een voormalig Arabisch badhuis. Je herkent de pilaren en de koepel in een oogopslag. In de koninklijke paleizen, de Reales Alcázares, zijn her en der Arabische resten te vinden, variërend van kapitelen afkomstig uit Madinat al-Zahra in de Salón de los Embajadores via een op een Almohadisch origineel teruggaande tuin in de Patio del Crucero naar het hof van de Palacio del Yeso. Hoewel deze resten er dus zijn, is het paleizencomplex als geheel grotendeels recenter ontstaan.

Het voornaamste Almohadische erfgoed is iets anders: de Giralda ofwel de klokkentoren naast de immense kathedraal. Het is volgens een van de personages uit de Quichot een reuzin de oude minaret, bijna honderd meter hoog. De kathedraal zelf staat op de plek van de oude Vrijdagsmoskee, maar is een complete nieuwbouw uit de Late Gotiek. Het gebouw valt in de categorie “mooi maar geen Toledo”. Ik vond het leuk dat er kapellen waren ingericht voor Leander van Sevilla (over wie ik onlangs blogde) en Isidorus van Sevilla (de encyclopedist). Minder leuk was dat de kapel met het graf van Ferdinand III wegens verbouwing was gesloten. In deze kathedraal is overigens ook het graf van Christoffel Columbus.

Meer Sevilla

Sevilla heeft ook een antiquarium, dat wil zeggen dat onder een plein de archeologische resten uit de Romeinse tot en met Almohadische tijd zijn ontsloten. Romeinse huizen met mozaïeken, laatantieke huizen, een Arabische watermolen. Het is prachtig gedaan, maar wie er zonder audiotour doorheen gaat, krijgt eigenlijk geen informatie. De nieuwe tijd, net wat u zegt, maar het maakt me wat melancholiek.

Naast de kathedraal bezochten we van het christelijke erfgoed de Basílica de la Macarena, met een beroemd beeld van een huilende Maria. Helemaal aan het andere einde van het historische centrum, in het zuiden, ligt de Plaza de España. Het is het decor van enkele scènes uit het de speelfilm Lawrence of Arabia en van de Netflix-serie Kaos. Er zijn mozaïeken die de geschiedenis van Spanje verbeelden, ongeveer een eeuw oud, met vooral heel veel aandacht voor door Arabieren bestuurde steden die in handen vielen van de vorsten van Castilië of Aragón.

Het zegt veel over Spanje dat men honderd jaar geleden dacht dat de Arabier “de ander” was en men tegenwoordig een andere visie heeft op het verleden, waarbij de Arabier net zo goed onderdeel is van de Spaanse geschiedenis. Geschiedbeelden veranderen voortdurend – en het kan geen kwaad te benadrukken dat dit niet mag gebeuren omdat de politieke of culturele wind de andere kant op is gaan waaien, zoals we in Nederland zagen toen we in plaats van de Germanen de Romeinen tot canonvenster maakten. De aanpassing van een geschiedbeeld behoort een autonoom wetenschappelijk proces te zijn. Een niet selectief gegroeid databestand, gevarieerdere data, excess empirical content: dat is wat de motor achter veranderende geschiedbeelden behoort te zijn, en in Spanje is dat, zo zagen wij de afgelopen twee weken, heel aardig gelukt.

Samoerai versus Azteken

Vanouds letten historici op de interactie van culturen: wereldgeschiedenis is een achttiende-eeuws genre dat in de tijd van de Dekolonisatie de wind in de zeilen kreeg. Als zodanig is het vieux jeu. Het actuele, nog nauwelijks verkende front in de wetenschap is nu het kentheoretisch aspect van wereldgeschiedenis: de herijking van de hermeneutiek dus, noodzakelijk geworden door het inzicht dat mensen en ideeën hypermobiel zijn geweest. Evengoed zijn culturele contacten leuk voor blogjes, en vandaag gaan we naar de Filipijnen.

De Grote Ontdekkingen

Maar eerst iets anders. In 1488 rondde Bartolomeu Dias Kaap de Goede Hoop en zo’n tien jaar later bereikte Vasco da Gama India. Zo vond Europa aansluiting bij de handelsnetwerken rond de Indische Oceaan. Uiteraard waren er concurrenten: de handel met het Sultanaat Gujarat was tot dan toe een monopolie geweest van de Mammelukken uit Egypte, maar in 1509 maakten de Portugezen daarmee korte metten.

In de tussentijd had Christoffel Columbus de transatlantische zeeroute opengelegd. Hij nam een flinke hoeveelheid ziektekiemen mee naar de Nieuwe Wereld, zodat duizenden mensen stierven. Daardoor kon het kleine leger van Hernán Cortés, bijgestaan door de Tlaxcalteken, in 1521 een einde maken aan het verzwakte rijk van de Azteken.

Enkele jaren eerder, in 1513, was Vasco Núñez de Balboa de istmus van Panama overgestoken. De Europeanen stonden nu aan de Stille Zuidzee. Het was onvermijdelijk dat ze ook die zouden verkennen. In het jaar waarin Cortes Tenochtitlan verwoestte, bereikte Fernão de Magalhães de Filipijnen. Niet veel later stichtten de Spanjaarden daar, op het eiland Luzon, een kolonie. Zo kwamen de Europeanen van twee kanten tegelijk richting Zuidoost-Azië.

Brunei

Zoals de Portugezen, om handel te drijven met Gujarat, oorlog hadden moeten voeren met de Egyptische Mammelukken, zo werden de Spanjaarden op de Filipijnen geconfronteerd met het Sultanaat Brunei, in het noorden van Borneo. Verder waren er Japanse piraten. Die bedreigden de Spaanse koloniale dominantie niet wezenlijk, maar Brunei deed dat wel. Het stadstaatje had koloniale ambities richting Filipijnen en beschikte over kanonnen.

De Spanjaarden bereidden de expeditie naar Brunei zorgvuldig voor. Om zeker te zijn van goddelijke steun, nodigde gouverneur Francisco de Sande in 1577 missionarissen uit naar de Filipijnen. Militaire bijstand kwam uit Spaans Mexico: Spaanse soldaten natuurlijk, alsmede wapens, goud en 200 man die in de bronnen worden aangeduid als Indianen. Het moet gaan om Azteken. Preciezer kunnen we niet zijn, maar misschien herkennen we hier de opvolgers van de roemruchte Adelaar-krijgers of de Jaguar-krijgers. Verder beschikte De Sande over zo’n 1500 Filipino’s en 300 mensen uit Borneo.

In 1578 verklaarde De Sande de oorlog aan sultan Saiful Rijal (r.1530-1581). Die beschikte over een al even gevarieerd leger, waarin behalve soldaten uit Brunei ook huurlingen vochten, gerekruteerd uit alle landen rond de Indische Oceaan: mannen van de Malabar-eilanden, Afrikanen van de Somalische en Swahilische kusten, en Indiërs uit Gujarat. Onder die laatsten bevonden zich soldaten uit het huidige Pakistan, Mammeluks Egypte en Ottomaans Turkije.

Het Spaanse leger – we zullen het maar Spaans noemen, al waren de meeste soldaten dus Filipino’s – baande zich een weg door het oerwoud en bereikte de residentie van de sultan. Verraders lieten de Spanjaarden binnen in de stad. Bij het plunderen ging de moskee in vlammen op. Een epidemie onder de Spanjaarden stelde de sultan in staat de bezetters te verjagen, maar evengoed zag hij verder af van expansie naar de Filipijnen.

Oorlog op Luzon

Vergeleken met de expeditie naar Brunei, was de oorlog tegen de Japanse piraten minder ingrijpend. Het ging om zogeheten ronin: samoerai-krijgers die, zonder meester, voor zichzelf waren begonnen en een fort hadden gebouwd aan de noordkust van Luzon. De Spaanse gouverneur van de Filipijnen, inmiddels Gonzalo Ronquillo, liet de bestrijding over aan een ondergeschikte, Juan Pablo de Carrión. Die had aan veertig Spaanse soldaten genoeg en vulde dat aan met Filipino’s, Azteken en Borneoërs, met wie ervaring was opgedaan tijdens de expeditie naar Brunei.

De Japanners sloegen de eerste Spaanse aanval af; De Carrións manschappen moesten zich terugtrekken op rivierboten (de sampans die u kent uit Suske & Wiske). Alleen de aankomst van versterkingen redde de aanvallers van hun ondergang, en nu waren het de piraten die zich moesten terugtrekken. De Spanjaarden rukten op naar het fort, stelden hun geschut op, begonnen de beschieting, sloegen Japanse aanvallen af en veroverden het fort.

Tot zover deze koloniale oorlog. Zomaar een detail uit de complex samenhangende wereldgeschiedenis. Theoretisch weet ik wel dat culturen contact hadden. De Karthager Hanno bereikte Nok-Nigeria, keizer Augustus ontving een gezantschap uit India, kalief Harun ar-Rashid deed een olifant cadeau aan Karel de Grote. Maar dit soort contacten blijven mij verbazen – zoals het feit dat op Luzon ooit, in 1582, Azteken hebben gevochten tegen samoerai.

En verbazing is mooi. Dus dit blogje doe ik vandaag cadeau aan mijzelf – op mijn zestigste verjaardag.