Evan Ziporyn: Ik zie een kruisbestuiving tussen Nederland en Amerika

13-11-2012 Den Haag – Het Korzo Theater brengt komend weekend voor de tweede keer het minifestival New York comes to The Hague, rond het Amerikaanse ensemble Bang on a Can. Tijdens de eerste editie in 2010 was dit avontuurlijke gezelschap ook al te gast en ik sprak hierover met klarinettist Evan Ziporyn, die er overigens zojuist uit is gestapt.

Zijn 100 30-second Pieces for Two Pianos zal in Korzo in première worden gebracht door het pianoduo X88, bestaande uit Saskia Lankhoorn en Vicky Chow, pianiste van Bang on a Can. Zij maken in dit festival hun debuut. Op het programma staat ook The Body is an Ear van de Australisch-Nederlandse Kate Moore, een arrangement voor twee piano’s van het gelijknamige stuk voor orgel uit 2011.

Mijn interview met Evan Ziporyn verscheen op Muziekvan.nu Helaas is de site uit de lucht gehaald.

#BangOnACan #EvanZiporyn #KateMoore #KorzoTheater #SaskiaLankhoorn #TheaDerks #VickyChow

Reinbert de Leeuw: mens of melodie krijgt tweede druk

Afgelopen week de laatste correcties doorgegeven voor de tweede druk van Reinbert de Leeuw: mens of melodie. Ik ben nog in conclaaf met mijn uitgever of we deze officieel zullen presenteren of toch liever met stille trom de wereld in zullen sturen.

Ik werd deze week ook uitgenodigd voor een gesprek met Aad de Been in het programma ‘Klassiek op West’ van Omroep West op 4 mei, van 20.00-21.00 uur. Eerder die dag presenteer ik een column in de talkshow De Branding van het Korzo Theater en het festival Dag in de Branding, die in het weekend van 10 en 11 mei geheel in het teken staan van het Nederlandse strijkkwartet.

Op dinsdag 22 april werd ik in hotel Gooiland te Hilversum geïnterviewd over mijn boek door Tjako Fennema, in zijn programma ‘De tafel van Tjako’ voor RTi!, de lokale omroep van Hilversum. De opnames worden uitgezonden op zondag 11 mei, en ieder uur herhaald. In dezelfde aflevering spreekt Fennema met jazz-hoornist Morris Kliphuis. Later wordt het geheel op YouTube gezet.

Thea Derks + Tjako Fennema, Gooiland 22-4-2014

De volgende dag, woensdag, 23 april vond het debat plaats over ‘De hobbels van biografisch onderzoek’ van weekblad De Groene Amsterdammer en de Universiteit van Amsterdam in Spui25. De avond werd gepresenteerd door Margreet Fogteloo, algemeen verslaggever van De Groene. Literatuurredactrice Marja Pruis las een column voor over hoe bedreigend het is als iemand bij leven een biografie aan je wijdt, want ‘stel dat mijn zus vertelt dat ik mijn kinderen sla…’

Nop Maas, de biograaf van Gerard Reve noemde zijn kwelgeest Joop Schafthuizen onomwonden ‘gek’ en vertelde smakelijk hoe hij deze een hele kist met correspondentie had ontfutseld.  Willem Otterspeer, de biograaf van W.F. Hermans, kreeg ervan langs door Max Pam. Die verweet hem luiheid, omdat hij maar één dag per week aan zijn boek gewerkt had en opperde bovendien dat Otterspeer weinig had begrepen van Hermans’ literaire werk. Ik zelf wees op de feilbaarheid van onze geheugens – een euvel waarmee beslist niet alleen ouderen kampen.

Margreet Fogteloo, Max Pam, Thea Derks, Nop Maas

Zo verweet Reinbert de Leeuw mij in een interview met Het Parool van 19 maart 2014 dat ik geen snars zou begrijpen van ‘camp’, omdat ik zijn verslaving aan de soap Peyton Place uitvoerig heb behandeld. Echter, in het artikel ‘Dag Peyton Place’, dat Henk Bernlef op 25 augustus 1973 publiceerde in diezelfde krant, zegt De Leeuw: ‘Camp. Het ophangen van een affiche van het Danseresje van Degas, terwijl je weet dat dat nou juist niet mag. Nee, dat is het niet. Dat is een verschrikkelijk misverstand.’ Fogteloo besloot de avond met de conclusie dat je een mens niet echt nader komt door een biografie: ‘Ik lees liever een boek van de gebiografeerde.’

Donderdag 25 april bleek het interview van Guus Urlings in De Limburger/Limburgs Dagblad herplaatst te zijn in het Eindhovens Dagblad – met een ander slot en een andere foto, van maestro De Leeuw himself.

En zojuist ontving ik een prachtige recensie die Aad van de Ven vandaag publiceerde in Den Haag Centraal. Hij schrijft onder andere:

Eén van de kwaliteiten van de biografie is dat deze niet alleen een genuanceerd en veelzijdig portret biedt van Reinbert de Leeuw zelf, maar ook zijn muzikale omgeving schetst. Aan uitvoerige citaten geen gebrek. Dit alles draagt er toe bij dat er ook voor de niet in de materie ingevoerde lezer een levendig beeld ontstaat van een halve eeuw progressief muziekleven in Nederland. 

Helaas heb ik nog geen exemplaar van de krant ontvangen, dus de integrale bespreking houdt u te goed voor de volgende update.

#AadDeBeen #AadVanDeVen #DeGroeneAmsterdammer #DenHaagCentraal #KlassiekOpWest #KoninklijkConservatorium #KorzoTheater #MargreetFogteloo #MarjaPruis #MaxPam #NopMaas #OmroepWest #ReinbertDeLeeuw #RTiHilversum #SchönbergEnsemble #Spui25 #TheaDerks #TjakoFennema #UniversiteitVanAmsterdam #UvA

Componist Brechtje: ‘Elementen is mijn weggetje naar opa’

‘Dankzij een radiopresentator vond mijn opa een ingang tot klassieke muziek. Met mijn nieuwe stuk baan ik op mijn beurt een weggetje naar hem,’ zegt componist Brechtje (1993).

Donderdag 30 maart beleeft haar nieuwe stuk Elementen zijn wereldpremière in de vijfde aflevering van An Evening of Today in Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik sprak haar over de totstandkoming van haar stuk.

Wat maakt dit project voor jou bijzonder?

De combinatie van onervaren componisten die mogen werken met een ervaren ensemble. Het adagium was: doe alles wat je het allergaafste vindt. Dat wordt ook echt nageleefd, the sky is the limit. Alles mag, zowel vanuit het ensemble als vanuit het Muziekgebouw en het Korzo Theater in Den Haag, waar het concert herhaald wordt. Ik mag alle ruimtes gebruiken, tot aan de garderobe, de balkons en de foyers aan toe. En als er drie pauzes moeten komen dan mag ook dat. Natuurlijk moet het wel een beetje realistisch zijn, maar ik heb me helemaal niet geremd gevoeld. Ik voelde me juist aangespoord.

Wat betekent dat voor je nieuwe stuk?

Voor mij is het een samenkomst van dingen die ik de afgelopen jaren heb gedaan. Zo zet ik het Nieuw Ensemble samen op het toneel met mijn band Jerboah. Ik heb compleet uitgewerkte partijen gecomponeerd voor het ensemble en lead sheets voor mijn eigen club, zoals die in de jazz worden gebruikt. Daarop staan bijvoorbeeld aanwijzingen voor de groove en richtlijnen voor improvisatie. Het wordt een combinatie van heel verschillende muzikale stijlen.

Jerboah

Je stuk heet ‘Elementen’, vanwaar die titel?

Een bron van inspiratie was een gesprek met mijn opa twee jaar geleden. Hij kon nooit zoveel met klassieke muziek, vond die te abstract. Maar hij had net een uitzending gehoord op de radio, waarin de presentator beeldend had verteld over een bepaald muziekstuk. Hoe je aan het slot een zonsondergang hoorde en zelfs de vogels kon horen wegvliegen. Door de woorden van die radiopresentator vond mijn grootvader een ingang in de klassieke muziek. Hij zei dat hij wel een stuk wilde over het ontstaan van het heelal, met name over de evolutie van de elementen. Dat leidde uiteindelijk tot Elementen, waarmee ik dan weer een weggetje naar mijn opa vind.

Hoe heb je dat idee vertaald naar muziek?

Ik heb het ontstaan van de elementen willen weergeven. Het heelal bestaat alleen maar uit elementen. Hoewel, dat is misschien iets te enthousiast uitgedrukt, dat zou opa niet goedkeuren. Er is immers ook veel vacuüm. Maar in ieder geval hebben atomen, ook wel elementen genoemd, een essentiële positie in het heelal. We kennen allemaal wel waterstof, helium, koolstof, zuurstof en stikstof, maar er zijn er nog veel meer.

Het begon echter met nog veel kleinere dingen, zoals quarks en gluonen. Toen het heelal ontstond was het heel klein. Het was bovendien ontzettend heet en zó vol dat het licht er niet in kon bewegen. Er ontstond geleidelijk een nieuwe situatie waardoor grotere elementen een kans kregen. Zo dijde de ruimte steeds verder uit, dat gaat nog altijd door. Ik heb geprobeerd die ontwikkeling muzikaal te illustreren, niet letterlijk te vertalen. Muziek is muziek tenslotte, ze blijft abstract. Ik verwacht echt niet dat mensen zeggen: ha, nu hoor ik waterstof! Dat is ook niet mijn bedoeling.

Was het moeilijk voor deze combinatie te schrijven?

Niet echt. Ik heb de partijen gecomponeerd met de specifieke kwaliteiten van de afzonderlijke musici in gedachten, zoals ik eigenlijk altijd doe. Dat maakt het heel persoonlijk, ik heb zelfs hun namen in de partituur opgenomen. Omdat ik de vrije hand kreeg dacht ik: ik trek alles uit de kast. Het was een grote stap om zoveel grootschaliger te componeren dan ik gewend ben. Elementen gaat 22 minuten duren. De combinatie van mijn artrockband Jerboah met het Nieuw Ensemble is voor mij nieuw. Wij spelen altijd versterkt, met een hoge energie, en combineren uitgeschreven materiaal met improvisatie. Het Nieuw Ensemble speelt van blad en akoestisch.

Nieuw Ensemble met mandolinist Hans Wesseling 2e rij, 2e van links (fotografie Caio Amon)

Vanwege hun bijzondere bezetting, met harp, gitaar en mandoline ben ik extra bewust omgegaan met de balans. Zeker de combinatie drumstel/mandoline is een uitdaging. En het is zo’n veelzijdige club! Veel musici spelen ook in het Atlas Ensemble en hebben ervaring met bijzondere, uitheemse instrumenten Zij kunnen simpelweg alles uitvoeren wat jij bedenkt.

Het mooie is bovendien dat ze actief meedenken. Ik had bijvoorbeeld een bepaalde figuur bedacht voor de mandoline. Na een week belt mandolinist Hans Wesseling: dat ene motiefje, hoe wil je dat hebben? Ik kan het uitvoeren met een Chinees eetstokje onder de snaar, dan klinkt het ongeveer zoals jij het wil, maar zachter. Ik kan het ook een octaaf lager spelen via de hammer-off-techniek, dan klinkt het harder. Weer een week later belde hij: ik heb precies gevonden wat je zoekt: ik doe het met een spijker!

Hoe wist hij welke klank jij in gedachten had?

Ik had hem een opname gestuurd van hoe ik wilde dat het zou klinken. Die had ik gemaakt op een gitaar, maar dat is een heel ander instrument. Gitaar, mandoline en harp zijn sowieso moeilijk, omdat het akkoordinstrumenten zijn. Ze staan redelijk op zichzelf en als je ze niet zelf bespeelt is het als een doolhof waarin je je weg moet vinden. Een melodie-instrument is makkelijker. Voor die tokkelinstrumenten kun je al snel samenklanken bedenken die onmogelijk zijn. Gelukkig lijkt dat nu niet het geval, ik heb nog niets hoeven herschrijven.

Ik vraag veel van de musici en heb ook nog eens een heel lichtplan gemaakt. Dat is technisch een pittige kluif. Er zijn vijftig losse lampjes, bediend door twintig vrijwilligers die rondom de musici staan opgesteld. Ik stel mij namelijk een omgeklapte sterrenhemel voor: de musici worden omgeven door het heelal. Of, beter gezegd ze zijn de kern ervan. Het publiek verhuist naar de balkons en die hele opstelling moeten we in vijftien minuten voor elkaar krijgen. Dat was wel even schrikken voor het Muziekgebouw, want er zijn ook nog vijf andere stukken. Maar ze hebben het goedgekeurd.

Waar kijk je het meest naar uit?

Het te zien gebeuren, te ervaren hoe alle onderdelen in elkaar gaan klikken. Ik kan daar nu alleen maar naar gissen. Tijdens de eerste repetities heb ik nog niet voor grote verrassingen gestaan, maar straks staan er veertig mensen op het podium. Ik ben benieuwd of en hoe die spanningsboog gaat werken.

An Evening of Today:
30 maart Muziekgebouw aan t’ IJ Amsterdam
13 april: Korzo Theater Den Haag

#Brechtje #Jerboah #KorzoTheater #MuziekgebouwAanTIJ #NieuwEnsemble

Sedje Hémon wrought music from painting

Sedje Hémon, pfoto Max Koot, Paris 1956

The name of Sedje Hémon (1923-2011) will not immediately ring a bell with most people. She was one of the first artists to work in a interdisciplinary way, basing her compositions on her own paintings. Her painting-scores were recently shown during Documenta 14 in Kassel and Athens, but her music has not been performed for almost 4 decades. The Hague Ensemble Modelo62 puts Hémon back on the map with the production Hidden Agreements. This will premiere on May 3 in Korzo Theatre The Hague, and then tour our country.

Violinist in Auschwitz

Sedje Hémon was born in Rotterdam and started drawing at the age of three. She developed an abstract style characterized by dots, lines and planes. At the age of eight, she spontaneously decided to become a professional violinist when she heard the famous Nathan Milstein on the radio.

During the Second World War she helped boys to flee to Switzerland, but she was betrayed by her neighbours. She survived Auschwitz by playing the violin in the camp orchestra. However, her health was so damaged that after the war she spent a long time in hospitals. She was forced to give up playing the violin, but continued to draw. Based on her own injuries, she would later develop a successful method to fight RSI.

Music from painting

On the advice of a fellow patient, she transferred her abstract drawing techniques to canvas. She was soon discovered and in 1955 she got an exhibition in Paris. It was there that art connoisseurs were struck by the music that was ‘hidden’ in her paintings. This encouraged her to actually make those hidden sounds audible. To this end, she developed her ‘Integration Method’.

On transparent paper she designed a grid of pitches and tones. She placed this over her paintings, in order to extract the hidden ‘musical data’. She then translated her findings to a sounding score. This technique is reminiscent of the transparents filled with dots and lines John Cage employed to create  music in the same period. In our country, Hémon was quite unique.

Reprogramming of the body

The initiative for Hidden Agreements came from visual artist Marianna Maruyama and composer Andrius Arutiunian. Together with the Sedje Hémonstichting and Ensemble Modelo62 they hope to bring Hémon’s music to life. They play three of her compositions, two of which can be heard on Soundcloud: Harmony and Lignes Ondulatoires. These are placed in a modern context with new works based on her artistic ideas.

Maruyama was inspired by Hémon’s RSI prevention course, a ‘reprogramming of the body’. Because of her injuries sustained in the camp, Hémon got a deep understanding of the body in relation to music making. She learned to relieve others of pain and prevent it by using the body in an optimal way. Fascinated by Hémon’s exercises, Maruyama developed choreographic instructions for the musicians of Modelo62.

Website as an interactive score

In turn, Andrius Arutiunian reopens Hémon’s virtual reality world. In 2007 – she was already over eighty years old – Hémon launched a virtual museum. This consisted of fragments and shapes from her painting-scores and was filled with her artworks and music. Arutiunian uses the museum’s website as an interactive score.

The virtual reality museum is projected on a large screen behind the musicians. They give a musical interpretation of the various rooms, while the conductor ‘walks’ through them. The trailer of the program is really enticing. It also makes it painfully clear how unjust it is that we get to hear and see Hémon’s work so rarely.

Unfortunately I have to miss the premiere, but luckily there will be more performances of Hidden Agreements. A must see, must hear!

Korzo 3 May, 8.30 pm: Hidden Agreements.
On 1 May, Jaïr Tchong hosted a discussion about Sedje Hémon in Stroom, The Hague, you can hear the podcast here.

On September 9 2018 “Hidden Agreements” will be performed in the Gaudeamus Music Week. 4.30 pm, Centraal Museum Utrecht.

N

#AndriusArutiunian #KorzoTheater #MariannaMaruyama #Modelo62 #SedjeHémon