VPRO plaatst Reinbert de Leeuw in de spotlights

Hilversum – 8 mei 2013 – Op 8 september a.s. wordt pianist, componist en dirigent Reinbert de Leeuw 75 jaar en dit heuglijke feit wordt gevierd met een scala aan evenementen. Zo wordt eind september een driedaags festival aan hem gewijd in Den Haag en Amsterdam, is hij komend seizoen de centrale componist in de NTR ZaterdagMatinee, en verschijnt er een cd-box met zijn opnames. Zelf voltooide ik onlangs een biografie over Reinbert de Leeuw, die ik eveneens later dit jaar hoop te publiceren.

Op verzoek van Aad van Nieuwkerk, producer van de uitzendingen van de VPRO maakte ik drie programma’s over Reinbert de Leeuw, die worden uitgezonden in de  Avondconcerten op Radio 4 van 9, 16 en 23 mei a.s. Hiertoe dook ik samen met Van Nieuwkerk in de archieven van de VPRO en maakte een selectie uit de mooiste opnames. De meeste hiervan verschenen niet op de cd-box die in 2006 werd uitgebracht bij de viering van het 30-jarig jubileum van het Schönberg Ensemble, dat hij samen met Henk Guittart oprichtte en nog altijd leidt, zij het tegenwoordig als het fusie-ensemble Asko|Schönberg.

In de drie programma’s komen stukken tot klinken van componisten met wie De Leeuw een sterke band heeft, zoals nog levende toondichters als Louis Andriessen, Steve Reich Sofia Goebaidoelina en Oliver Knussen, en reeds overleden grootheden als Mauricio Kagel, Galina Oestvolskaja, John Cage en Olivier Messiaen. Ook ‘klassieke’ modernen als Arnold Schönberg, Erik Satie en Charles Ives ontbreken niet.

Voor de reeks van drie uitzendingen sprak ik met Reinbert de Leeuw over zijn band met de componisten en over de uitgevoerde werken. Deze interviews zullen verspreid over de avond tot klinken komen. Zij werden bovendien gefilmd door Aad van Nieuwkerk en zijn via YouTube te bekijken en beluisteren. In de eerste uitzending van 9 mei, klinken o.a. De Staat van Louis Andriessen, L’Ascension van Olivier Messiaen en een vijftal werkjes van Charles Ives. Ik wens u veel luister (-en kijk)plezier!

#AadVanNieuwkerk #CharlesIves #ErikSatie #GalinaOestvolskaja #JörgWidmann #JohnAdams #LouisAndriessen #MauricioKagel #OliverKnussen #radio4 #ReinbertDeLeeuw #SchönbergEnsemble #SofiaGoebaidoelina #SteveReich #TheaDerks #VPRO

Tweede programma over Reinbert de Leeuw op VPRO Radio 4

Hilversum, 16-5-2013 – Aangezien pianist, componist en dirigent Reinbert de Leeuw later dit jaar 75 jaar oud wordt, vroeg producer Aad van Nieuwkerk van VPRO Radio 4 mij een drietal programma’s over deze nestor van de nieuwe muziek te maken. Samen spitten we het omvangrijke opnamearchief door en kozen hieruit de mooiste stukken, die veelal nog niet eerder op cd verschenen. – Het was letterlijk schatgraven in het omroeparchief nu het nog kan.

De opnames worden gelardeerd met gesprekken die ik voerde met Reinbert de Leeuw over de onderhavige componisten. Vandaag beginnen we met Arnold Schönberg, de grote vernieuwer die begin 20e eeuw de atanole en later de twaalftoonsmuziek ontwikkelde. Diens Suite opus 25 komt tot klinken in een bewerking voor dubbelblaaskwintet en contrabas van Jan van Vlijmen, levenslange vriend van De Leeuw. Van Oliver Knussen, eveneens een goede vriend van Reinbert de Leeuw, klinken Songs for Sue en Songs without Voices. 

De ouderen onder u herinneren zich vast nog wel de ultratrage uitvoeringen waarmee De Leeuw in de jaren zeventig de vroege pianomuziek van Erik Satie op de kaart zette. – Zijn opnames werden zo populair dat ze zelfs de populaire hitlijsten aanvoerden. Van hem klinkt het geestige ballet Relâche, dat hij in 1924 maakte met Francis Picabia. Dit stuk wordt gevolgd door Quartets I-VIII van John Cage, met wie De Leeuw nog persoonlijk werkte en die een directe geestverwant is van Satie. Vanavond hoort u een op cd verschenen opname van diens Gnossiennes, uiteraard met Reinbert de Leeuw aan de piano.

In 1989 ontdekte Reinbert de Leeuw ‘De Russen’, dankzij de programmering van Elmer Schönberger, die dat jaar muziek uit de Sovjet-Unie centraal stelde in het Holland Festival. De Leeuw was meteen geboeid, vooral door Galina Oestvolskaja en Sofia Goebaidoelina, wier spirituele composities getuigen van een ongekend raffinement aan klankkleur en zeggingskracht. Vanavond hoort u een vroeg werk van Goebaidoelina, Rubayat, op teksten van Omar Kayyám. In ons gesprek vertelt De Leeuw dat hierin al onmiskenbaar de eigen stem van Goebaidoelina doorklinkt.

Het programma wordt uitgezonden door de VPRO op Radio 4 van 20.00-23.00 uur. Veel luisterplezier! Aad van Nieuwkerk zette de gefilmde versie van mijn gesprekken met De Leeuw op YouTube. Hieronder het gesprek met Goebaidoelina, de gesprekken over Schönberg en Satie vindt u als link onder hun namen hierboven. Ik schreef vorige week al een artikel voor Cultuurpers over de drie programma’s. Die leest u hier.

#AadVanNieuwkerk #ArnoldSchönberg #Cultuurpers #ElenaFirsova #ElmerSchönberger #ErikSatie #HollandFestival #JohnCage #OliverKnussen #ReinbertDeLeeuw #SofiaGoebaidoelina #TheaDerks #VPRO

Composer Ryan Wigglesworth: ‘Technique is a tool for expression’

Ryan Wigglesworth (Sheffield, 1979) is considered one of the most important British musicians of his generation. He is composer in residence at the English National Opera and first guest conductor of the Hallé Orchestra. On 11 and 12 May he makes his debut with the Royal Concertgebouw Orchestra with his own Clocks from a Winter’s Tale, commissioned by the orchestra. The two programmes also feature works by Oliver Knussen, Benjamin Britten and Edward Elgar.

Like many Britons, Wigglesworth (not related to the conductor Mark Wigglesworth) began his musical career as a chorister. He grew up in Wincobank, a rather poor district in Sheffield where his parents owned a butcher’s shop. They were no musicians themselves, but had some classic elpees, from composers like Beethoven and Berlioz. The young Ryan eagerly listened to their music, and as a six-year-old sang the anthem of his elementary school with such ‘embarrassing fervour’ that the board made him audition at Sheffield Cathedral. He was immediately engaged to sing in the boys choir.

Obsessed

‘I was a boy from the wrong side of the city’, says Wigglesworth, ‘but music became my world. I was lucky that Graham Matthews, the organist of the Cathedral, took me under his wing.’ After primary school, he travelled daily to King Edward’s School on the other side of the city, where he became ‘obsessed with the music we performed’.

Soon he started composing his own pieces and at fifteen he was admitted to the prestigious Charterhouse School in Surrey, an age-old boarding school that devotes a lot of attention to culture. After this he studied piano, composition and conducting at the Guildhall School of Music and Drama and the University of Oxford. There he was also Organ Scholar for some time, in which function he gained practical experience as accompanist and conductor of choral music services.

In 2008, Wigglesworth drew nationwide attention conducting the BBC Symphony Orchestra in his own Sternenfall, commissioned by the BBC. Soon assignments flooded in, and he started dividing his attention between playing the piano, conducting and composing. This combination is not burdensome: ‘When I conduct or play the piano, I learn to become a better composer: how to work out an idea clearly, how to best communicate my message to the performer, how to balance a chord. Everything I do helps me in my core business, composing.’

Secrets and shadows

About his influences he says: ‘Any music that moves you will be part of your DNA in one way or another. Thus, the extremely efficient and strict music of William Byrd can have a huge emotional impact; Berlioz shapes his ideas into incredibly electrifying, driving rhythms. Beethoven is like Shakespeare: a universe in itself. But what you eventually learn from the great masters is technique, not style. Technique gives you the tools to express what you wish to express.’

His greatest inspiration, however, comes from Oliver Knussen, both as conductor and composer: ‘His music is the best proof that you must write what you always wanted to hear yourself, not what you think you should compose. The Horn Concerto is one of his best works: though relatively short, it feels like a long journey. It is very solid, characteristic and colourful, with some whiffs of a night’s atmosphere. But above all it’s very beautiful.’

Shakespeare

Wigglesworth is conducting this Horn Concerto alongside works by Britten and Elgar, and his own Clocks from a Winter’s Tale. While composing he drew inspiration from his opera The Winter’s Tale, that was premièred at the English National Opera in February 2017. ‘Time plays an important role in my piece, both realistic time and psychological time’, he says in an interview in Preludium, the magazine of Royal Concertgebouw Orchestra and Concertgebouw.

Clocks from a Winter’s Tale has three movements, each different in character. The first movement is dark and intense, the second is rather more light-hearted, while in the last movement the initial material returns, though this time ‘as in a dream’. Wigglesworth was fascinated by an exhibition of ancient English clocks he saw some years ago. ‘Every clock has its own personality. They are made to show the time objectively, and at the same time the complex mechanisms are of enormous beauty. To me, clocks embody the purest form of intelligence.’

Enchanting

The composer is happy to conduct the Royal Concertgebouw Orchestra: ‘I hope my music gives the musicians the chance to display their particular sound. It’s incredibly enchanting to hear your music performed with the same intensity and personality the Royal Concertgebouw Orchestra puts into Mahler and Bruckner.

I grew up with their records and know them from concerts in London and in the Amsterdam Concertgebouw. Their sophisticated sound is unique, their way of music making is always lively. I really look forward to our cooperation.’

Thursday 11, Friday 12 May, Concertgebouw Amsterdam

Royal Concertgebouw Orchestra, Ryan Wigglesworth, conductor
Britten (only on Friday): Four Sea Interludes

Wigglesworth: Cocks from a Winter’s Tale (commissioned by Royal Concertgebouw Orchestra, world première)
Knussen: Horn Concerto
Elgar: Enigma Variations

Photograph Ryan Wigglesworth: Benjamin Ealovega

#ClocksFromAWinterSTale #ConcertgebouwAmsterdam #OliverKnussen #RoyalConcertgebouwOrchestra #RyanWigglesworth #Shakespeare