Expertisekring pedagogiek wil docenten keuzes geven: ‘Hoe we het onderwijs inrichten is geen natuurwet’
Een duidelijke visie op pedagogiek kan een opleiding een eigen signatuur geven en werken als hitteschild tegen hypes en trends in onderwijsland. Dat is de overtuiging van de expertisekring pedagogiek, die met kennis, en vooral met de juiste vragen, het onderwijs op de hele HR probeert te versterken.
De expertisekring richt zich op de ‘bedoeling’ van het onderwijs. Dat wil niet zeggen dat de kring wel even gaat vaststellen hoe het onderwijs van de HR bedoeld is. ‘De insteek van de onderwijspedagogiek is om denkgereedschap aan te reiken’, zegt docent-onderzoeker Jelle Ris. Hij is als docent pedagogiek op de Willem de Kooning een van de trekkers van de expertisekring. Die staat onder leiding van lector Pedagogische Professionaliteit Carlos van Kan. De leden dragen vanuit verschillende invalshoeken bij aan een ‘rijke bagage’ van de expertisekring.
De expertisekring schrijft een serie publicaties voor Profielen, waarin allerlei vragen en dilemma’s uit de onderwijspraktijk vanuit de pedagogiek worden onderzocht. Die vragen zijn er bijna dagelijks, al kun je didactisch en pedagogische kwesties niet heel hard scheiden.
Lessen dichttimmeren
Op de lerarenopleiding komen die kwesties vaak expliciet aan de orde in de klas. Veel docenten op de HR zullen ze herkennen uit hun eigen lespraktijk. Ris geeft een voorbeeld. ‘Ik merk bij het opleiden van leraren dat ze veel behoefte hebben aan informatie over klassenmanagement en didactiek, omdat ze goed orde willen houden. Daarbij denken ze dan vaak dat ze goed zitten als ze hun lessen kunnen dichttimmeren.’ Oftewel: alles vooraf, van minuut tot minuut bedenken en voorbereiden. Maar hoe wenselijk is het om je lessen zo dicht te timmeren? En is het überhaupt wel mogelijk? Ris: ‘Als ik ze dat als houvast geef, wat doe ik dan eigenlijk?’
‘Studenten willen liefst kant-en-klare oplossingen voor situaties in de klas. Maar het gaat erom dat ze bewuste keuzes kunnen maken in een bepaalde context.’
Ris besloot met zijn studenten juist een open les te ontwerpen: ‘Dat riep aanvankelijk veel weerstand op, maar uiteindelijk zagen studenten toch dat er mooie dingen gebeuren als je ruimte geeft in je les.’
Dat herkent Rajae El Himer, lerarenopleider bij IvL. ‘Studenten willen liefst kant-en-klare oplossingen voor situaties in de klas. Maar het gaat erom dat ze bewuste keuzes kunnen maken in een bepaalde context. Dat levert ook rijkere en diepgaandere gesprekken op over waarden en idealen in je onderwijs.’
In bumpy moments moet je beslissen
HR-docenten El Himer en Ris zijn ‘toevallig’ opleiders van toekomstige leraren, maar de pedagogische inzichten komen bij alle hbo-docenten om de hoek kijken. Dus ook in hun eigen interacties met studenten, als docent. El Himer: ‘Bij mij geeft co-creatie met studenten richting aan mijn handelen. Maar toen ik pas zelfstudie opgaf en daarna studenten om input vroeg, in de nabespreking, kwam er weinig uit. Dan moet ik kiezen: ga ik door met deze vorm of sta ik stil bij wat er gebeurt? In de “bumpy moments” moet je uiteindelijk in een split second beslissen.’
Een van de hoofdvragen van de expertisekring is: ‘Welk handelen is passend in deze praktijk in het licht van de pedagogische idealen die ik voorsta?’ In het geval van El Himer is het ideaal dat docent en student sámen het onderwijs maken. ‘In zo’n situatie zit dan een overweging’, zegt Ris, ‘je kunt gaan sleuren aan antwoorden, maar je wilt juist dat studenten zichzélf inbrengen. Het gaat niet alleen om leerdoelen halen, dat lukt misschien ook wel als je ze alleen een boek laat lezen. Maar je wilt dat studenten zelf nadenken, niet dat wij zeggen: dit is goed en dat is fout.’
Openstaan voor het onverwachte
‘Met houvast geven is op zichzelf niks mis’, benadrukt Van Kan, ‘maar als we alleen dát doen, wat verliezen we dan? Waar is de school voor: voor het uitvoeren van een vooropgesteld plan, of ook om open te staan voor het onverwachte? Hoe we het onderwijs inrichten is geen natuurwet, en met de expertisekring willen we docenten toerusten om bewuste keuzes te maken. Want “iemand in het diepe gooien” is soms goed, maar niet altijd en niet voor iedereen, net zoals “iemands hand vasthouden” soms ook juist goed is. “Wat is nu in het belang van deze student?” is een van onze pedagogische vragen in deze situatie.’
‘De nadruk ligt vaak op methodieken en interventies: als we nou deze zes stappen volgen is studiesucces gegarandeerd’
Soms voelen de leden van de kring zich weleens roepende in de woestijn met de pedagogische vragen. ‘Die vragen kunnen weleens vertragend voelen, maar zijn belangrijk’, stelt onderwijspedagoog Hester van Roode. Zij stond zelf voor de klas en is als adviseur bij de dienst OeO ook lid van de kring. ‘De nadruk ligt vaak op methodieken en interventies: als we nou deze zes stappen volgen is studiesucces gegarandeerd. Het lijkt of men risico’s wil uitbannen in het handelen van de docenten, maar met die onzekerheid komt ook de verrassing. Je hebt je uiteraard te verhouden tot het beleid van de HR, toetsing en de standaarden van de NVAO. Die realiteitszin is belangrijk, samen met het pedagogisch perspectief dat vaak wordt vergeten en juist waardevol is.’
Een signatuur vinden
Die vragen kunnen niet alleen het onderwijs in de klas, maar ook de opleiding of een instituut ten goede komen, denkt Van Kan. ‘Als je erover in gesprek gaat in een team kun je ontdekken: waar vind je elkaar? Het biedt een kans om als opleiding een signatuur te vinden. Op een lerarenopleiding zou dat kunnen zijn “Je leert hier om misstanden te bevragen”, waarbij je inzet op kansengelijkheid en diversiteit in het onderwijs. Zo’n signatuur kan ook een hitteschild zijn voor allerlei trends en veranderingen die voortdurend op je af komen.’
‘We bakken hier geen standaard broodjes maar zijn gericht op de ontwikkeling van de professionele identiteit en vorming van studenten.’
‘Wat doen hbo-docenten nu ten diepste?’, vraagt Van Kan retorisch: ‘ze leiden studenten binnen in een bepaalde wereld. Daar moet je niet alleen iets kennen en kunnen, maar ook welkom geheten worden en aangemoedigd worden om zelf iemand te zijn in die wereld. We bakken hier geen standaard broodjes maar zijn gericht op de ontwikkeling van de professionele identiteit en vorming van studenten.’
Studenten zijn geen robots, wil hij maar zeggen, die worden klaargestoomd voor wat het werkveld toevallig vraagt. Daarvoor heb je het soms nodig om te vertragen, diepere gesprekken te voeren, en niet met elke hype mee te gaan, Van Kan: ‘Je kiest in het onderwijs bewust wat je de moeite waard vindt om over te dragen aan de volgende generatie. Wij hebben een broertje dood aan “u vraagt wij draaien”.’
Over de Kring Werk maken van onderwijspedagogiek
Wat is onderwijspedagogiek eigenlijk? Voor ons is het: denken en handelen in het belang van de student én van de wereld waarin die student straks werkt. Onderwijspedagogiek in het hbo betekent studenten in positie brengen zodat zij zichzelf kunnen vormen als professional.
Hoe doen we dat? Door werelden voor hen te openen, onderwijs uitnodigend te maken en hen ruimte te geven. Zodat studenten zélf mede richting kunnen geven aan hun rol in het beroep en in de samenleving.
De expertisekring Werk maken van onderwijspedagogiek helpt docenten en opleidingsteams hierbij. We ondersteunen hen om steeds opnieuw te kijken: wat is hier echt in het belang van de student? Welke idealen sturen mijn keuzes? En hoe vertaal ik die naar mijn handelen?
Dat doen we met praktische werkvormen, leergangen en het ontwikkelen van een gezamenlijke taal. Zo bouwen we met studenten, docenten, opleidingsteams en leidinggevenden stap voor stap aan sterker, medemenselijker, betekenisvoller en inspirerend onderwijs op de Hogeschool Rotterdam.
Naast de geïnterviewden zijn ook Monique van den Heuvel, Joris Berding en Dian van Arkel lid van de kring
Tekst: Edith van Gameren
Beeld: Tania Meysembourg
Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief!
Profielen, het onafhankelijke nieuwsmedium van de Hogeschool Rotterdam, deelt wekelijks artikelen op Linkedin. Ben jij onze nieuwe connectie?
Profielen
Wilfred Rubens