Paus Leo I en Attila de Hun (1)

Hunnendiadeem (National Museum, Boedapest)

U vraagt: “zou jij eens een blogpost kunnen wijden aan hoe paus Leo I nu eigenlijk de Hunnen wist tegen te houden?”

Wij antwoorden: “maar dat deed ’ie helemaal niet!” Het uitgebreidere antwoord is natuurlijk interessanter. Daarvoor moeten we eerst kijken wat Attila en de Hunnen überhaupt in Italië kwamen doen. En dat veronderstelt dan weer dat we bekijken wie die Hunnen eigenlijk waren.

Superfederatie

De Hunnen vormden een zogeheten superfederatie, waarover ik al eens eerder blogde: groepen merendeels nomadische volken die zich verzamelden onder een charismatische vorst (zoals Djengis Khan of Timoer Lenk) en onder zijn leiding successen boekten, maar weer uiteengingen als de successen ten einde kwamen. De geschiedenis van Centraal-Eurazië is te lezen als een proces van enerzijds clustering, desintegratie en herclustering en anderzijds (omdat de steppe naar het westen toe geschikter zijn voor veeteelt) een voortdurende westwaartse beweging. Omdat de volken die deel uitmaakten van zo’n nomadische cluster zelf veelal ook federaties waren, noemen we zo’n federatie van federaties een superfederatie.

Als we het hebben over de Hunnen, waren zij slechts één nomadisch volk binnen een meertalige coalitie waarvan ook Gotische, Gepidische, Skirische, Thuringse en Herulische groepen deel uitmaakten. Zij konden van huis uit nomaden zijn of boeren. Kortom: een moeilijk te grijpen en te begrijpen geheel. Wat we wél begrijpen: wie met de Hunse superfederatie te maken kreeg, had een probleem. In de eerste helft van de vijfde eeuw waren ze, net als de Avaren en de Mongolen, erg agressief en neutraliteit was onmogelijk. Omdat ze zo talrijk waren, waren ze bovendien vrijwel onverslaanbaar, zodat je maar twee opties had: vluchten en hopen dat je het Romeinse Rijk binnen mocht, of accepteren dat je werd opgeslokt. Resistance is futile. You will be assimilated.

Dit had, vanuit Huns perspectief, een simpel gevolg: er waren maar twee politieke eenheden, namelijk de Hunnen en de Romeinen. Niet alleen neutraliteit was onmogelijk, er was ook geen overlap. Nog een andere constante: de charismatische hoogste leider moest andere leiders tevreden houden met goud. Dat de Romein voor de Hunnen “de ander” was, wilde dan ook niet zeggen dat er geen handel mogelijk was. En als het goud niet vrijwillig werd afgestaan, kwamen de Hunnen het wel halen.

Attila in de problemen

Zoals wel meer Centraal-Euraziatische superfederaties hadden ook de Hunnen een dubbel koningschap, en in 434 traden Attila en Bleda aan. Ze zetten het gebruikelijke beleid voort: nu eens bedreigden ze het oostelijke Balkanschiereiland, en was daar de goudaanvoer eenmaal geregeld, dan trokken ze richting Perzië, en vervolgens was het westelijke Balkanschiereiland aan de beurt. In 447 overleed Bleda en vanaf dat moment regeerde Attila alleen.

Hij zag zich geplaatst voor een serieus probleem: steeds meer volken waren onderworpen, steeds meer daarvan waren sedentair, en dat betekende dat het aandeel boeren in de coalitie steeds groter werd. Anders gezegd, de Hunse kerngroep met zijn nomadische levenswijze werd relatief kleiner. Dat moet hebben geleid tot spanningen. Een volgend probleem was dat er eigenlijk niet zo veel meer te onderwerpen overbleef – afgezien dan van het bezetten van delen van het Romeinse Rijk, maar dat betekende dat de verhouding tussen de boeren en nomaden nog ongunstiger uitpakte voor de Hunse kerngroep. Derde probleem: in de zomer van 450 overleed in Constantinopel keizer Theodosius II en trad een nieuwe keizer aan, Marcianus. Die was uit een ander hout gesneden dan zijn voorganger, en Attila wist dat deze man gevaarlijk competent was. De Balkan plunderen zou lastiger worden, als er überhaupt nog iets te halen viel. Een paar jaar geleden is een vierde probleem geïdentificeerd: uit dendroklimatologisch onderzoek blijkt dat in Centraal-Europa enkele jaren achter elkaar de oogsten mislukten. Dat de oogsten in Italië slecht waren, was al bekend.

Marcianus (Bode-Museum, Berlijn)

Hoe deze problemen Attila’s besluitvorming bepaalden, weten we niet, maar in 450 veranderde hij het beleid. Hij besloot tot een invasie van het Romeinse Rijk. Niet om te plunderen, al draaide het daar uiteindelijk wel op uit, maar om het te behouden. Anders gezegd: er zou een overlap ontstaan tussen de twee politieke eenheden en de verhouding tussen nomaden en boeren zou voor de Hunse kern nog ongunstiger worden. Dit was een ingrijpende beleidswijziging, die aan Attila’s hof ongetwijfeld heeft geleid tot kritiek. De koning riskeerde het uiteenvallen van de superfederatie als hij de leiders van de diverse groepen niet heel goed zou kunnen belonen. Attila wist echter wat hij deed. Een fors deel van het Romeinse Rijk kwam hem namelijk rechtens toe.

Honoria op.

[Wordt vervolgd]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Mozes van Kreta
oktober 27, 2019
Kwakgeschiedenis: Tom Holland
maart 9, 2012
De Late Oudheid (1)
oktober 5, 2022 Deel dit: #Attila #dendroklimatologie #Gepiden #Goten #Hunnen #nomadisme #PausLeoI #superfederatie #TheodosiusII #Thuringers