Accueillir le présent avec plénitude
#acceptation #citation #PhilipKapleau #sérénité #YasutaniRoshi #zen

« Il est naturel et louable de désirer une vie plus pleine et plus heureuse. Ce qui ne l’est pas, c’est de mépriser votre état actuel en aspirant à un état plus exaltant. En vous donnant entièrement à ce que vous faites, vous pouvez accéder à un état d’esprit plus profond et plus riche. »
– Yasutani-roshi, dans Philip Kapleau, Les trois piliers du zen, Paris : Éditions Almora, 2006, p. 196

Edel – Wat helpt

Je hebt een andere cultuur nodig om je bewust te worden van je eigen cultuur. Door de confrontatie met het boeddhisme werd het mij steeds duidelijker hoe wij hier in het Westen geobsedeerd zijn door twee vragen: ‘wat is de waarheid?’ en ‘wat moet?’. Het lijkt zo vanzelfsprekend. Is er iets belangrijker dan dat? Maar het boeddhisme heeft aan deze twee vragen nooit veel belang gehecht. Het boeddhisme is veel meer bezig met de vraag: ‘wat helpt?’

Al deze vragen zijn niet volledig onafhankelijk van elkaar. De waarheid spreken, het juiste spreken, is ook in het boeddhisme belangrijk. Maar er zijn twee soorten waarheid. Als iemand zegt dat het mooi weer is, en je kijkt door het raam en je ziet de regen stromen, dan is dat duidelijk niet de waarheid. Maar als iemand zegt: ‘In den beginne schiep God hemel en aarde’ dan helpt het niet om door het raam te kijken. Er zijn toetsbare waarheden en niet-toetsbare, ultieme waarheden.

Ultieme waarheden worden in het boeddhisme met grote argwaan bekeken. Ze kunnen een belangrijke bron van lijden worden. Kijk maar naar de vele ideologische conflicten in de wereld. Toetsbare waarheden zijn niet absoluut maar relatief. Er zijn conventies over wat de woorden betekenen. Ik herinner me hoe op reis in Hangzhou, een van de mooiste en meest idyllische plekken in China, iemand ons aansprak en zei: ‘Jullie hebben geluk, het is mooi weer vandaag’. Het was grijs en mistig, en de lucht was vochtig, net niet genoeg om het motregen te noemen. Maar blijkbaar kan het daar verzengend heet worden als de zon doorbreekt. Dat was hun visie op mooi weer.

Waarheid duldt geen tegenspraak. Er kunnen geen twee verschillende waarheden en geen twee verschillende wetten zijn. Maar op de vraag ‘wat helpt?’ zijn ontelbaar veel antwoorden mogelijk. Het hangt af van de persoon, de plaats, het ogenblik, de cultuur … Dat verklaart dan ook de enorme veelvormigheid van het boeddhisme.

Jon Kabat-Zinn vertelde hoe hij aan een oude Chinese zenmeester ging vragen of het wel oké was om mindfulness te introduceren in een ziekenhuis, zonder boeddhistische context. Als hij het over de Boeddha zou hebben, zou dat wellicht mensen afschrikken. Het laconieke antwoord van de zenmeester was: ‘Drop the Buddha’. MBSR is dus geen boeddhisme, maar het verhaal is wel héél boeddhistisch. Het gaat niet over de waarheid maar over wat helpt. Dus als de Boeddha daarbij in de weg zit: ‘Drop the Buddha’.

Jon Kabat-Zinn vertelde mij ook, over zijn eerste ontmoeting met de Dalai Lama. De nacht ervoor had hij geen oog dichtgedaan. Wat als de Dalai Lama zijn werk met mindfulness niet oké zou vinden? De eerste vraag die de Dalai Lama hem stelde was: ‘Helpt het mensen?’ Als je naar het boeddhisme kijkt vanuit de vraag: ‘wat helpt?’, dan valt veel op zijn plaats. En veel discussies in de trant van ‘wat zegt het boeddhisme over …’, verliezen hun betekenis.

Vastklampen aan ultieme waarheden kan een grote bron van conflicten en lijden worden. In de Palicanon heet het ‘een wildernis van meningen, die gepaard gaat met lijden’. En ook in andere boeddhistische tradities: de mahayana sutra’s, de prajnaparamita-literatuur, de koans … ze ontwikkelen allemaal hun eigen literaire stijl om ultieme waarheden te ondermijnen.

Ook hier blijft de vraag ‘wat helpt?’ De Boeddha zal maar heel zelden iemands common sense ondermijnen. Meestal helpt dat niet. Als Vachagotta hem vraagt of er een zelf is, dan weigert de Boeddha te antwoorden. Als Ananda hem achteraf verbaasd vraagt waarom, antwoordt de Boeddha: ‘dan zou ik hem alleen maar in de war gebracht hebben’.

De zenkoans daarentegen, gaan er frontaal tegenaan. Maar zen situeert zich in een context waarin ook veel andere boeddhistische teksten en praktijken aanwezig zijn. In een Chinees chanklooster reciteren de monniken ook de naam van Amitabha buddha en zingen ze mantra’s en dharani’s. Zen daaruit lostrekken is niet altijd hulpvol.

Ooit was Philip Kapleau’s ‘Three Pillars of Zen’ de te lezen zenklassieker. Hij vertelt over zijn verbazing bij zijn eerste bezoek aan Japan, hoe een zenmeester boog voor een beeld. ‘De oude zenmeesters spuwden op beelden, waarom buigt u ervoor’, riep hij uit. De zenmeester antwoordde nuchter: ‘Als je er liever op spuwt spuw je, ik buig liever.’ Zen is op een vreemde manier in het Westen binnenkomen. Maar ook dat ging over de vraag wat hielp, op dat ogenblik in die context.

In een klooster in Azië vind je honderden beelden, boeddha’s en bodhisattva’s, monsters en demonen. Een figuur die mij de laatste keer erg opviel was Dizang bodhisattva. Ik ging erover lezen en leerde hoe Dizang tijden de Tang dynastie de bodhisattva van de Chinese onderwereld werd. Er was in die periode een opvatting ontstaan dat de overledenen in de onderwereld berecht werden door tien rechters om vandaar naar hun volgende bestemming gezonden te worden, vaak een van de vele hellen. We kunnen dat gemakkelijk afdoen als pure superstitie. Maar: wat helpt?

Het boeddhisme van die tijd plaatste Dizang in die onderwereld. Ng Zhiru noemt hem in zijn boek hierover: ‘A ray of light in the Ten Kings’ dark courts’. In beelden en verhalen wordt verteld hoe Dizang clementie kon verkrijgen. Hoe hij aanzette tot mededogen voor de veroordeelde, maar ook van de veroordeelde voor de mensen die hij in zijn leven onheus behandeld had. En die boodschap bereikte ook de nabestaanden, die hoopten op een goede bestemming voor hun overleden voorouder.

Wil dat zeggen dat wij nu ook in de duistere Chinese onderwereld met zijn strenge rechters moeten gaan geloven? Uiteraard niet. Evenmin als we hier moeten geloven in de Indische visie op reïncarnatie. Wat daar hielp, helpt daarom hier niet.

Aan ons om telkens opnieuw de vraag te stellen en te beantwoorden: wat helpt?

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#DropTheBuddha_ #Dizang #JonKabatZinn #juistSpreken #MBSR #PhilipKapleau #watHelpt
#DropTheBuddha_ #Dizang #JonKabatZinn #juistSpreken #MBSR #PhilipKapleau #watHelpt

Wat is zenboeddhisme?

Helaas, dat  kan ik niet zeggen noch schrijven. Het enige wat ik kan zeggen: het is te vinden. Ik ben er naar op zoek gegaan, Dogen is er naar opzoek gegaan, velen zijn er naar op zoek gegaan. Ik heb het hier over dat wat Boeddha gevonden heeft. In geschriften word gesproken dat hij zes jaar lang onder een boom mediteerde, zichzelf uithongerde. Bodhidharma zat negen jaar lang tegenover een muur, in Tibet lieten monniken zich drie jaar inmetselen. Waarvoor? Om te ontdekken dat ze van af het begin af aan al Boeddha waren?

Ik weet niet wat hun drijfveer was, maar de mijne was: ‘Echt is echt en Coke is Coke’. En mijn tweede sutra was ‘Liever naakt dan namaak.’ Deze spreuken had ik al op mijn 17e geadopteerd. Vanaf die tijd ben ik ook bezig geweest om dat wat echt is, geen namaak is te zoeken. En zo als velen ben ik vaak gedesillusioneerd geraakt. Ik dacht ‘het’ gevonden te hebben en het verdween als los zand tussen mijn vingers. Pas rond mijn dertigste had ik een ontmoeting met wat echt was: zen. Het stelde niet veel voor, maar…het was echt en ik wist dat er van af dat moment geen weg terug meer was.

Ik had van deze ontmoeting honger naar meer gekregen, zoveel meer dat ik mijzelf op een gegeven moment  terug vond in een Japans klooster. Het zenboeddhisme was op mijn lijf geschreven, het ging buiten geschriften om en het was nihilistisch, geen zinloze rituelen, voorschriften, geboden, verboden, enz. en bovenal geen sociale controle. Althans, dat was mijn Europese ervaring. Het dagprogramma in het klooster was strikt- twee maal per dag een tempeldienst met buigingen, knievallen, gezangen, enz. Zelfs de maaltijden werden ceremonieel gegeten. Maar erger- je werd geacht te buigen voor bijna elk beeld waar je langs liep. Ik was in de veronderstelling dat deze rituelen door de kloosterleiding werden opgelegd, en het was dan ook een schok toen ik tot de ontdekking kwam dat ik hier zelf voor gekozen had, voor zover jezelf iets kunt kiezen.

Ik had (dharma)-honger, je vindt na lang zoeken een tafel afgeladen met dharma-gerechten en daar zitten zaken tussen zoals spruitjes, spinazie, gerechten die een peuter-boeddha niet lekker vindt. Maar je zit in een Japans klooster, en de Japanners hebben een “wij-cultuur” dus er word alles aan gedaan om je overal in te betrekken en op een gegeven moment vind je spruitjes lekker. En een hele poos later snap je dat de boeddhistische schijf van vijf een evenwichtige spirituele groei bewerkstelligt. En nog veel later besef je dat je uit een boeddhistische school komt met een hele lange traditie. Toen ik in ‘86 naar Japan ging had ik het boek “De drie pijlers van zen” in mijn rugzak zitten Ik had het boek in Nederland al gelezen maar een Japans plaatsje dat Obama heet en iemand die Daiun Roshi word genoemd zegt je niet zo veel. Als je dan met je rug tegen de stupa op het kerkhof leest ‘Obama’…dan denk je, verrek dat is hier. Een wandeling van nog geen vijf minuten en je staat in het klooster waar Philip Kapleau met zijn neus naar de muur heeft gezeten, dat hij steun heeft gehad aan degene waar ik nu les van krijg. Zo’n boek krijgt opeens veel meer waarde, het verandert van een interessant boek in een reisgids.

In het interview laat Kapleau zich in scherpe, niet mis te verstane bewoordingen uit over de westerse zenpraktijk. De ware corruptie is niet seks, geld of macht, zegt hij, maar het aanpassen en vereenvoudigen van de lesmethodes. In de transmissie naar het Westen sluipen compromissen in die de kwaliteit van het zenboeddhisme hier aantasten. Leraren weten kwalijke maatschappelijke invloeden niet voldoende te weerstaan en zijn daardoor niet het toonbeeld van onberispelijkheid dat je in Japan tegenkomt.

Nu besef ik uit wat voor school ik kom. Kapleau staat veel dichter bij mij dan ik besef heb. Nu zit ik niet in over die onberispelijkheid, zeker niet wat de Amerikaanse puriteinen onder onberispelijk verstaan. Maar wel het aanpassen en vereenvoudigen van de lesmethode. Tangen Roshi, mijn leraar, klaagde er over dat buitenlanders bezwaar maakten tegen de  Kyosaku. Dit is een één meter lange lat van ongeveer vijf centimeter breed waarmee tijdens intensieve trainingsperiode geslagen word op de monnikskapspier van de leerling. Hij was genoodzaakt hier een oplossing hiervoor te vinden- die was dat diegene die niet geslagen wilde worden een kruis van plakband achter zich kreeg geplakt. Zo kon de jikido zien wie niet geslagen wenste  te worden. Zeker tijdens intensive trainingsperiode is dit een essentieel onderdeel van de training. Wij in het westen associëren het met geweld, straf, enz. Maar het is een hulpmiddel om  barrières op je pad te doorbreken. En geloof me, een klein tikje voel je niet, je kunt zo hard slaan dat de stukken hout door de zendo vliegen. En diegene die geslagen is buigt als dank omdat zijn Sammai (Samadhi) zich verdiept heeft en ook niet zelden tot Kensho leid.

Alles is van belang, de buigingen, de tempeldiensten, ceremonies, al deze zaken zijn een vorm waarin je spiritualiteit, je inzicht zich kan ontwikkelen. Net zo als je thee in een kopje kunt gieten en nuttigen. Wat hierbij van belang is, is spiritualiteit- meditatie zorgt voor spirituele ontwikkeling. Als je dat achterwege laat heb je een lege huls, een leeg kopje. Erg mooi om te zien maar het gaat om theedrinken. En of Ikyu nou een op seks beluste monnik was en de Bobo Roshi misschien nog steeds in Kyoto zit, of de roshi van Daitoku-Ji zich in een dikke Mercedes laat rond rijden, het zal me worst wezen. Zolang de wet niet overtreden word…Moeten wij puriteinser worden dan de overheid? Wie veroordeel je eigenlijk als je kritiek op iemand hebt? Waar is die kritiek op gebaseerd, waar komt het vandaan? Van jou toch.

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#DaiunRoshi #Dogen #Obama #PhilipKapleau
#DaiunRoshi #Dogen #Obama #PhilipKapleau