Kamer negeert financiële risico’s in debat Pallas-kernreactor

Tijdens een Commissiedebat op 11 februari is eindelijk uitgesproken wat jarenlang werd verzwegen: full cost recovery (FCR) voor de Pallas-kernreactor is wellicht niet mogelijk. Die toelichting van de ondertussen alweer afgezwaaide VVD-minister Bruijn roept vragen op over de precieze gevolgen als de FCR niet wordt gehaald. Maar juist bij de bouw van een "FOAK"-kernreactor in Petten, waar inmiddels al 2,5 miljard euro aan publiek geld mee gemoeid is, laat de Kamer haar oren gewillig naar het Kabinet hangen. Maar de voorganger van Hermans zei toch echt: “Je krijgt niet de garantie van full cost recovery”. Tekorten komen dan rechtstreeks ten laste van de VWS‑begroting.

De uitspraak van Bruijn - in een verslag wat van de week is gepubliceerd - is een breuk met het jarenlang herhaalde mantra dat Pallas kostendekkend zou worden, en dat er een sluitende business case zou zijn. Nu blijkt dat dit voor het kabinet een wens was, nooit een harde eis.

De structurele prijsdruk op de medische isotopenmarkt is bekend, in het commissiedebat liet minister Bruijn onbenoemd hoe hoog de verliezen voor Pallas kunnen oplopen. Want kernreactor-uitbater NRG Pallas heeft  géén eigen buffers: elk tekort leidt automatisch tot een rijksbijdrage.

Toch ontbreekt elk serieus politiek debat over wat dit betekent. Kamerleden spraken zich wel uit over vertraging - elke maand bouwvertraging kost namelijk 15 tot 18 miljoen euro (de geplande commerciële oplevering is nu 2032). Ze zwegen echter over de vraag hoe Pallas de lening van 2,5 miljard zal terugbetalen. Het “brede publieke belang” wordt als schild gebruikt, maar met die woorden vullen je alleen geen gaten.

Het standaardargument van “30.000 patiënten per dag” verhult het ongemakkelijke punt: als FCR niet wordt gehaald, groeit PALLAS uit tot een jarenlange last op de zorgbegroting. Nota bene in een tijd waarin goedkopere alternatieven vol in ontwikkeling zijn. Eerdere bezuinigingen, zoals het schrappen van vitamine D uit het basispakket, laten zien welke keuzes het kabinet dan maakt.

In het Kamerdebat gaf de minister nog aan dat mogelijk "Europa" het beeld nog kan veranderen. Maar naast dat Pallas ook afhankelijk is van de markt búíten Europa, is dat ook wensdenken: Raadsconclusies zonder afdwingbaarheid of tijdpad lossen niets op. Het risico voor Nederland is nu al concreet: blijft de marktprijs voor medische isotopen lager dan de kostprijs van Pallas - waar het wel naar uitziet -  dan draait de kernreactor vanaf dag één verlies. Dat is de enige logische consequentie van de woorden van de minister.

De kernvraag is daarom onontkoombaar: Als FCR niet lukt — welke verzekerde zorg moet dan wijken?

Het debat van 11 februari leverde een belangrijke stap op: erkenning van het risico. Maar de noodzakelijke analyse ontbreekt nog volledig.

Laka: Geen subsidie bij negatieve stroomprijzen

Laka heeft een reactie ingediend op de internetconsultatie voor de Wet toepassing tweerichtingscontracten (Contracts for Difference, CfD’s). Laka onderschrijft het doel van CfD’s om investeringszekerheid te bieden en overwinsten te beperken, maar waarschuwt voor een cruciale valkuil: het uitbetalen van CfD-vergoedingen tijdens uren met negatieve elektriciteitsprijzen.

Vanaf 2027 mag Nederland volgens Europese regelgeving geen subsidies meer verstrekken via de huidige SDE++-regeling voor zon- en windenergie. In plaats daarvan introduceert het kabinet tweerichtingscontracten (CfD’s), waarbij bedrijven een vaste prijs krijgen voor opgewekte elektriciteit. Dit systeem wordt al toegepast in andere EU-landen en moet zorgen voor een eerlijker speelveld. De Europese Commissie stelt echter expliciet dat steun niet mag worden verleend wanneer de marktwaarde negatief is – een randvoorwaarde die Laka benadrukt in haar zienswijze.

#cfds #financiering #laka #subsidie

Uke Review Day! Me Ol' Bamboo!

#gotaukulele #ukulele #review #bamboo #soprano #laka

https://www.gotaukulele.com/2025/10/laka-vus100b-bamboo-soprano-ukulele.html

Kerncentrale Borssele bevestigt opdracht om uranium in Rusland te verrijken

EPZ, de exploitant van kerncentrale Borssele, heeft het ministerie van IenW laten weten eind oktober opnieuw opdracht te hebben gegeven om uranium voor haar kerncentrale in Rusland te laten verrijken. Deze mededeling is opmerkelijk omdat EPZ, als reactie op berichten van Laka hierover, in januari nog stelde juist geen zaken met Rusland meer te doen, en dat ze "gezien de ontwikkelingen in Rusland een andere afweging maakt dan in 2021 [toen de eerste lading uranium daar werd verrijkt, Laka]". Staatssecretaris Heijnen (CDA) van IenW onderschrijft de conclusie van EPZ om Borssele's Rusland-route voort te zetten.

Als u het werk van Laka waardeert, kunt u donateur worden.
Alleen met uw steun kunnen wij ons werk blijven doen.

Naar aanleiding van Kamervragen van Pvda/GroenLinks had Rob Jetten (D66), Minister van EZK de Kamer toegezegd dat EPZ hun "indirecte relatie" met Rusland zouden evalueren. Heijnen stuurde de uitkomst van deze evaluatie, als bijlage bij haar antwoorden op vragen van de Commissie IenW over nucleaire veiligheid, gisteren naar de Kamer. Uit de evaluatie:

In 2019 heeft EPZ een langjarig ‘ERU-contract’ afgesloten met een Europese partij voor het
hergebruiken van haar gerecycled uranium door de levering van ERU splijtstofelementen in de jaren 2021, 2025 en 2028/2029. Om het opgewerkte uranium van EPZ geschikt te maken voor hergebruik, wordt het in opdracht van onze leverancier bij een Russische subcontractor verrijkt door opmenging en verwerkt tot ERU-splijtstoftabletten. De eerste batch van dit contract is in 2021 geleverd. Uiterlijk 1 november 2023 dient EPZ haar Europese leverancier te notificeren om de productie voor de levering van 2025 in gang te zetten.

Vervolgens zet EPZ uiteen waarom het volgens haar niet mogelijk is om onder het lopende contract met Framatome, haar splijtstoffabriek, uit te komen. Het komt er op neer dat EPZ zelf voor de kosten van het beëindigen van het contract zou opdraaien, en dat er, zoals Jetten al verzuchtte, geen alternatief is voor de Borssele's Rusland-route is. Staatssecretaris Heijnen meldt ook nog dat het stoppen de Rusland-route zou neerkomen op het stoppen met opwerken van verbruikte splijtstof maar dat er in Nederland geen faciliteiten zijn om verbruikte splijtstof op te slaan.

EPZ geeft aan geen andere mogelijkheid te zien dat de opdracht voor verrijking in Rusland te hebben bevestigd. Het in Rusland verrijkte uranium wordt in 2025 aan kerncentrale Borssele geleverd.

#Framatome #Laka #Voorpagina

Laka vraagt EC om herziening staatssteun Pallas

Laka heeft vorige week een formeel verzoek ingediend bij de Europese Commissie om herziening van de goedkeuring van staatssteun aan de Pallas-reactor. Volgens Laka is de Nederlandse staatssteun aan de Pettense bouwput in strijd met het Europees milieurecht, onder meer omdat vanwege stikstofuitstoot tijdens de bouw op de beschermde Pettemerduinen. Daarnaast schendt het Pallas-project het beginsel 'de vervuiler betaalt': NRG-Pallas draagt niet volledig bij aan de kosten van de eindberging van haar kernafval. Laka stelt verder dat de geraamde € 2.400 miljoen aan staatssteun innovatie belemmert door verouderde, milieubelastende kernreactor-technologie te bevoordelen boven duurzamere alternatieven. Tot slot is het volgens Laka ook in strijd met Europees milieurecht dat er geen milieueffectrapportage voor de staatssteunbeslissing is opgesteld.

In mei heeft de Europese Commissie haar staatssteunregels versterkt: Lidstaten moeten nu bij staatssteunbeslissingen duidelijk maken dat de steun niet in strijd is met Europees milieurecht. De Nederlandse steun aan Pallas en het Nuclear Health Center is nog van voor dat dit verplicht werd. Op grond van de versterkte regels mogen onafhankelijke milieuorganisaties zoals Laka nu de Europese Commissie ook vragen om een staatssteunbeslissing te herzien als die volgens hen niet voldoet aan Europese milieuregels. Met deze versterkte regels wil de Commissie voorkomen dat staatssteun ten koste gaat van natuur en milieu.

UPDATE 4-10: De Commissie geeft aan Laka's verzoek te publiceren in het register met Aarhus review-verzoeken. Laka publiceert haar verzoek daarom nu ook zelf.

De Europese Commissie reageert binnen 16 weken op Laka's herzieningsverzoek.
De Raad van State buigt zich ondertussen ook nog over de vergunningen van de kernreactor.

#Laka #Staatssteun #Stikstof

Commissie MER: “Maak ruimteclaims kerncentrales concreet”

De Commissie voor de milieueffectrapportage heeft donderdag haar advies uitgebracht voor de inhoud van het milieueffectrapport voor locatiekeuze voor twee nieuwe kerncentrales. In het advies benadrukt de Commissie dat het milieueffectrapport voor elke  locatie diepgaand in moet gaan op onder meer veiligheid, natuur, koelwater, leefomgeving en transport van kernafval. De Commissie heeft voor haar advies bijna 600 zienswijzen doorgeakkert, waaronder die van Laka.

Diverse aanmerkingen komen terug in het advies van de Commissie, bijvoorbeeld dat in de mer inzichtelijk moet worden wat de milieuafweging is om kernenergie een plek te geven in de Nederlandse energievoorziening, en dat er per locatie rekening moet worden gehouden met de afvoer van kernafval.

Vervolg projectprocedure
Aan de hand van de zienswijzen en het advies van de commissie zal de regering nu een milieueffectrapportage op laten stellen. Op die mer kunnen dan opnieuw zienswijzen worden ingediend, en de Commissie zal die mer beoordelen. Als het mer dan in orde is, kan de regering aan de hand daarvan een locatie kiezen om twee nieuwe kerncentrales voor te bereiden. Uiteindelijk zal daar dan te zijner tijd ook de daadwerkelijke bouw kunnen beginnen - als men dan niet al weer van het onzalige plan is afgestapt.

Rechtszaak publicatie zienswijzen

Deze zienswijze uit 1985 is wel nog steeds openbaar

Laka is niet te spreken over hoe het ministerie omgaat met ingediende zienswijzen via het platform participatie. Waar zienswijzen via internetconsultatie.nl vaak meteen online staan, publiceert het ministerie van KGG pas máánden later - via RVO.nl - de ingediende zienswijzen, vaak ook volledig geanonimiseerd. Een indiener zou eens pal kunnen staan voor z'n standpunt. En dan zie je nu dat de Commissie Mer in haar advies verwijst naar zienswijzes van Prorail en Tennet, terwijl wij dus geen idee hebben van wat Prorail en Tennet hebben ingebracht.

Update 3 oktober: KGG heeft gisteren de inspraakbundel met 533 reacties alsnog gepubliceerd (bron).

Laka verwacht vanwege de kernenergieambities van het kabinet de komende jaren nog meer zienswijze-procedures. Omdat we een hekel hebben aan een onnodige informatieachterstand, eist Laka op 11 november bij de rechtbank Amsterdam dat ingediende zienswijzen via het platform participatie altijd direct openbaar worden gemaakt.

#Laka #Milieueffectrapportage #Rechtszaak

Europese Commissie onderzocht financiering COVRA na staatssteunklacht Laka

Zomer 2017 diende Laka, samen met mensen met zonnepanelen op hun dak, een Europese staatssteunklacht in. Opwekkers van duurzame stroom betalen namelijk voor hun afval, terwijl kerncentrale-exploitant EPZ in Borssele bij het opwekken van kernenergie door de COVRA (een staatsbedrijf) van kosten van kernafval is afgeschermd. En dat is (verboden) staatssteun. Na geduldig graven bleek dat de Europese Commissie na Laka's klacht ook echt een onderzoek naar de financiering van kernafvalbeheerder COVRA was gestart. De voorzitter van de ANVS schrijft begin 2019 aan staatssecretaris Van Veldhoven dat Laka's klacht "juridische en financiële implicaties [kan] hebben voor [Kerncentrale Borssele, Urenco, NRG Petten, ...] in die zin dat in het uiterste geval Nederland kan worden gelast om er voor te zorgen dat het door de leveranciers te weinig betaalde alsnog van deze bedrijven zal worden gevorderd, zelfs tot tien jaar terug.".
Onze verbazing was vervolgens weer groot toen we vorige week hoorden dat de Europese Commissie, na drie jaar onderzoek, en zonder enige toelichting, september vorig jaar het staatssteunonderzoek heeft gestaakt.

Eén van de indieners heeft een 'winddeel' in de Bonte Hen

Na een serie Wob-verzoeken om er achter te komen wat er precies mis is met de tarieven van kernafvalbeheerder COVRA, bleek dat toezichthouder ANVS staatssecretaris Van Veldhoven van 2018 tot 2020 heeft geadviseerd in een onderzoekstraject van de Europese Commissie naar aanleiding van Laka's staatssteunklacht. Laka's klacht ging, kort samengevat, over de vraag of het Nederlandse systeem van "finale kwijting" van radioactief afval verboden staatssteun is. Laka vind al heel lang van wel, de ANVS van niet:

Er is geen markt voor de opslag van radioactief afval in de EU of internationaal, waardoor grensoverschrijdend handelsverkeer - als bedoeld in artikel 107 VWEU - voor de activiteiten van COVRA niet aan de orde is. Bij afwezigheid van grensoverschrijdend handelsverkeer kan er geen sprake zijn van staatssteun

Om een staatssteunklacht in te dienen moet je concurrent zijn. Iedere producent van duurzame elektriciteit, bijvoorbeeld met zonnepanelen, is concurrent van kerncentrale Borssele en kan dus een klacht over concurrentievervalsing indienen. Daarom heeft Laka samen met mensen uit Drenthe, Flevoland, Friesland, Gelderland, Noord- en Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland, die zelf zonnepanelen en aandelen in een windmolen hebben, een klacht opgesteld.

Tweede Europese infractieprocedure over Nederlands radioactief afval-beleid
Nederland was in mei 2018 door de Europese Commissie al in gebreke gesteld over het nationaal programma radioactief afval. De Commissie betwijfelt of "Nederland aantoont dat het redelijke stappen heeft gezet ter vervulling van haar ethische plicht om ervoor te zorgen dat toekomstige generaties geen onnodige last ondervinden van de verbruikte splijtstof en het radioactief afval”. Nu blijkt dus dat de Europese Commissie naar aanleiding van onze klacht ook echt een onderzoek naar de financiering kernafval was gestart. Voor dit onderzoek, of bij het beheer van radioactief afval staatssteunvoorschriften wel in acht zijn genomen, heeft de Commissie van mei 2018 tot december 2019 drie keer (nadere) vragen gesteld. "Na dit onderzoek kan de Commissie een 'formele onderzoeksfase' starten", aldus Jan van den Heuvel, voormalig voorzitter van de ANVS in een nota aan staatssecretaris Van Veldhoven.

In 2018 startte de Commissie daarmee twee onderzoeken naar het Nederlands kernafvalbeleid. Laka's staatssteunklacht is onderzocht door een andere afdeling dan het onderdeel wat toeziet op de nationale programma's over kernafval.

De nu vrijgegeven Wob-stukken lopen tot december 2019. De vraag diende zich dus aan wat de EC na 2019 heeft besloten. En dan meldt een betrouwbare bron ons dat de Commissie in september 2020 het staatssteunonderzoek 'after careful examination of the information received on nuclear waste treatment in the Netherlands' heeft gestaakt. Op grond waarvan? Geheim.

'Transparantie' COVRA

Wat opvalt in de gewobte stukken is dat de COVRA, het bedrijf dat de feitelijke manifestatie van de staatssteun-maatregel is, door het ministerie volledig wordt meegenomen: Zo wordt de beantwoording van de vragen van de EC afgestemd met de COVRA. Het samen optrekken van COVRA met IenW is relevant voor Laka's recente rechtszaak tegen COVRA voor meer openbaarheid rondom het onderzoeksprogramma eindberging. COVRA's advocaat (het kantoor van de Landsadvocaat nota bene) hield tijdens die zitting een pleidooi dat 's lands kernafvalbeheerder een 'normaal' bedrijf zou zijn, en daarom geen informatie over het onderzoeksprogramma hoeft te publiceren. Er zou alleen informeel contact met IenW zijn. 'Als IenW iets van de COVRA zou willen, dan moet dat via wetgeving'. Dan vraag je je af welk normale bedrijf samen met de Staat optrekt om Europees handhavingstraject af te wenden?

Waar is het openbaar debat over het beheer van radioactief afval?
Het is verontrustend dat er zo weinig actieve openbaarheid is over kernafvalbeleid: de Europese Commissie maakt zich zorgen dat Nederland niet voorkomt dat toekomstige generaties last hebben van ons kernafval, de toezichthouder stelt vast dat het 'kader voor de financiering van het beheer van radioactief afval onvoldoende is uitgewerkt', en bij dat alles was er ook nog een verdenking van verboden staatssteun. Is er in het Nederlands kernafvalbeleid eigenlijk iets wel in orde? Met alle aandacht voor kernenergie zou je toch verwachten dat er ook wat aandacht voor de back end zou zijn? Maar nee: vanuit het departement wordt "het overleg over de uitwerking van het kader opgestart met in eerste instantie het Ministerie van Financiën en de ANVS". Ondertussen doet Rathenau instituut in alle stilte vijf jaar onderzoek naar publieksparticipatie voor eindberging,
Serieus? Zonder een kleine milieuorganisatie als Laka niemand die het er ooit over heeft?

Goed nieuws uit Genève
Overigens lijkt het er op dat we met onze gestrande staatssteunklacht kennelijk nog mazzel hebben gehad. Want de Europese Commissie heeft de neiging om in staatssteunprocedures milieu-aspecten over het hoofd te zien. En milieu-organisaties hadden vervolgens niet het recht om hierover bij het Europese Hof te procederen. Alleen: dat behoort binnenkort tot het verleden. Want net vorige week heeft het nalevingscomité van het Aarhus-Verdrag - het zelfde comité dat ook oordeelde dat de levensduurverlenging van Borssele in strijd met internationale milieuregels is  - geoordeeld dat de regels zo moeten worden aangepast dat milieu-organisaties in vervolg juridisch ontvankelijk zijn in Europese staatssteunzaken.

(Tekst gaat door onder tweet)

. @UNECEAarhus Aarhus Committee confirms legal protection against environmental state aid decisions https://t.co/l56TppnYo8 pic.twitter.com/M9vRDKeNe3

— Justice & Environment (@JustEnviNet) March 22, 2021

Komende najaar treffen in Genève alle partijen die het Aarhus Verdrag hebben geratificeerd. Daar worden dan ook de bevindingen van het nalevingscomité formeel vastgesteld. Voor Nederland komt dat dan neer op een internationale schrobbering over de levensduurverlenging van Borssele, en voor de Europese Commissie het startschot om de staatssteunregels te herzien. En dan kan Laka de staatssteunklacht over de financiering van het kernafval van Borssele (...en Urenco, NRG, de TU Delft, ...) gewoon zelf indienen. En dan zal de Commissie, in plaats van in een geheim onderzoek, in het openbaar moeten onderzoeken of het verboden staatssteun voor kernenergie is dat kerncentrale Borssele zónder onzekerheidsmarge of risico opslag kernafval bij de COVRA kwijt kan, terwijl, bijvoorbeeld, Duitse kerncentrales daar een risico-oplag van 35% voor betalen.

#AarhusVerdrag #Laka #Staatssteun #Voorpagina

Tegenstanders kernreactor Petten: ’Zinloos, funest voor duinnatuur, geldverspilling en radioactief afval gevaarlijk voor gezondheid’

Tegenstanders van de nieuwe kernreactor in Petten hadden woensdag tijdens een rechtszaak in Den Haag geen goed woord over voor de overheden, die ondanks stapels kritische onderzoeken, rapporten en berichten toch maar door blijven gaan met de bouw van de installatie. Deze moet over jaren radioactief materiaal (isotopen) voor medisch gebruik produceren. Volgens de vele tegenstanders, waaronder Het Zijperlandschap, Duinbehoud, Pettemerduinen Kernreactor Vrij en Greenpeace [en Laka], is het plan voor de nieuwe kernreactor na jaren van oplopende kosten en hakken in het zand een prestigeproject geworden van de deelnemende overheden en onderzoeksinstituten. "De reactor in Petten is nu al achterhaald. Intussen zijn er veel betere, veiligere en goedkopere methoden beschikbaar om aan medische isotopen te komen. Maar de kosten voor de bouw van de reactor zijn van 40 miljoen euro opgelopen naar [2,5] miljard euro. Het is een prestigeproject geworden. Maar dat gaat wel ten koste van onze duinen, ons landschap en onze veiligheid en gezondheid”, aldus Friso Teerink van Zijper Landschap bij de Raad van State.

Lees verder bij het Noord Hollands Dagblad.

#greenpeace #laka #pettemerduinen #raadVanState #rechtszaak #wise

Ruime uitleg COVRA-uitspraak: ook niet-milieu-informatie openbaar

In een opmerkelijke draai maakten kernafvalbeheerder COVRA en de minister van Infrastructuur en Waterstaat meer informatie openbaar dan de hoogste bestuursrechter hen opdroeg. Verzette de minister zich eerst nog tegen openbaarmaking van zelfs alleen de milieu-informatie, nu zet COVRA de luiken open voor alle informatie. Gastauteur Daniël Meijers schrijft hoe het zover kwam.

Lees ons gastblog bij expertisecentrum voor Woo-verzoekers SPOON

#Laka #Woo