De luchtbrug naar Berlijn (1)
Henry Ries’ beroemde foto van de luchtbrug naar Berlijn
Een kleine twee jaar geleden was ik een paar dagen in Berlijn. Er was een expositie over Oezbekistan. Het hoogtepunt van de reis was echter de dag waarop we fietsen huurden en een tochtje maakten langs enkele locaties uit de Koude Oorlog. Iets wat ik al heel lang wilde. Vandaag dus een blogje over de Luchtbrug.
Terug naar 1945. De geallieerden hadden Duitsland verslagen, de Duitse industrie was kapotgebombardeerd, ook andere economische sectoren waren beschadigd en de Reichsmark was niets waard. Er was tekort aan levensmiddelen, aan brandstof en vanzelfsprekend aan woonruimte. Talloze mannen waren in krijgsgevangenschap en de wederopbouw verliep heel langzaam. U kent waarschijnlijk de filmbeelden wel van de Berlijnse vrouwen die de gebombardeerde stad aan het opruimen zijn.
Munthervormingen
Stalin wilde vooral herstelbetalingen om de eveneens vernietigde Sovjet-economie te herstellen; de communisten wilden Duitsland ook integreren in hun eigen systeem, de planeconomie. De westelijke machten wilden daarentegen vrije handel en wilden daarom monetaire hervormingen. Drie jaar lang waren de diplomaten aan het bakkeleien, wat de snelheid van de wederopbouw niet bepaald bevorderde. In maart 1948 werd duidelijk dat men er niet uit kwam. Dat was feitelijk het einde van de samenwerking tegen Hitler-Duitsland en het begin van de Koude Oorlog.
Op 20 juni 1948 vervingen de westelijke machten overal in hun bezettingszones, behalve in Berlijn, de Reichsmark door de Duitse Mark. Dit betekende dat mensen hun Reichsmarken nog snel probeerden uit te geven in de Sovjet-sector, zodat de Sovjets op 23 juni besloten hun eigen mark in te voeren, ook in Berlijn. In heel Berlijn. Toen de westelijke geallieerden dat onaanvaardbaar noemden, besloten de Sovjets op de avond van 23 juni dat ze West-Berlijn zouden dwingen tot aanvaarding van hun nieuwe munt, die bekend kwam te staan als Oostmark. Pressie leek een werkbaar politiek middel in de uitgeputte stad.
Op de volgende dag, vandaag zevenenzeventig jaar geleden, voerden de westelijke mogendheden de Westmark in voor de westelijke sector van Berlijn. Niet zonder reden, maar ook niet zonder hypocrisie, verklaarden de leiders van de SED (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, de communistische partij van wat later Oost-Duitsland zou heten) dat de westelijke maatregel de stad zou verdelen. In het westen zag men de Duitse mark daarentegen als een middel om de Duitse economie te integreren in de westelijke wereld en als garantie voor de economische en, als het even kon, ook de burgerlijke vrijheden.
Blokkade
Diezelfde 24 juni kan gelden als het begin van de blokkade. Het allereerste dat men er in West-Berlijn van merkte, was het uitvallen van de elektriciteit. De Sovjets sneden de stad af, niet om de West-Berlijners uit te hongeren maar om hen te dwingen zich in het oosten te registeren en hun inkopen te doen. Kolen vormden aanvankelijk geen probleem. Het was immers het begin van de zomer en er hoefde niet te worden gestookt. De voedselvoorraden waren problematischer – vooral groente – en dus kwam er een luchtbrug om de stad te voorzien van alles wat nodig was.
Het boek waarmee Walter Lippmann de term “Koude Oorlog” bekend maakte.
In de volgende maanden brachten de westelijke geallieerden eindeloze hoeveelheden levensmiddelen, brandstoffen en bouwmaterialen, naar West-Berlijn. Het zou nooit voldoende zijn: veel Berlijners raakten ondervoed en er werd gehamsterd. In mei 1949 kwam een einde aan de blokkade, waarover in een volgend blogje meer.
De betekenis van de Luchtbrug is, zoals gezegd, dat de Koude Oorlog begon. In deze maanden verdiepte de scheiding tussen Oost en West zich. In Berlijn kwamen twee politiekorpsen, twee gemeenteraden, twee burgemeesters, en twee militaire sectorcommandanten. In het westen groeide de NAVO en in het oosten groeide, enkele jaren later, het Warschaupact.
[wordt vervolgd]
#Berlijn #BerlijnseLuchtbrug #BlokkadeVanBerlijn #communisme #Duitsland #GrootBrittannië #JosephStalin #KoudeOorlog #NAVO #OostDuitsland #SovjetUnie #VerenigdeStaten #WestDuitsland
Kuuke's Sterrenbeelden
RTL Nieuws
Henk Prins
Jona Lendering
Tom Zijlstra
