Conductor Ed Spanjaard saves Henriëtte Bosmans’ cello concertos from oblivion

For almost three decades I tried in vain to convince the Royal Concertgebouw Orchestra to perform the two cello concertos that Henriëtte Bosmans (1895–1952) composed in quick succession, in 1922 and 1923.

The artistic advisor made every effort to get at least one of them performed, but invariably met with a flat refusal from either the intended conductor or cellist. Recently Ed Spanjaard recorded both of them for cd, with the BBC Scottish Symphony Orchestra and cellist Raphael Wallfisch.

The Concertgebouw Orchestra’s reluctance was all the more baffling since Bosmans had maintained close ties with it in her own time. Her music was placed regularly on their music stands, often with herself at the piano in her Concertino for piano and orchestra. In 1923, the orchestra programmed her Cello Concerto No. 1 twice, featuring the Flemish cellist Marix Loevensohn and the conductor Karl Muck.

As early as 1919, Bosmans had written a Poème for cello and orchestra, which was performed by the orchestra no fewer than three times before the Second World War, each time with Loevensohn. Bosmans’ love for the cello did not come out of the blue: her father – who died when she was only one year old – was principal cellist of the Concertgebouw Orchestra; Marix Loevensohn was a close friend, and she had a romantic relationship with the cellist Frieda Belinfante from 1922 to 1929.

In 1995, the Radio Chamber Orchestra recorded the Poème on CD under Ed Spanjaard, featuring cellist Dimitri Ferschtman. Spanjaard has now persuaded the BBC Scottish Symphony Orchestra and cellist Raphael Wallfisch to dust off the two cello concertos as well. The album powerfully demonstrates just how unjustly this music has remained unheard for a century. 

The album opens with the Poème. A turbulent descending motif is launched loudly by strings and wind instruments – which allow their tones to swell and subside again (perhaps a little too abruptly). After a dramatic timpani roll, the theme is taken up pianissimo by the solo cellist, upon which it at once sounds fragile and wistful.

After a poetic cello line brimming with yearning lyricism, a dialogue unfolds with the orchestra, in a rapid alternation between melodious and rhythmic passages within an extremely varied dynamic range. The Poème concludes in a dreamy ‘morendo’, with the sounds of the cello and strings dissolving into the mysterious void.

Bosmans also powerfully opens her Concerto for Cello and Orchestra No. 1, with a pulsating rhythm in which the high woodwinds and low strings seem to pass a ball back and forth. Their play is cut short by expectantly tremulating strings, that introduce a lyrical theme from the solo cello, accompanied by atmospheric harp arpeggios.

The second movement has a dance-like character, with whirling runs from the cello and feisty accents from percussion instruments that were uncommon at the time, such as castanets, tambourines and woodblocks.

In the third and final movement, following an intimate introduction, the solo cello plays a cheerful, bouncy theme reminiscent of American folk music. The oompah-like orchestral accompaniment conjures up images of cowboys galloping across the prairies. Spanjaard whips the musicians into a compelling and intense performance, against which Raphael Wallfisch’s technically sound but rather bland playing pales somewhat. 

The Second Cello Concerto begins with a slow motif from the solo cello, rising from the depths, coloured by sultry swirls in the orchestra. The orchestra remains modestly in the background, allowing the soloist ample space to unfold his wistful argument.

After this poetic first movement, the second has a distinctly cheerful character. Against lively themes of the flutes in a brisk rhythm, the cellist weaves graceful melodic lines inspired by them. The infectious scherzo is followed by the final movement, in which the cello and first violin engage in a tender duet against subdued harp arpeggios.

This culminates in an exuberant finale, full of tambourine clatter in a rousing rhythm; for a moment, the cowboys reappear. Bosmans concludes this movement decisively, with a few repeated chords played fortissimo and a robust trumpet fanfare.

The album illustrates once again Bosmans’ incredible flair for writing melodious tunes and colourful orchestral parts, in which the harp and percussion play a major role. Her great skill is all the more evident in the natural ease with which she weaves rapidly shifting moods into a coherent whole; the narrative never feels disjointed.

Praise be to Ed Spanjaard for making these two cello concertos accessible to a wide audience. – Royal Concertgebouw Orchestra: all you have to do is head the ball!

https://www.youtube.com/watch?v=CIpPoZKFjto

Anna Meredith: ‘Een componist moet zijn eigen weg volgen’

A.s. zondag 23 februari opent de 20e Young Composers Meeting in Apeldoorn. Componisten van onder de 30 kunnen een week lang ervaring opdoen met het componeren voor ensemble en orkest, onder leiding van docenten als Louis Andriessen, Martijn Padding en de Britse Anna Meredith. Zij was zelf in 2003 een van de deelnemers en kreeg de compositieopdracht voor 2004. Dat werd het korte In Bloom, genoemd naar het gelijknamige stuk van Nirvana.

De Young Composers Meeting is een initiatief van orkest de ereprijs, in samenwerking met Gaudeamus, Theater Orpheus en Het Gelders Orkest.  De week wordt a.s. zondag geopend door het ‘het Orkest van de 21e eeuw’, dat onder leiding staat van Ed Spanjaard. Op het programma uiteraard In Bloom van Meredith en het nieuwe stuk van de prijswinnaar van vorig jaar, de Amerikaanse Morgan Krauss. Het concert vindt plaats in het Gemeentehuis van Apeldoorn – ja, er zijn nog gemeenten die de kunsten een warm hart toedragen – en is gratis toegankelijk. Het begint om 16.00 uur. Ik sprak met Anna Meredith voor muziekvan.nu (Site is inmiddels offline.)

#AnnaMeredith #Apeldoorn #EdSpanjaard #GeldersOrkest #InBloomNirvana #MorganKrauss #orkestDeEreprijs #TheaDerks #YoungComposersMeeting

Reconstructie op Concertzender: één lange aanklacht tegen Amerika

Het Holland Festival is weer achter de rug en ik bezocht aardig wat voorstellingen. Op dinsdag 9 juni ging de opera Koeien van Misha Mengelberg in première in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Deze was overigens niet zelf door Mengelberg gemaakt, maar had jarenlang als wensdroom door zijn hoofd gespookt.

Regisseur Cherry Duyns schiep uit bestaande teksten van Mengelberg een libretto, Guus Janssen zocht er passende stukken bij, die hij samen met de door Mengelberg opgerichte Instant Composers Pool uitvoerde. Het werd een prachtig absurdistische voorstelling. Toen de sterk dementerende Mengelberg na afloop het podium werd opgereden in een rolstoel pinkten velen een traantje weg. Ook ik had de tranen in mijn ogen; het was pijnlijk te zien hoe broos mijn vroegere docent geworden was.

Misha Mengelberg, met Cherry Duyns, toegejuicht door Katrien Baerts, Stadsschouwburg Amsterdam, 9-6-2015

Een dag later, op woensdag 10 juni zat ik alweer in de Stadsschouwburg, bij de met veel bombarie aangekondigde productie Der Untergang der Nibelungen van het Berlijnse Gorki Theater. Het bleek een bombastisch wanproduct en als ik er niet voor Cultuurpers over had moeten schrijven, had ik beslist de zaal verlaten, in het kielzog van een groeiend aantal andere bezoekers.

Donderdag 11 juni ging de multimedia-opera As Big as the Sky van Arnoud Noordegraaf in première in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. De voorstelling was compleet uitverkocht, net als de twee volgende uitvoeringen op vrijdag en zondag. – Wellicht omdat de Chinese kunstenaar Ai Weiwei tekende voor het decor. Ik deed alle inleidingen, waarbij ik onder anderen sprak met Arnoud Noordegraaf en librettist Adrian Hornsby.

Arnoud Noordegraaf – Thea Derks – Adrian Hornsby – Bart Visser MGIJ 14-6-2015

Het enthousiasme van de makers en het prachtige decor van Ai Weiwei ten spijt, werd ook dit een teleurstelling. De regie (van Noordegraaf zelf) was statisch, het libretto ondoorgrondelijk en de muziek weinig prikkelend. Ook de uitvoering liet te wensen over. Bas Wiegers kreeg het Asko|Schönberg maar niet gelijk en van de zangers wist alleen Zhang Bo als dorpsomroeper zijn rol wat vlees op de botten te geven. De decors en filmbeelden van Ai Weiwei waren prachtig, maar konden de voorstelling niet redden.

Twee dagen na deze ‘Chinese’ opera klonk op dezelfde plek de première van een nieuwe opera van Guo Wenjing, Het innerlijke landschap. Een staaltje ongelukkig programmeren, want het was onvermijdelijk beide producties met elkaar te vergelijken. Het Nieuw Ensemble en een Chinees slagwerkensemble speelden onder leiding van Ed Spanjaard vlekkeloos en de sopraan Shien Timei was zelfs adembenemend. Toch was ook deze voorstelling uiteindelijk onbevredigend, vanwege de gemakzuchtige aanpak van Guo Wenjing. Hier lees je mijn bespreking.

Che Guevara ‘gereconstrueerd’, Theater Carré, juni 1969

Een week later nam ik de tiende aflevering op van mijn programma Panorama De Leeuw bij de Concertzender. Ik had veel reacties gekregen op de uitzending van 3 juni, waarin ik een substantieel deel draaide uit de opera Reconstructie die Reinbert de Leeuw in 1969 maakte met onder anderen Misha Mengelberg.

Op veler verzoek wijdde ik de gehele uitzending van 1 juli aan deze ‘moraliteit’. Het libretto van Harry Mulisch en Hugo Claus volgt de letters van het alfabet en is één lange, rauwe aanklacht tegen het imperialisme van Noord-Amerika. Ik schreef erover voor Cultuurpers. In mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie behandel ik diepgravend de controverse die deze anti-Amerikaanse productie in 1969 opriep; de uitzending is hier terug te horen.

De afgelopen week werkte ik aan de toelichtingen bij zeven composities van Vanessa Lann, die dit najaar zullen verschijnen op de cd moonshadow sunshadow, genoemd naar het gelijknamige stuk voor het vioolduo Liza Ferschtman en Esther Hoppe. Prachtig hoe Lann steeds weer onze verwachtingspatronen bevraagt, met een intrigerend spel tussen voor- en achtergrond. Ik hou u op de hoogte!

Maar nu is het tijd voor vakantie…

#AdrianHornsby #AiWeiwei #ArnoudNoordegraaf #AsBigAsTheSky #AskoSchönberg #BasWiegers #CherryDuyns #Concertzender #Cultuurpers #DerUntergangDerNibelungen #EdSpanjaard #GorkiTheater #GuoWenjing #GuusJanssen #HarryMulisch #HetInnerlijkeLandschap #HollandFestival #HugoClaus #InstantComposersPool #MensOfMelodie #MishaMengelberg #NieuwEnsemble #PanoramaDeLeeuw #Reconstructie #ReinbertDeLeeuw #ShienTimei #TheaDerks #ZhangBo