Wouter ter Braake – smachtende zielen

Gedurende de laatste weken van het jaar 2024 her-publiceerden we teksten en beeldmateriaal van onze auteurs, In de eerste weken van 2025 gaan we daar mee door. Hieronder een tekst van Wouter ter Braake, eerder gepubliceerd op 4 augustus 2019.

Op 11 juli genoot ik van de tweespraak in het Boeddhistisch Dagblad van Rob van Boven en Luuk Mur over …’van daadkracht tot ongezond egoïsme’. Luuk Mur stelt onder meer: ‘Onze overlever leeft op basis van aannames en overtuigingen. Eigenbelang overschreeuwt op een gegeven moment het gemeenschappelijke belang. Leefde het natuurlijke kind nog vol vertrouwen, de overlever is argwanend, wil gelijk hebben, manipuleert, speelt machtsspelletjes’.

Tussen ‘overleven’ en ‘leven als onderdeel van een groter geheel en van betekenis zijn’ kan ons natuurlijke kind (het zoekende, spirituele wezen) een brug slaan. Maar welke wegen te kiezen en hoe vaak gaan mensen een heilloze afslag op? Deze gedachten en vragen dienden zich aan toen ik in de Volkskrant een artikel las over The New Tantra (opgericht door goeroe Alex Vartman). In dezelfde periode volgde ik een uitzending bij de VPRO over de voormalige sekte, de Branch Davidians, een sekte in de greep van de zelfverklaarde profeet/goeroe, David Koresh.

Ik las over en zag volgelingen die smachten naar ‘vervulling’. Als ik hoor of lees waarom zij achter een profeet of een goeroe aanlopen en deze blindelings gaan gehoorzamen, word ik geconfronteerd met hun pijn van existentiële leegte, met hun levenspijn. Leegte en pijn die vergezeld gaan van verlangen en van vragen. Lastige vragen. Vragen naar de zin van lijden, vragen naar de zin van het bestaan. Vragen naar betekenis. Want de mens wil niet alleen overleven, maar ook aan zijn leven betekenis geven en deze vervullen.

De zoektocht naar betekenisgeving is, in mijn ogen, primair een naar binnen gericht proces. Het verlangen naar levensvervulling en het loslaten van de eenzijdige fascinatie van het ego op ‘hebben en beleven’, maakt evenwel angstig. Deze angst sublimeert zich regelmatig in het zoeken naar sterke, hoopvolle boodschappen.

In de voorbeelden uit de Volkskrant en de VPRO-serie zie ik mensen keuzes maken om betekenis en pijnverlichting te zoeken bij een religieuze sekte met leef- en handelingsregels, bedacht en gepredikt door een ‘goeroe’, vaak een sterke ‘spirituele’ man. Een man met verbaal geweld en in uiterste consequentie (bij verzet tegen onderwerping) fysiek geweld.

Zo wordt wat een naar binnen gericht proces zou kunnen zijn, omgebogen naar het richten van het bewustzijn op een religieus stelsel en/of een set leef- en handelingsregels, met daarbij het afwijzen van alles dat buiten de gepredikte kaders valt.

Wat dat betreft zijn zelfbenoemde goeroes (zoals Alex Vartman, David Koresh) ‘spirituele’ evenknieën van dictators en autocratische machthebbers in de grotere politieke werkelijkheid. Ook de laatsten kennen aanhangers die hen blindelings volgen en geloven in hun ‘great story’s’. Verhalen die het verlangen naar vervulling lijken te stillen en lijken te werken als balsem voor gepijnigde zielen.

Tot de roes naar de achtergrond verdwijnt. Dan zijn daar weer de vragen. Lastige vragen. Vragen naar betekenis.

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#betekenisgeving #goeroe #LuukMur #RobVanBoven #Tweespraak #volgeling #WouerTerBraake
#betekenisgeving #goeroe #LuukMur #RobVanBoven #Tweespraak #volgeling #WouerTerBraake

De rol van spirituele vrienden op het vipassana-pad

Eens verbleef de Verhevene onder de Sakya’s, in een marktstadje genaamd Nagaraka.

Toen dan begaf de eerwaarde Ananda zich naar de Verhevene. Bij hem gekomen groette hij hem eerbiedig en zette zich ter zijde neer. Ter zijde gezeten sprak de eerwaarde Ananda de volgende woorden tot hem: ‘Dit is de helft van het heilig leven, Heer, namelijk het hebben van goede vrienden, het hebben van goede metgezellen, het hebben van goede vertrouwelingen.’

‘Zeg dat niet, Ananda, zeg dat niet! Het is het hele heilige leven, namelijk het hebben van goede vrienden, het hebben van goede metgezellen, het hebben van goede vertrouwelingen.’

(Samyutta-Nikaya; 45.2)

Welke rol vervullen spirituele vrienden op ons vipassana-pad en hoe hebben we dat georganiseerd? Deze vragen kwamen bij mij op naar aanleiding van een idee om een retraite zonder leraren te organiseren.

Kalyana mittata

In de oosterse Theravada-traditie van het boeddhisme, meer specifiek de traditie die zich baseert op de Pali-canon, wordt gesproken over ‘kalyana mitta’. Kalyana mittata betekent zoiets als spirituele vrienden, wijze vrienden, deugdzame vrienden, bevrijde vrienden, verlichte vrienden. Wie zijn dan die spirituele vrienden:

Monniken en nonnen

In landen waar het Theravadaboeddhisme actief beleden wordt, ondersteunen monniken en nonnen als spirituele vrienden de lekengemeenschap. Die spirituele ondersteuning is er door het aanvaarden van offerandes, het chanten van boeddhistische teksten, het geven van een luisterend oor en het geven van spirituele adviezen. Het is een beetje zoals katholieke priesters en kloosterlingen hier hun werk doen. Vanuit het perspectief van vipassana-meditatie is het verder goed om te beseffen dat slechts 5% van alle kloosterlingen mediteert. Het begrip ‘sangha’ verwijst in de Theravada-landen direct naar de monniken en nonnen als geheel.

De meditatieleraar

Binnen de vipassana-beweging hier in het Westen zijn er wel monniken en nonnen actief, maar veruit de meeste vipassana-leraren zijn leek en anders dan in het Oosten voor een groot deel vrouw. Er is veel meer sprake van een ‘leken-sangha’ met nadruk op meditatie. De vipassana-meditatietraditie hier in het Westen wordt daardoor gekleurd en door de verticale invulling van de spirituele vriendschap, de leraar – leerling relatie.

Parallel aan deze ontwikkeling zie je in het Westen dat boeddhistische tradities niet één op één overgenomen worden. Tibetaanse en zen-tradities worden nog het meest één op één overgenomen. De vipassana-beweging in het Westen is weliswaar voortgekomen uit de Theravada-traditie, maar bestaat uit invloeden vanuit alle boeddhistische tradities. De meeste vipassana-beoefenaren staan open voor een grote diversiteit aan spirituele bronnen. Meditatie wordt vermengd met yoga, tai chi, massage, hardlopen, enzovoort. Mediterenden bezoeken leraren uit alle tradities. De Dalai Lama mag dan niet de paus zijn van alle boeddhisten, hij heeft wel veel invloed op vipassana-beoefenaren. Wie heeft er niet een of meer boeken van hem in de kast staan? Hetzelfde geldt voor andere leraren uit de Tibetaanse en de zen-traditie. Daardoor wordt er heel gemakkelijk over filosofische en soms fundamentele verschillen tussen boeddhistische tradities heen gestapt. Zo worden de begrippen ‘Boeddha-natuur’ afkomstig uit de zen-traditie en ‘boddhisattva-gelofte’ afkomstig uit de Tibetaanse traditie gebruikt door vipassana-leraren.

Deze diversiteit aan invloeden kan weldadig werken, mits het de verdieping niet in de weg zit. Er is echter een aspect dat heel nadrukkelijk post heeft gevat in het samenkomen van de boeddhistische tradities in het Westen: de goeroe. Iemand bewust of onbewust als een goeroe zien, versterkt nog meer de leraar-leerling verhouding. Een goeroe wordt al snel als ‘heilige’ gezien, met alle consequenties van dien. Door deze preoccupatie met de leraar verliezen we soms ons kritisch vermogen, ons stilstaan bij onze eigen ervaring, maar ook het contact met onze andere vrienden op het pad kan behoorlijk verstoord worden. De vipassana-leraar Sayadaw U Pandita weet het mooi te verwoorden : “A teacher’s personality can be like honey but unless it’s free and not sticky the fly will die. So the method of freedom should exceed attraction to personalities.”

Het is een echte uitdaging voor een leraar om de verticale manier van interpreteren van spirituele vriendschap om te buigen naar een horizontale. Om het maar eens anders te formuleren: als de koning niet toestaat dat anderen ook koning worden, blijft een onevenwichtige machtsverhouding intact. De uitdaging en het doel binnen de vipassana-gemeenschap: de leraar en de leerling die elkaar zien als metgezellen op het pad, met alle openheid en kwetsbaarheid die daarbij komt kijken. Metta, karuna, mudita en upekkha avant la lettre.

Vrijheid, gelijkheid en broederschap

Er zijn ontwikkelingen waarbij er meer nadruk komt te liggen op horizontale spirituele vriendschap. De Utrechtse sangha, die in deze Simsara genoemd wordt, is daar een mooi voorbeeld van. Bij toerbeurt begeleidt een van de deelnemers van de groep de meditatie-avonden. Deze manier van werken kan een geweldige aanvulling zijn op het verticale leraar(goeroe)-leerling model. In bepaalde meditatie-retraites wordt er naast Dhamma-talks ruimte ingelast om met elkaar de ervaringen te delen in kleine groepjes. Insight Dialogue is ook een fraaie manier om elkaar te ondersteunen. En er zijn zit-groepen die geen leraar/vaste begeleider hebben, maar wel elkaar ondersteunen door samen te mediteren en uit te wisselen. In de VS heeft de vipassana-gemeenschap wat handvatten ontwikkeld om zo’n groep van spirituele vrienden op te zetten, de zogenaamde kalyana mitta groups. Informatie kun je onder andere vinden bij Spirit Rock (Spirit Rock Meditation Center Kalyana Mitta – Spirit Rock – An Insight Meditation Center)

Spirituele vriendschap in balans

Voor de balans tussen verticale en horizontale kalyana mitta zou het goed zijn om vanuit de vipassana-gemeenschap (Simsara) met enige regelmaat een kalyana mitta-retraite te organiseren, een retraite zonder leraar, met spirituele vrienden, waarbij een ieder in gelijke mate verantwoordelijk is voor het elkaar ondersteunen in de retraite. Voor het slagen van zo’n retraite is het wel handig als iemand de organisatie op zich neemt en het lijkt me noodzakelijk dat de deelnemers een behoorlijke basis gelegd hebben in de vipassana-meditatie.

Wie zijn jouw spirituele vrienden? Heb je ervaring met het mediteren zonder leraar, in een meditatiegroep(je) of een retraite? Zou je deel willen nemen aan een retraite met ervaren vipassana beoefenaren? Laat het ons weten. Bron SIMsara, magazine oktober 2024. Een uitgave van de stichting Inzichts Meditatie. Meer informatie https://www.simsara.nl

 

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#goeroe #hardlopen #heilige #InsightDialogue #kalyanaMittaGroups #karuna #massage #metgezellenOpHetPad #metta #monnikenEnNonnenAlsSpiritueleVrienden #muditaEnUpekkha #onevenwichtigeMachtsverhouding #SayadawUPandita #TaiChi #vipassanaBewegingInHetWesten #VS #yoga
#goeroe #hardlopen #heilige #InsightDialogue #kalyanaMittaGroups #karuna #massage #metgezellenOpHetPad #metta #monnikenEnNonnenAlsSpiritueleVrienden #muditaEnUpekkha #onevenwichtigeMachtsverhouding #SayadawUPandita #TaiChi #vipassanaBewegingInHetWesten #VS #yoga