Aten

Also known as Aton, Atonu, or Itn.

Aten was the focus of Atenism. The religious system was formally established in ancient Egypt by the late 18th Dynasty pharaoh Akhenaten.

The worship of Aten & the coinciding rule of Akhenaten are major identifying characteristics of a time within the 18th Dynasty referred to as the Amarna Period (circa 1353-1336 BCE).

Atenism, & the worship of Aten as the sole god of the ancient Egyptian state worship, didn’t last past Akhenaten’s passing away. Not long after Akhenaten’s death, 1 of Akhenaten’s 18th Dynasty successors, Tutankhamun, reopened the state temples to other Egyptian gods & re-positioned Amun (not Aten) as the chief solar deity. Aten is pictured as a solar disc emitting rays ending in human hands (think like a kid’s drawing of the sun shining down with its rays).

The word Aten shows up in the Old Kingdom as a noun meaning “disc,” which refers to anything flat & circular. The sun was called the “disc of the day,” where Ra was thought to live. By contrast, the moon was sometimes called the “silver disc.”

The Aten was the disc of the sun & originally an aspect of Ra, the sun god in traditional Egyptian religion. Aten doesn’t have an origin (creation) story/myth or even a family. But is mentioned in the Egyptian Book of the Dead. The 1st known reference to Aten, the sun-disk, as a deity is in The Story of Sinuhe from the 12th century. In which the deceased king is described as rising as a god to the heavens & “uniting with the sun-disk, the divine body merging with its maker.”

Aten was extensively worshipped as a solar deity under Amenhotep III, where it was depicted as a falcon-headed god like Ra. While Aten was the preeminent creator deity of a pantheon of ancient Egyptian gods under Amenhotep III, it wasn’t until his successor that Aten would be the only god acknowledged via state worship.

During the reign of Amenhotep III’s successor, Amenhotep IV, the Aten became the sole God of the Egyptian state religion. Amenhotep IV changed his name to Akhenaten to reflect his close link with the supreme deity. The sole worship of Aten can be referred to as Atenism.

In Atenism, night is a time to fear. Work is done best when the sun, or Aten, is present. The Aten created all countries & people, & cares for every creature. According to inscriptions, the Aten created a Nile River in the sky (rain) for the Syrians.

The rays of the sun disk only hold out life to the royal family. Because of this, non-royals receive life from Akhenaten & Nefertiti (later renamed Neferneferuaten) in exchange for loyalty to the Aten. In inscriptions (like the Hymn to the Aten & the King), the Aten is depicted as caring for the people through Akhenaten, putting the royal family as intermediaries for the worship of the Aten. There’s only 1 known example of the Aten talking.

Akhenaten represented himself as the son of Aten, mirroring many of his predecessors’ claims of divine birth & their positions as the embodiment of Horus. Akhenaten positioned himself as the only intermediary who could speak to Aten, emphasizing the dominance of Aten as the preeminent deity.

Aten is both a unique deity & a continuation of the traditional idea of a sun-god in Egyptian religion. Aten carried absolute power in the universe, representing the life-giving force of light to the world. The cult center of the Aten was the capital city, Amarna, founded by Akhenaten.

Though other cult sites have been found in Thebes & Heliopolis. The use of Amarna as a capital city & religious center was relatively short-lived as it was abandoned after Akhenaten’s death. Major principles of Aten’s cult worship were recorded via inscriptions on temples and tombs from the period.

The temples of Aten were open & don’t have roofs so that the sun’s full power/rays could go inside. This was significantly straying from the traditional ancient Egyptian temples. No statues of Aten were allowed; it was seen as idolatry.

On the other hand, these Aten idols were replaced by functionally equivalent representations for Akhenaten & his family, venerating the Aten & receiving the ankh (the breath of life) from him. As a pharaoh, Akhenaten was considered the “high priest” or even a prophet of the Aten. During his reign, he was 1 of the main propagators of Atenism in Egypt.

After his dad’s death, Tutankhamun reinstated the cult of Amun (probably under pressure from the priests & other religious officials because Tutankhamun was a kid when he took over). It didn’t last more than 10 years or so after Akhenaten’s death.

When Tutankhamun came to power, his religious reign was marked by tolerance. He made efforts to rebuild the state temples that were destroyed during Akhenaten’s reign & reinstated the traditional pantheon of gods.

Make a one-time donation

Make a monthly donation

Make a yearly donation

Choose an amount

Or enter a custom amount.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Your contribution is appreciated.

Het Nieuwe Rijk van Egypte

Ik heb al eerder geschreven over de driedelige History of Ancient Egypt van John Romer. Het eerste deel (2013) vertelde het fascinerende verhaal van het ontstaan van de cultuur van de farao’s: zeg maar de Naqada-tijd, de unificatie van de Nijlvallei en uiteindelijk de bouw van de Grote Piramide. Het tweede deel, verschenen in 2017, vond ik heel sterk: het vertelde niet alleen het verhaal van het Oude Rijk, de Eerste Tussentijd en het Middenrijk, maar toonde ook hoe het beeld dat wij hebben van de Bronstijd, is geschapen door de negentiende-eeuwse archeologen. Ik was diep onder de indruk van dat boek. Ik wou dat ik zoiets kon schrijven.

Egypte zonder Egyptenaren

En nu is er het derde deel, waarin Romer het Nieuwe Rijk behandelt. Zeg maar de Dynastieën Vijftien tot en met Twintig. Opnieuw biedt Romer naast het verhaal over het oude Egypte een analyse van de wijze waarop onze kennis uit vondsten en teksten is opgebouwd én de wijze waarop ons beeld door negentiende-eeuwse en twintigste-eeuwse geleerden is gevormd. Dat zijn vrijwel allemaal Fransen, Duitsers en Britten; Labib Habachi is de enige Egyptenaar waar Romer aandacht aan besteedt.

Dat is ergens ook logisch, want wie wil tonen dat ons traditionele beeld van Egypte een westerse schepping is, kan niet al te veel Egyptenaren gebruiken in z’n verhaal. Niettemin lijkt het me dat Romer hier wat eenzijdig is (vgl. de Egyptische fotografen waarover ik al eens eerder blogde of dit boek over Ottomaanse archeologie). Eigenlijk had ik best wel eens willen weten wat zo’n Zahi Hawass, voordat hij zijn ego ging plaatsen boven zijn werk, nu eigenlijk heeft gedaan. Hij moet toch ooit eens een keer een zekere verdienste hebben gehad.

Van Avaris naar Pi-Ramesses

Dit gezegd zijnde, Romer heeft een fascinerend verhaal te vertellen. Het komt erop neer dat hij uitlegt dat de Hyksos, waarmee hij begint, geen werkelijk vreemde heersers waren, zoals vaak beweerd, maar dat er in de oostelijke Delta altijd diverse bevolkingsgroepen waren geweest. Hier lag de hoofdstad Avaris, een open samenleving met niet alleen Egyptische en Voor-Aziatische trekken, maar ook invloeden vanuit de Egeïsche wereld, zoals gedocumenteerd met beroemde Minoïsche wandschilderingen. Het hof van de Hyksos in Avaris was een nieuwe wereld.

Een wereld die door de heersers van de Zeventiende Dynastie uit Thebe onder de voet werd gelopen. Zij namen de wijdere cultuur nu mee naar het zuiden, waar de traditionele Egyptische vormen dus werden verrijkt met de internationale stijl van Avaris. Een voorbeeld is de innovatieve hofcultuur ten tijde van koningin Hatshepsut. Meer innovatie ten tijde van Toetmozes III en vooral ten tijde van Amenhotep III. De tijdens zijn regering geschapen cultuur radicaliseerde ten tijde van Echnaton, die Amarna als hoofdstad nam. De Amarna-kunst is echt anders.

Na de Amarna-tijd verplaatst het zwaartepunt weer naar Thebe en daarvandaan weer naar het noorden. Zwaartepunt betekent hier: alle grote bouwprojecten waarmee de farao zich presenteerde als vertegenwoordiger van de mensen vis-à-vis de goden. Ten tijde van de diverse Ramsessen van de Negentiende en Twintigste Dynastie was de hoofdstad Pi-Ramesses in de oostelijke delta, maar evengoed werd er gebouwd in Thebe. De kunst oogt traditioneel maar is vaak heel vernieuwend. En dan houdt het boek op, eigenlijk bij de Zeevolken.

Veranderend Egypte

Romer geniet ervan het gangbare beeld onderuit te halen. Hyksos? Geen vreemde heersers dus. Hatshepsut? Vergeet dat romantische verhaal maar dat ze haar zoon Toetmozes achtergesteld zou hebben. En dus heeft Toetmozes III, eenmaal alleenheerser, geen aanleiding gehad om zichzelf alsnog te bewijzen met veldtochten in Kanaän. Veldtochten die overigens minder spectaculair waren dan vaak beweerd (ook op deze blog). Et cetera.

Ik had wel een aantal keren iets van “dat wisten we al”. Dat de Amarna-kunst ten tijde van Echnaton wortelde in de artistieke vernieuwing ten tijde van Amenhotep III, zagen we bijvoorbeeld op de Echnaton-expositie in het Rijksmuseum van Oudheden. Die was in 2000, dus bijna een kwart eeuw geleden. Dat de Zeevolken geen onverwachte crisis waren, wisten we ook al. In zulke gevallen wordt Romers omkering van bestaande beelden een gimmick. Soms overdrijft hij ook. Ik denk niet dat je Herodotos als bron voor de IJzertijd van noordelijk Egypte terzijde kunt schuiven omdat hij zich zo lelijk vergist over zuidelijk Egypte in de Bronstijd.

Desondanks heb ik History of Ancient Egypt met veel plezier gelezen. Romer laat zich weinig gelegen liggen aan apologetische interpretaties die, als ze niet bedoeld waren om het gelijk van de Bijbel te bewijzen, dan toch waren gebaseerd op religieuze vertellingen. Hij schrijft ook goed. Zijn verhaal over de Zeevolken is niet vrij van een amusant sarcasme.

De Late Tijd

Ik had eigenlijk gehoopt dat Romer een vierde deel zou schrijven. Want laten we eerlijk zijn: we hebben nu drie delen over Egypte als Egypte mogen lezen, en dat is allemaal heel boeiend, maar Egypte onder Libische, Nubische, Assyrische, Perzische en Macedonische heersers is óók interessant. Er was zeker sprake van continuïteit. De Romeinse keizer Hadrianus wordt nog precies hetzelfde afgebeeld als koning Narmer, drie millennia eerder. Het werd mij niet voldoende duidelijk waarom Romer zijn verhaal eindigt waar hij eindigt.

Misschien speelt ergens mee dat Romer vindt dat de Egyptische cultuur moet worden behandeld als die van een zelfstandige, bouwende hofhouding, niet als de cultuur van een land dat was onderworpen aan vreemde mogendheden. Toen ik het museum in Cairo bezocht, viel me op dat ook de Egyptische archeologische dienst de IJzertijd stiefmoederlijk bedeelde.

Ik zou niet willen uitsluiten dat dit is hoe het moderne Egypte kijkt naar zichzelf: wel de Bronstijd, niet de internationale IJzertijd. Als Romer die modern-Egyptische visie op oud Egypte is gaan delen, is het des te vreemder dat hij in dit mooie derde deel van zijn A History of Ancient Egypt zo weinig Egyptische egyptologen noemt.

#AchttiendeDynastie #Amarna #AmenhotepIII #Avaris #boek #Bronstijd #Echnaton #Hatshepsut #hofcultuur #Hyksos #JohnRomer #LabibHabachi #Nefertiti #NegentiendeDynastie #NieuweRijk #PiRamesses #RamsesIV #ThebeEgypte_ #ToetmosesIII #TwintigsteDynastie #VijftiendeDynastie #ZahiHawass #Zeevolken #ZeventiendeDynastie

From @virtuosew ... a leaf through of her new book.

https://www.facebook.com/reel/2069432440550017

#Amarna #DreamsOfAmarna

Our August meeting (Sunday 3rd, ONLINE via Zoom) will feature Dr Jacquelyn Williamson giving a talk on "Nefertiti's Sun Temple: Queenship and Death at Amarna".

Nefertiti's Sun Temple, called a "Sunshade of Re," is a fascinating puzzle. Although partially destroyed in antiquity, enough remains of its decoration to ask, and sometimes answer, new questions about the Amarna Period of ancient Egypt (1/3)

#egyptology #ancientEgypt #amarna #nefertiti #ancientHistory

Mary Chubb pays tribute to the skill and efforts of the local labourers and excavators in several incidents in both of her books about excavations, "Nefertiti Lived Here" and "City In The Sand". I'm torn as to whether I'd like to visit the site of Amarna - whether I'd find it confusing and saddening or instead, inspiring, wonderful in the true sense...

Maybe, one of these days, I will find out!

#DreamsOfAmarna #Watercolours #Amarna #Akhetaten #Egyptology