Plaginspiratie: Britten haalde zijn mosterd by Ethel Smyth

Op woensdag 8 maart, internationale vrouwendag, presenteert de Concertzender een dag lang muziek van vrouwelijke componisten.

Al twee decennia probeer ik programmeurs en musici ervan te overtuigen hun blik niet zo eenzijdig op (dode) witte mannen te richten. Hoewel de situatie mondjesmaat verandert, is de verhouding man-vrouw nog altijd behoorlijk scheef, getuige ook de recente seizoenspresentaties van het Koninklijk Concertgebouw Orkest en Koninklijk Concertgebouw.

Over mijn taaie strijd schreef ik vele columns, die deels terug te lezen zijn via de site van vrouw en muziek. Omdat de thematiek nog altijd actueel is, zal ik d komende dagen telkens een ervan op dit blog herpubliceren. Enjoy!

Plaginspiratie

Verschenen in Tijdschrift Luister, juni 2006

Wat heb ik toch een heerlijk beroep! Bijna dagelijks leer ik tijdens concerten en via krant of radio nieuwe muziek en inspirerende musici kennen, waardoor mijn leven in beweging blijft en mijn geest gescherpt wordt.

Op een van die concerten hoorde ik het Strijkkwartet van Ethel Smyth, dat in zijn geladenheid verwant is aan het expressionisme van Schönberg. Schitterend stuk, van een kleurrijke Britse componiste en suffragette, die ooit gevangen zat nadat ze een steen door de ruiten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken had gegooid. Vanuit het celraampje dirigeerde ze met een tandenborstel haar medegevangenen in haar rebelse March of the Women. Een vrouw naar mijn hart.

Zoekend naar andere werken vond ik een opname van haar opera The Wreckers. Deze speelt zich af in een Engels vissersdorpje, waar twee buitenstaanders weigeren te voldoen aan de gangbare mores en uiteindelijk worden omgebracht. Het was alsof ik een blauwdruk van Peter Grimes kreeg voorgeschoteld.

Ook muzikaal zijn er veel raakvlakken. Smyth weet misschien nog wel indringender dan Britten het woelen der baren en emoties in noten te vangen. Haar muziek is dramatisch zonder pompeus te zijn en grijpt je meteen bij de lurven, om je tot het tragische einde niet meer los te laten.

Omdat ik vind dat deze prachtopera zo snel mogelijk op de planken moet komen, bestook ik intendanten, artistiek leiders en dirigenten met opnames en partituren. Zonder uitzondering roemen zij de kwaliteit en schoonheid van de muziek. Steevast voegen zij echter toe: ‘Ze heeft wel erg goed naar Britten geluisterd.’ Als ik riposteer dat Smyth haar opera in 1904 voltooide, negen jaar voordat Britten geboren werd, vallen zij stil.

Ooit gaat het me lukken The Wreckers uitgevoerd te krijgen. Dan zal men zich afvragen: betrof de veertig jaar later gecomponeerde Peter Grimes een geval van plagiaat? Of was het inspiratie? Ik hou het op plaginspiratie…

The Wreckers werd op cd gezet door BBC Philharmonic olv Odeline de la Martinez. Een geënsceneerde versie staat op YouTube.

In 1903 werd haar eenakter Der Wald uitgevoerd in de MET in New York, als eerste opera van een vrouwelijke componist ooit. 

#BenjaminBritten #EthelSmyth #PeterGrimes #TheWreckers

Between diapers & dishes – the (in)visibility of the female composer

Walkyrien (c) Emil Doepler, via Wikipedia Media

Amsterdam, 8 March 2018. No chance to miss today is women’s day. The media are brimming with articles about the unequal pay for women and their still limited representation in prestigious positions. – In politics, the business world, universities and the arts.

The most conservative is perhaps the classical music world, where the female composer still has to fend for her right to exist. Even in 2018 she still has to cram her creative work in between domestic tasks, it seems. – Will a male composer ever be asked how he combines his work ‘with the children’? Despite tiny steps in the right direction, his female colleague still balances between diapers & dishes.

Perotinus & Leoninus

My own history began in a village in Limburg. I was not allowed to join the local brass band – simply because I was a girl. Later I started my own pop group. Though I wrote all the songs, invariably in interviews my male band members were asked all the questions. During my entire studies in musicology only two ladies were mentioned. Hildegard von Bingen was treated extensively, but after that it remained silent. In my my final year one song by Clara Schumann was analyzed.

During concerts I heard music from Perotinus & Leoninus, Bach and Handel, Mozart and Beethoven, Stravinsky and Bartók. Only in the world of new music I was sparsely treated to works by Galina Ustvolskaya and Sofia Gubaidulina, or Kaija Saariaho and Unsuk Chin. When I started working at Radio 4, I made thematic programs on countless subjects. But the moment I dedicated a series to female composers, I was deprecatingly dubbed ‘Her of the Women’.

Smyth ‘influenced’ by unborn Britten

Undaunted I tried to get work by female composers performed, but I stumbled on a wall of unwillingness and bias. The most poignant was my experience with the opera The Wreckers by Ethel Smyth. Everyone I played a recording to was enthusiastic about the beautiful and powerful music. – Invariably followed by the comment that Smyth had been ‘strongly influenced’ by Peter Grimes of Benjamin Britten.

A hilarious argument: Britten wasn’t even born when Smyth composed her opera in 1906. Indeed, Peter Grimes did not appear until 1945, a year after her death. When I pointed this out, my interlocutors fell silent, baffled. But the penny did not drop and the opera remained unperformed. While a rediscovered second-class composition of a man is not seldom hailed ‘discovery of the century’.

Netherlands’ Men’s Days and Bosmans Prize

During the yearly Netherlands’ Music Days hardly any women’s compositions were performed, so I dubbed them the Netherlands’ Men’s Days; in 2010 the event died a silent death. Even the composition competition named after Henriëtte Bosmans was never won by a woman. After I had criticized this in a column, at least some female jurors were recruited. But it wasn’t until 2008, when an audience prize was established, that this finally went to a female composer. After 2011 also this competition ceased to exist.

When the Festival of Early Music Utrecht put Felix Mendelssohn in the context of his time, not one note from his sister Fanny was played. She was not only Felix’s source of inspiration and sounding board, but also a composer who was highly appreciated in her own time. Most probably she developed the ‘Song without Words’, which is invariably attributed to her brother. After yet another column of mine the all-male concept was somewhat released. Since then, sporadically music by Elisabeth Jacquet de la Guerre, Barbara Strozzi, Hildegard of Bingen or Isabella Leonarda was programmed.

Modern music world forms an exception

A positive exception is formed by the circuit of modern music, such as the Thursday Evening Concerts of Muziekgebouw aan ‘t IJ. The same goes for the Red Sofa series of De Doelen, the Oranjewoudfestival and Dag in de branding. In Gaudeamus Muziekweek, women’s work sounds regularly, although the competition itself is still dominated by men.

The coming edition of Classical Encounters in The Hague only has male works in store for us, even thought the programmer is a woman. Muziekgebouw Eindhoven features two ladies in its new season; the Royal Concertgebouw Orchestra one; the Netherlands Philharmonic Orchestra none. In the upcoming Opera Forward Festival, only two female composers will be represented.

Bright spots

It is sad that even in the 21st century we have to fight for the music of women composers. Nevertheless, there have been some bright spots recently, thanks in part to the social media. Databases with female composers from all ages can be updated online and this information is shared quickly and easily. The #MeToo discussion also contributes to a greater awareness of the subordination of women.

In terms of policy, some steps have been made as well. Mayke Nas succeeded Willem Jeths as Composer Laureate in 2016. A year later, Kate Moore was the first woman ever to win the prestigious Matthijs Vermeulen Prize. The BBC initiated the project Celebrating Women Composers and the new February Festival gave voice to Fanny Mendelsohn and Clara Schumann. From season 2018-19 onwards, the Concertgebouw and NTRZaterdagMatinee will pay structural attention to composing ladies. Its counterpart AVROTROSVrijdagconcert also regularly features music by women composers.

Small successes that ‘Her of the Women’ will continue to fight for in the future.

Tonight Silbersee will perform music by Seung-Won Oh in Muziekgebouw aan ‘t IJ, I will speak to her during the introduction at 7.15 pm.

Please support independent music jounalism. Any amount is welcome. Thanks!

#ClaraSchumann #EthelSmyth #FannyMendelssohn #GalinaUstvolskaya #HenriëtteBosmans #HildegardVonBingen #KaijaSaariaho #MeToo #PeterGrimes #SofiaGubaidulina #TheWreckers #UnsukChin #WomenSDay

Der Dirigent Robin Davis im Opernmagazin-Portrait
Detlef Obens

Seit dieser Saison 2025/26 ist der gebürtige Brite Robin Davis der neue Generalmusikdirektor der Bühnen und des Orchesters Bielefeld. Seinen Einstand gab er am 12. Oktober 2025 mit der von Publikum und Presse begeistert aufgenommen Premiere der Oper Peter Grimes von Benjamin Britten. Ein das Publikum packendes Werk, dass leider immer noch zu selten auf deutschen Bühnen zu erleben ist. GMD Davis und dem gesamten Ensemble des Theater Bielefeld gelang mit dieser Neuinszenierung ein fulminanter Erfolg, an dem der neue Bielefelder Generalmusikdirektor maßgeblichen Einfluss hatte. Ein Einstand nach Maß für den jungen Chefdirigenten und ein unbedingter Grund mehr Robin Davis den Leserinnen und Lesern des OPERNMAGAZIN in einem Portrait näherzubringen. […]

https://opernmagazin.de/der-dirigent-robin-davis-im-opernmagazin-portrait/

Er war es! War er es? – „Peter Grimes“ in Bielefeld geht unter die Haut!
Detlef Obens

Was war da am gestrigen Abend im Theater Bielefeld zu erleben? Um es in zwei Worten zu beschreiben: eine Sternstunde! Eine Sternstunde für dieses Ostwestfälische Opernhaus, für die Oper und auch für die szenische Umsetzung der 1945 uraufgeführten Oper PETER GRIMES von Benjamin Britten. Ein Opernabend auf internationalem Niveau, der einmal mehr beweist, dass es nicht immer großer Metropolen bedarf, um bedeutende Werke der Opernliteratur eindrucksvoll auf die Bühne zu bringen. Und zwar so, dass man als Zuschauer und Zuhörer auf allen Sinnesebenen gefangen und mitgerissen wird. Solche Sternstunden sind selten, sie werden auch immer seltener. Aber wenn es sie dann gibt, dann sollte man sie auch so benennen. Und so eine Sternstunde fand gestern in Bielefeld statt. Für mich als Herausgeber von DAS OPERNMAGAZIN ist es heute eine Ehre und eine Freude zugleich, über diesen Premierenabend zu schreiben. Ein Premierenabend, wie ich ihn in solcher Intensität in den letzten Jahren nur selten erlebt habe. Mit Brittens faszinierend-genialer Oper PETER GRIMES gab der neue Bielefelder GMD Robin Davis einen Einstand von besonderer Güte. Seine Lesart der Komposition von Benjamin Britten war direkt, war impulsiv, war dramatisch aber auch so ungemein zart. Und mit einem Sänger-Darsteller wie es Nenad Čiča in der Hauptpartie ist, verfügt das Theater Bielefeld über einen nahezu idealen „Peter Grimes“. Und wenn das alles noch in eine Regie verpackt wird, wie dies durch den Südafrikanischen Regisseur Matthew Wild stattfand, kam alles zusammen, was einen Opernabend eben zu etwas ganz Besonderem werden lässt. Minutenlanger Jubel des Premierenpublikums war der sehr verdiente Dank an das gesamte Ensemble! […]

https://opernmagazin.de/er-war-es-war-er-es-peter-grimes-in-bielefeld-geht-unter-die-haut/

𝗪𝗵𝗮𝘁 𝗜’𝗺 𝗥𝗲𝗮𝗱𝗶𝗻𝗴: "𝗣𝗲𝘁𝗲𝗿 𝗚𝗿𝗶𝗺𝗲𝘀" 𝗯𝘆 𝗕𝗲𝗻𝗷𝗮𝗺𝗶𝗻 𝗕𝗿𝗶𝘁𝘁𝗲𝗻 -

This libretto I chose partly for Classical Music Month and partly for an upcoming 𝘓𝘪𝘵𝘦𝘳𝘢𝘳𝘺 𝘕𝘰𝘮𝘢𝘥𝘴 podcast that links it to Le Guin's Omelas story!

#books #bookreviews #bookworm #readreadread #tbr #tbrpile #tbrlist #quotes #reading #benjaminbritten #petergrimes #libretto #opera #classicalmusicmonth